Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:5

Ενθυμήσου τα θαυμαστά του έργα που έπραξε. Ομιλεί για τα θεία σημεία που έχει επιτελέσει κατά την παρουσία του, είτε πρόκειται για αυτά της Καινής Διαθήκης, είτε για αυτά της Παλαιάς μέσω του Μωυσή και των προγενέστερων αγίων. Διότι και αυτοί έκαναν πολλά θαύματα μέσω του Υιού του Θεού. Αυτά προστάζει τους κήρυκές τους να παραδώσουν στα έθνη, εφόσον τα αγνοούν, μαζί με όσα έχουν επιτελεστεί στην Καινή Διαθήκη από τον Σωτήρα, καθώς και όλα όσα έχει κρίνει το στόμα του τόσο μέσω της Παλαιάς όσο και της Καινής Διαθήκης.

Να δώσετε εντολή να τηρηθούν ως βασιλικοί νόμοι. «Τα τέρατα αυτού και τα κρίματα του στόματός αυτού». Τέρατα μεν είναι τα θαύματα που επιτελέστηκαν, όπως το ότι περπάτησε πάνω στη θάλασσα, και το ότι ανέστησε νεκρό, και τα υπόλοιπα· κρίματα δε του στόματός του είναι τα λόγια που έλεγε, εκδιώκοντας από τους ανθρώπους τους ακάθαρτους δαίμονες· ή ακόμη και οι εντολές της Καινής Διαθήκης.

Πρόσωπό του δε είναι και ο Υιός. Να θυμάστε τα θαυμάσιά του που επιτέλεσε, τα θαυμαστά του σημεία και τις κρίσεις του στόματός του· είτε αυτά της Παλαιάς Γραφής είτε των Ευαγγελίων. Διότι αυτά θα πρέπει εσείς, οι κήρυκες των εθνών, να τα διαδώσετε σε όλα τα έθνη· επειδή δεν τα έχουν διδαχθεί προηγουμένως από κανέναν άλλον.

Όσα λοιπόν έπραξε ο Λόγος όταν ενανθρώπησε, συνδέοντάς τα μαζί με τα παλαιά, να θυμηθείτε να τα παραδώσετε στα έθνη. Εδώ μου φαίνεται ότι υποδεικνύει την οδό μέσω της οποίας είναι δυνατόν και να αναζητά και να βρίσκει κανείς τον Θεό. Ποια είναι δε αυτή η οδός; Το να φέρνει κανείς διαρκώς στη μνήμη του τα παράδοξα έργα Του, καθώς και τους νόμους και τις εντολές· γι' αυτό και προσθέτει: «Τα τέρατα αυτού και τα κρίματα του στόματος αυτού»· ονομάζοντας «τέρατα» τα θεϊκά σημεία, και «κρίματα» τις αποφάσεις, τις εντολές, ή τα θαύματα που επιτελέστηκαν από τον Θεό δίκαια και με δίκαιη κρίση. Και ποια είναι αυτά τα τέρατα, πες μου; Εκείνα στην Αίγυπτο, εκείνα μετά την Αίγυπτο, εκείνα πριν από την Αίγυπτο, εκείνα μετά την παρουσία Του. Διότι όλα αυτά είναι πράγματα θαυμαστά και παράδοξα, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη λογική ακολουθία. Ή «τέρατα» είναι τα θαύματα που έχουν γίνει, όπως το να περπατήσει πάνω στη θάλασσα, και να αναστήσει νεκρό, και τα παρόμοια· ενώ «κρίματα του στόματος αυτού» είναι οι λόγοι που εξέφερε διώχνοντας από τους ανθρώπους τους ακάθαρτους δαίμονες, ή ακόμη και οι εντολές της Καινής Διαθήκης. Ή μάλλον, μου φαίνεται ότι εδώ με τη λέξη «κρίματα» εννοεί τους νόμους: αυτούς που υπάρχουν στον ουρανό, στη γη, και στη θάλασσα.

Το ότι λοιπόν τα σύμβολα του Μωυσή αντιστοιχούσαν σε θειότερα πράγματα, και ότι ήταν δυνατόν και χωρίς υλικό μύρο να ονομάζονται «χριστοί» εκείνοι που κατέχονταν από το θείο Πνεύμα, ας το εξετάσουμε με κάπως μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Δαβίδ στον 104ο (ρδ΄) ψαλμό, αναφέροντας τις ιστορίες για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ονομάζει «χριστούς» αυτούς ακριβώς τους θεοφιλείς προπάτορες, οι οποίοι έζησαν και πριν από την εποχή του Μωυσή, όχι για κανέναν άλλο λόγο παρά για την επιρροή του θείου Πνεύματος, του οποίου μετείχαν. Αφού λοιπόν διηγήθηκε πώς έζησαν ως ξένοι ανάμεσα σε αλλοφύλους, και πώς, όταν τους επιβουλεύτηκαν, βρήκαν σωτήρα τον Θεό, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Μωυσής, τους ονομάζει ταυτόχρονα προφήτες και χριστούς, μολονότι ο Μωυσής δεν βρισκόταν ακόμη τότε ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε είχε νομοθετηθεί η χρήση του κατασκευασμένου μύρου της εποχής του. Άκουσε δε τι λέει ο ψαλμός: «Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα του που έπραξε, τα θαύματά του και τις κρίσεις του στόματός του· το σπέρμα του Αβραάμ, οι δούλοι του, οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη απλώνονται οι κρίσεις του. Θυμήθηκε αιώνια τη διαθήκη του, τον λόγο που έδωσε ως εντολή για χίλιες γενεές, τη διαθήκη που συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και την επικύρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως μερίδιο της κληρονομιάς σας». «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό».

Αλληλούια: Αυτό ερμηνεύεται ως αίνος προς τον ζωντανό Θεό, και συνεπώς φανερώνει την προφητεία στους πιστούς, ότι οφείλουν πάντοτε να ευλογούν τον Χριστό (τον Κύριο). Εξομολογείσθε: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε πρόθυμα και με όλη τους την ψυχή να εξομολογείται καθένας τις αμαρτίες του και να επικαλείται συνεχώς τον Κύριο. Απαγγείλατε: Το Πνεύμα προστάζει τον λαό των Εβραίων· διηγηθείτε, λέει, στα έθνη [τα έργα του], όσα έκανε για εσάς ο Θεός. Άσατε: Απευθύνεται στον πιστό λαό· ψάλλετε, λέει, συνεχώς ως σωσμένοι από τον Θεό. Διηγήσασθε: Όσα θαυματούργησε ο Χριστός εκλέγοντας τα έθνη. Επαινείσθε: Διότι στο όνομα του Χριστού τα έθνη έλαβαν τον έπαινο και τη χάρη, αφού πίστεψαν. Ευφρανθήτω: Διότι όσοι με καλά έργα ζητούν τον Κύριο, αυτοί ευφραίνονται με την κατά Θεόν χαρά. Υπονοεί δε τα έθνη, ότι τον ζήτησαν και τον βρήκαν. Ζητήσατε: Διότι όσοι ζητούν τον Κύριο με όλη τους την ψυχή, ενισχύονται με κάθε δύναμη απέναντι στους εχθρούς, και τους αισθητούς και τους νοητούς. — Διότι εδώ το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ώστε με όλη τους την καρδιά να επιστρέφουν προς τον Κύριο και να ζητούν τη δόξα του προσώπου Του. Μνήσθητε: Προς τον Ισραήλ απευθύνεται ο λόγος, δηλαδή θυμηθείτε, λοιπόν, όσα ο Θεός έκανε για εσάς (για εμάς). Τα τέρατα: Όσα θαυμαστά έργα επιτέλεσε για εσάς ο Θεός, όσες κρίσεις έκανε ανάμεσα στα έθνη και εσείς δεν κατανοήσατε.

Παρακινεί δε τους κήρυκες των εθνών να αναζητήσουν τον Κύριο· διότι από αυτό ενδυναμώνονται, επειδή έχουν ανάγκη από δύναμη προκειμένου να πράξουν τα προσταγμένα και να κηρύξουν σε όλους, Έλληνες και βαρβάρους, σύμφωνα με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Το δε να τον αναζητούν διαπαντός, αντιπαραβάλλεται με το μωσαϊκό πρόσταγμα τού να εμφανίζονται ενώπιόν Του τρεις φορές τον χρόνο. Και όπως, σύμφωνα με την ιστορία, ο Σαμουήλ λειτουργώντας στη σκηνή του μαρτυρίου έβλεπε το πρόσωπο του Θεού, έτσι και εκείνοι που προκόπτουν πάντοτε στην εξέταση των δογμάτων και στην άσκηση των αρετών αναζητούν διαπαντός το πρόσωπό Του, επιθυμώντας να δουν Αυτόν με καθαρό νου, ο οποίος είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, όντας εικόνα του αόρατου Θεού· γι' αυτό και όποιος βλέπει Αυτόν, αμέσως βλέπει τον Πατέρα. Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα Του, τα οποία εποίησε· τα τέρατά Του και τα κρίματα του στόματός Του.

Διότι άλλοι μεν είναι μόνο σπέρμα (απόγονοι), άλλοι δε είναι μιμητές και μέσω της συμπεριφοράς τους, τυγχάνοντας εκλεκτοί και όντες υιοί· κάτι που δεν το ανέφερε για το σπέρμα, αλλά (είπε) ότι είναι Δούλοι. Τώρα όμως είπε και τα δύο για τους μαθητές· διότι ήταν και τα δύο: και δούλοι ως σπέρμα, και εκλεκτοί ως υιοί· σύμφωνα με το: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους»· και το: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Και την εξαιρετική ιδιότητα των εκλεκτών θα την κατανοήσεις από το: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη είναι τα κρίματά του. Διότι, ενώ ο ίδιος είναι Θεός και Κύριος των πάντων και δεσπόζει σε ολόκληρη την οικουμένη, αυτούς τους ονόμασε δικό του λαό. Γι' αυτό πρόσταξε να αναγγείλουν τα κρίματα του στόματός του, επειδή όλοι υπόκεινται στα δικά του κρίματα· συνεπώς, δεν αξίωσε της κλήσεως μόνο τους Ιουδαίους, αλλά τους πάντες. Και κάποιος άλλος λέει, ότι η πρόνοια του Θεού μας διοικεί ολόκληρο τον κόσμο με θεία κρίματα. Ενθυμήθηκε εις τον αιώνα τη διαθήκη του· τον λόγο που παρήγγειλε για χίλιες γενεές.

Ψαλμός ρδ'. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Το μεν «εξομολογείσθε» τίθεται αντί του υμνείτε, το δε «επικαλείσθε» αντί του να τον καλείτε σε βοήθεια σε κάθε περίσταση. «Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του». Εδώ υπαινίχθηκε το κήρυγμα των αποστόλων. «Ψάλατε σε αυτόν και υμνήστε τον, διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Διότι έτσι έπρατταν οι θείοι απόστολοι, διηγούμενοι τόσο τα παλαιά όσο και τα νέα θαυμάσια του Θεού, των οποίων ο έπαινος προέρχεται από τον Θεό: «Ας ευφρανθεί η καρδιά όσων ζητούν τον Κύριο». Διότι έτσι ευφραίνονται οι χοροί των ασκητών και των μαρτύρων, αναζητώντας τον Κύριο. «Ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε», δηλαδή αποκτήστε σθένος, δυναμώστε. «Ζητάτε το πρόσωπό του πάντοτε», και μην άλλοτε μεν λατρεύετε τον Θεό και άλλοτε υποδουλώνεστε στα πάθη. «Θυμηθείτε τα θαυμάσιά του, τα οποία έπραξε», δηλαδή τα θαύματα στην Αίγυπτο και στην Ερυθρά Θάλασσα και τα εξής. Έπειτα, αφού διεξέρχεται τα της επαγγελίας και τα του Ιωσήφ και την κάθοδο του Ισραήλ στην Αίγυπτο και τα περί της κακοπάθειας του λαού από τους Αιγυπτίους, καθώς και την αποστολή του Μωυσή σε αυτούς και πώς η Αίγυπτος χτυπήθηκε με δέκα φοβερότατες πληγές από τον Μωυσή και τον Ααρών κατόπιν θείας εντολής, προσθέτει: «Και εξήγαγε», λέει, «τον λαό του με αγαλλίαση και τους εκλεκτούς του με ευφροσύνη. Και τους έδωσε χώρες εθνών και κληρονόμησαν τους κόπους των λαών».