Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:7

Σπέρμα του Αβραάμ, δούλοι Του, υιοί του Ιακώβ, εκλεκτοί Του. Ο λόγος απευθύνεται ακόμη προς τους αποστόλους, προκειμένου το νόημα να είναι το εξής: Όντας αφενός σπέρμα του Αβραάμ και δούλοι Του, και όντας αφετέρου υιοί του Ιακώβ και εκλεκτοί Του (διότι ο Ίδιος τους εξέλεξε), αναγγείλατε στα έθνη ότι Αυτός είναι ο Κύριος, ο Θεός μας.

Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Επειδή δεν αποτελούν πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα από όσους αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, δικαιολογημένα ο Σωτήρας μας έλεγε στους Ιουδαίους που καυχιόνταν ότι προέρχονται από το σπέρμα του Αβραάμ: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· εννοώντας ότι κάποιοι είναι μεν τέκνα του Αβραάμ μέσω της μίμησης, οι οποίοι και ονομάστηκαν εκλεκτοί, ενώ κάποιοι άλλοι είναι μόνο σπέρμα του, και γι' αυτό τον λόγο δεν είναι εκλεκτοί. Διότι δεν ονομάστηκε εκλεκτό το σπέρμα, αλλά οι υιοί. Το δε σπέρμα είναι οι δούλοι του. Επειδή, λοιπόν, οι μαθητές του Σωτήρα, οι οποίοι έγιναν κήρυκες προς τα έθνη, διέθεταν και τις δύο ιδιότητες, όντας δηλαδή και δούλοι και εκλεκτοί, γι' αυτό έχει λεχθεί για αυτούς: «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του». Σχετικά δε με το «Εκλεκτοί του», θα παραθέσεις το «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, και τους ονόμασε αποστόλους»· καθώς και το «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Την δε εξέχουσα θέση των εκλεκτών θα την κατανοήσουμε από το χωρίο: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, σε όλη τη γη απλώνονται τα κρίματά του.

Δεν πρέπει να αγνοούμε, λέει, ότι αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, ο οποίος με την πρόνοιά του διοικεί ολόκληρο τον κόσμο με θείες κρίσεις, ώστε τίποτα να μη γίνεται άκριτα ούτε χωρίς την πρόνοια του Θεού. Ενθυμήθηκε εις τον αιώνα τη διαθήκη του, τον λόγο που παρήγγειλε για χίλιες γενεές, τον οποίο συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και τον καθιέρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα, και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως κλήρο της κληρονομιάς σας.

Το ότι λοιπόν τα σύμβολα του Μωυσή αντιστοιχούσαν σε θειότερα πράγματα, και ότι ήταν δυνατόν και χωρίς υλικό μύρο να ονομάζονται «χριστοί» εκείνοι που κατέχονταν από το θείο Πνεύμα, ας το εξετάσουμε με κάπως μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Δαβίδ στον 104ο (ρδ΄) ψαλμό, αναφέροντας τις ιστορίες για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ονομάζει «χριστούς» αυτούς ακριβώς τους θεοφιλείς προπάτορες, οι οποίοι έζησαν και πριν από την εποχή του Μωυσή, όχι για κανέναν άλλο λόγο παρά για την επιρροή του θείου Πνεύματος, του οποίου μετείχαν. Αφού λοιπόν διηγήθηκε πώς έζησαν ως ξένοι ανάμεσα σε αλλοφύλους, και πώς, όταν τους επιβουλεύτηκαν, βρήκαν σωτήρα τον Θεό, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Μωυσής, τους ονομάζει ταυτόχρονα προφήτες και χριστούς, μολονότι ο Μωυσής δεν βρισκόταν ακόμη τότε ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε είχε νομοθετηθεί η χρήση του κατασκευασμένου μύρου της εποχής του. Άκουσε δε τι λέει ο ψαλμός: «Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα του που έπραξε, τα θαύματά του και τις κρίσεις του στόματός του· το σπέρμα του Αβραάμ, οι δούλοι του, οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη απλώνονται οι κρίσεις του. Θυμήθηκε αιώνια τη διαθήκη του, τον λόγο που έδωσε ως εντολή για χίλιες γενεές, τη διαθήκη που συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και την επικύρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως μερίδιο της κληρονομιάς σας». «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό».

Σπέρμα: Σπέρμα του Αβραάμ και δούλους του Θεού ονομάζει αυτούς εξ αυτών που πίστεψαν. Υιοί Ιακώβ: Υιοί του Ιακώβ είναι ο πιστός λαός· διότι ο Ιακώβ ερμηνεύεται ως ο Χριστός, και εκλεκτοί υιοί Του είναι τα έθνη. Αυτός Κύριος: Αυτός προ των αιώνων, Αυτός και στους αιώνες. Σε όλη τη γη: Διότι παντού στη γη έγιναν ξακουστά ο νόμος και η χάρις. Θυμήθηκε: Αναφέρεται σε αυτήν προς τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, και γι' αυτό τους περιέθαλψε σε όλες τις θλίψεις τους. Λόγου: Υπαινίσσεται τον Χριστό, τον οποίο μετά από χίλιες γενεές φανέρωσε στον κόσμο ο Θεός και Πατέρας. Τον οποίο διέθεσε: Διότι προ αιώνων αποφάσισε να φανερωθεί σαρκικά ο Χριστός από αυτούς. Και έστησε: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο· διότι από τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ προέρχεται το γένος της. Διότι ορκίστηκε και δεν μετανόησε. Και στον Ισραήλ: Στον νοητό Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι στους αιώνες των αιώνων μένουν ασάλευτα τα μυστήρια της Παρθένου. Λέγοντας: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο· διότι αυτή ονομάζεται γη της επαγγελίας. Διότι Χαναάν ερμηνεύεται ως επίγνωση, και από αυτήν δόθηκε η γνώση στους ανθρώπους. Σχοίνισμα: Το σχοίνισμα (μερίδιο) της κληρονομιάς είναι η κατάσταση (κατάσχεση)· διότι όσοι από τον Ισραήλ πίστεψαν, κληρονόμησαν τον Θεό (τον Χριστό). Ενώ ήταν: Διότι κάποτε οι Ισραηλίτες ήταν πάρα πολύ λίγοι σε σχέση με τα έθνη και υψώθηκαν πάνω από όλους.

Επομένως, σαφώς ο Προφήτης προαναγγέλλει τη μετάβαση του νόμου και των προφητών στα έθνη. «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο». Επιθυμεί να αναλάβει δύναμη στην ψυχή του μέσω της εγκράτειας από τις ηδονές εκείνος που ζητά τον Κύριο. Και λέγοντας πρόσωπο, δεν εννοεί την ουσία (διότι κανείς δεν θα το δει αυτό, λέει προς τον Μωυσή, και θα ζήσει), αλλά πρόσωπο του Θεού είναι η γνώση Του. «Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και βέβαια ο νόμος είχε δοθεί στην Ιουδαία, αλλά επειδή, καθώς τα έθνη τον δέχονταν, επρόκειτο να διαδοθεί σε όλη την οικουμένη, ο Προφήτης υπαινίσσεται αυτό που επρόκειτο να γίνει και δείχνει ότι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος τότε είχε δώσει τον νόμο και τους προφήτες μόνο στην Ιουδαία, αργότερα τους φανέρωσε σε όλη τη γη. «Ενθυμήθηκε τη διαθήκη Του εις τον αιώνα». Ως αιώνα και ως χίλιες γενεές εννοεί την παρούσα ζωή. Δεν αριθμεί βεβαίως απόλυτα χίλιες γενεές, αλλά είναι συνήθεια της Αγίας Γραφής να εκλαμβάνει τον αριθμό χίλια ως δήλωση πλήθους, όπως όταν ο Πέτρος λέει: Μία ημέρα παρά Κυρίω είναι ως χίλια έτη. Και πάλι ο Δανιήλ:

Εάν, όταν μας πλησιάσει η ράβδος του κριτή, ταπεινωθούμε και θυμηθούμε τα αδικήματά μας, και εξομολογηθούμε ενώπιον του εκδικητή, θα ελευθερωθούμε ταχέως με μικρούς πειρασμούς. Εάν όμως σκληρύνουμε την καρδιά μας στις θλίψεις μας και δεν ομολογήσουμε ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε οι αίτιοι αυτών των δεινών, και ότι είμαστε άξιοι να πάθουμε και περισσότερα από αυτά, αλλά κατηγορούμε τους ανθρώπους, και άλλοτε τους δαίμονες, και κάποιες φορές τη δικαιοσύνη του Θεού, και παρουσιάζουμε τους εαυτούς μας αθώους από τέτοια έργα, και αυτό σκεφτόμαστε και λέμε, και δεν κατανοούμε ότι ο Θεός μας ξέρει και μας γνωρίζει πολύ περισσότερο, και ότι τα κρίματά Του βρίσκονται σε όλη τη γη, και ότι κανείς άνθρωπος δεν παιδαγωγείται χωρίς τη δική Του επιταγή, γι' αυτό τον λόγο όλα όσα μας βρίσκουν μάς προξενούν συνεχή λύπη. Και οι θλίψεις μας γίνονται σφοδρές, και παραδιδόμαστε από τη μία στην άλλη σαν να μας τραβούν με σχοινί, μέχρι να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, να ταπεινωθούμε και να συναισθανθούμε τις ανομίες μας. Διότι, χωρίς να τις συναισθανθούμε, δεν είναι δυνατόν να φτάσουμε σε πνευματική διόρθωση. Και στο τέλος, καταπονημένοι μέσα σε πολλές θλίψεις, κάνουμε τότε μια ανώφελη εξομολόγηση, όταν πια δεν μπορεί να προέλθει από αυτήν καμία παρηγοριά.

Όπως ακριβώς αυτοί που παραδίδονται στα χέρια των κριτών για να τιμωρηθούν για την κακία τους, εάν, όταν πλησιάσουν τα βασανιστήρια, ταπεινώσουν τον εαυτό τους και αμέσως ομολογήσουν την αδικία τους, μειώνεται η τιμωρία τους και με μικρές θλίψεις λυτρώνονται γρήγορα, εάν όμως παραμείνουν σκληροί στην ομολογία τους, προστίθενται σε αυτούς βασανιστήρια και τελικά ομολογούν παρά τη θέλησή τους μετά από πολλά βάσανα, όταν πλέον οι πλευρές τους γεμίσουν πληγές, χωρίς να ωφελούνται καθόλου. Έτσι κι εμείς, όταν για τα σφάλματά μας, τα οποία διαπράξαμε απερίσκεπτα, παραδιδόμαστε από το έλεος στα χέρια του Δικαιοκρίτη των πάντων και οδηγούμαστε απέναντι στη ράβδο των πειρασμών, προκειμένου να γίνει ελαφρύτερη για εμάς η μελλοντική κόλαση, εάν, όταν μας πλησιάσει η ράβδος του Κριτή, ταπεινωθούμε, θυμηθούμε τα αδικήματά μας και προβούμε σε εξομολόγηση ενώπιον Εκείνου που αποδίδει δικαιοσύνη, θα λυτρωθούμε γρήγορα με σύντομους πειρασμούς. Εάν όμως σκληρύνουμε μέσα στις θλίψεις μας και δεν εξομολογηθούμε ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε οι υπαίτιοι αυτών και άξιοι να υποστούμε ακόμη περισσότερα, αλλά αντίθετα κατηγορούμε τους ανθρώπους, άλλοτε τους δαίμονες, και κάποιες φορές τη δικαιοσύνη του Θεού, και παρουσιάζουμε τους εαυτούς μας αθώους από τέτοια έργα, χωρίς να κατανοούμε ότι ο Θεός μας γνωρίζει πολύ βαθύτερα, και ότι σε όλη τη γη υπάρχουν οι κρίσεις Του, και ότι χωρίς τη δική Του συγκατάβαση κανένας άνθρωπος δεν παιδαγωγείται, τότε για τον λόγο αυτόν όλα όσα μας συμβαίνουν μας προξενούν συνεχή λύπη, οι θλίψεις μας γίνονται σφοδρές και παραδιδόμαστε από τη μία στην άλλη σαν να είμαστε δεμένοι με σχοινί, μέχρι να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, να ταπεινωθούμε και να συναισθανθούμε τις ανομίες μας.

Διότι άλλοι μεν είναι μόνο σπέρμα (απόγονοι), άλλοι δε είναι μιμητές και μέσω της συμπεριφοράς τους, τυγχάνοντας εκλεκτοί και όντες υιοί· κάτι που δεν το ανέφερε για το σπέρμα, αλλά (είπε) ότι είναι Δούλοι. Τώρα όμως είπε και τα δύο για τους μαθητές· διότι ήταν και τα δύο: και δούλοι ως σπέρμα, και εκλεκτοί ως υιοί· σύμφωνα με το: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους»· και το: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Και την εξαιρετική ιδιότητα των εκλεκτών θα την κατανοήσεις από το: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη είναι τα κρίματά του. Διότι, ενώ ο ίδιος είναι Θεός και Κύριος των πάντων και δεσπόζει σε ολόκληρη την οικουμένη, αυτούς τους ονόμασε δικό του λαό. Γι' αυτό πρόσταξε να αναγγείλουν τα κρίματα του στόματός του, επειδή όλοι υπόκεινται στα δικά του κρίματα· συνεπώς, δεν αξίωσε της κλήσεως μόνο τους Ιουδαίους, αλλά τους πάντες. Και κάποιος άλλος λέει, ότι η πρόνοια του Θεού μας διοικεί ολόκληρο τον κόσμο με θεία κρίματα. Ενθυμήθηκε εις τον αιώνα τη διαθήκη του· τον λόγο που παρήγγειλε για χίλιες γενεές.