Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:8

Εδώ διηγείται την καθαίρεση του διαβόλου που συνέβη κατά το δεσποτικό πάθος, κατά την οποία ο Χριστός ο Θεός μας, όντας ισχυρότερός του, αφού έδεσε αυτόν που φαινόταν να είναι ισχυρός, λύτρωσε εμάς, τα λάφυρά του, από τα χέρια του, καταδικάζοντάς τον στην άβυσσο. Αυτό δε αποδεικνύεται από τους δαίμονες που τον παρακαλούσαν να μην σταλούν στην άβυσσο. Ότι δε έχει δεθεί, τεκμήριο αποτελεί ο αφανισμός της ειδωλολατρίας, η καταστροφή των ειδωλολατρικών ναών, η έκλειψη των αιματηρών μιασμάτων πάνω στους βωμούς και η παγκόσμια επίγνωση του θείου θελήματος. Και ο μέγας Ιουστίνος λέει ότι κατά την παρουσία του Χριστού για πρώτη φορά κατάλαβε ο διάβολος ότι έχει καταδικαστεί στην άβυσσο και στη γέεννα του πυρός. Είναι δυνατόν λοιπόν, όπως νομίζω, μέσω των προλεχθέντων να νοηθεί και η καταδικαστική απόφαση του Χριστού εναντίον του διαβόλου. Αναφέρει δε ότι ένας άγγελος διακονεί αυτήν την απόφαση, για να δείξει ότι ο διάβολος είναι κατώτερος σε δύναμη ακόμη και από τις λειτουργικές δυνάμεις και ότι μάταια θρασύνεται εναντίον της εξουσίας που κυβερνά τα πάντα. Άλυσο δε ονόμασε, για τη δική μας σαφήνεια, την ενέργεια που συγκρατεί την πονηρία του. Τα χίλια δε έτη δεν είναι καθόλου εύλογο να τα εννοούμε με τον απόλυτο αριθμό· διότι ούτε και για εκείνα που λέει ο Δαβίδ: «για τον λόγο που έδωσε ως εντολή σε χίλιες γενεές», μπορούμε να τις αριθμήσουμε αυστηρά σε δέκα φορές το εκατό, αλλά [τις εννοεί ως] πάρα πολλές.

Διότι αυτά που υποσχέθηκε στη γενεά των προγόνων, αυτά τα εκπλήρωσε στη δική μας, και τη σωτηρία που εξήγγειλε, αληθινά τη δώρισε· και δεν θα παύσει ποτέ η προς εμάς ευεργεσία του, η οποία είναι αλήθεια, σύμφωνα με το: «Ενθυμήθηκε τη διαθήκη του εις τον αιώνα»· ή το: «Εξομολογείσθε», αντί του: «Σαν σε ιατρό να αποκαλύπτετε τα τραύματα της ψυχής διά της εξομολογήσεως». Με θάρρος δε να το πράττετε αυτό, έχοντας μάθει την αληθινή διδασκαλία περί αυτού, ότι δηλαδή είναι αγαθός και πολυέλεος και αληθινός, και σε κάθε γενεά οι λόγοι του είναι γεμάτοι αλήθεια.

Δεν πρέπει να αγνοούμε, λέει, ότι αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, ο οποίος με την πρόνοιά του διοικεί ολόκληρο τον κόσμο με θείες κρίσεις, ώστε τίποτα να μη γίνεται άκριτα ούτε χωρίς την πρόνοια του Θεού. Ενθυμήθηκε εις τον αιώνα τη διαθήκη του, τον λόγο που παρήγγειλε για χίλιες γενεές, τον οποίο συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και τον καθιέρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα, και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως κλήρο της κληρονομιάς σας.

Εξετάζοντας με ακρίβεια ποιος ήταν ο λόγος που έδωσε ως εντολή και ο οποίος εκτείνεται σε πολλές γενεές –διότι δεν υπονοεί κάποιον αριθμό ετών, αλλά το διηνεκές και το πλήθος, όπως η έκφραση «επτάκις»: «Η στείρα γέννησε επτά», δηλαδή πολλά, και «Επτάκις θα πέσει ο δίκαιος, και θα αναστηθεί»– θα βρεις ότι αυτός έχει ειπωθεί ως εξής προς τον Αβραάμ: «Και στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Και, «Μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης, και πληθαίνοντας θα πληθύνω το σπέρμα σου». Θα έβρισκες δε ότι παρόμοια πράγματα υποσχέθηκαν και επιβεβαιώθηκαν με όρκο και στον Ισαάκ, τόσο για τη γη όσο και για τον πολλαπλασιασμό του σπέρματος. Αυτά δε εκπληρώθηκαν μετά από πάρα πολλές γενεές διά της επιφανείας του Χριστού, ο οποίος προέρχεται από το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε Σωτήρας μας. Ακόμη και τώρα η επαγγελία ενεργεί και παραμένει, μέχρις ότου εισέλθει το πλήρωμα των εθνών. Αυτός, λοιπόν, μετά από μακρό αιώνα και μετά από πάρα πολλές γενεές –διότι χρησιμοποίησε τις χιλιάδες αντί για να δηλώσει απλώς πολλά– εκπλήρωσε αυτές τις επαγγελίες προς τους πατριάρχες, έχοντας δωρίσει σε όλα τα έθνη την ευλογία του Αβραάμ διά του Σωτήρος μας Ιησού και διά της διδασκαλίας Του.

Το ότι λοιπόν τα σύμβολα του Μωυσή αντιστοιχούσαν σε θειότερα πράγματα, και ότι ήταν δυνατόν και χωρίς υλικό μύρο να ονομάζονται «χριστοί» εκείνοι που κατέχονταν από το θείο Πνεύμα, ας το εξετάσουμε με κάπως μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Δαβίδ στον 104ο (ρδ΄) ψαλμό, αναφέροντας τις ιστορίες για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ονομάζει «χριστούς» αυτούς ακριβώς τους θεοφιλείς προπάτορες, οι οποίοι έζησαν και πριν από την εποχή του Μωυσή, όχι για κανέναν άλλο λόγο παρά για την επιρροή του θείου Πνεύματος, του οποίου μετείχαν. Αφού λοιπόν διηγήθηκε πώς έζησαν ως ξένοι ανάμεσα σε αλλοφύλους, και πώς, όταν τους επιβουλεύτηκαν, βρήκαν σωτήρα τον Θεό, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Μωυσής, τους ονομάζει ταυτόχρονα προφήτες και χριστούς, μολονότι ο Μωυσής δεν βρισκόταν ακόμη τότε ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε είχε νομοθετηθεί η χρήση του κατασκευασμένου μύρου της εποχής του. Άκουσε δε τι λέει ο ψαλμός: «Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα του που έπραξε, τα θαύματά του και τις κρίσεις του στόματός του· το σπέρμα του Αβραάμ, οι δούλοι του, οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη απλώνονται οι κρίσεις του. Θυμήθηκε αιώνια τη διαθήκη του, τον λόγο που έδωσε ως εντολή για χίλιες γενεές, τη διαθήκη που συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και την επικύρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως μερίδιο της κληρονομιάς σας». «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό».

Σπέρμα: Σπέρμα του Αβραάμ και δούλους του Θεού ονομάζει αυτούς εξ αυτών που πίστεψαν. Υιοί Ιακώβ: Υιοί του Ιακώβ είναι ο πιστός λαός· διότι ο Ιακώβ ερμηνεύεται ως ο Χριστός, και εκλεκτοί υιοί Του είναι τα έθνη. Αυτός Κύριος: Αυτός προ των αιώνων, Αυτός και στους αιώνες. Σε όλη τη γη: Διότι παντού στη γη έγιναν ξακουστά ο νόμος και η χάρις. Θυμήθηκε: Αναφέρεται σε αυτήν προς τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, και γι' αυτό τους περιέθαλψε σε όλες τις θλίψεις τους. Λόγου: Υπαινίσσεται τον Χριστό, τον οποίο μετά από χίλιες γενεές φανέρωσε στον κόσμο ο Θεός και Πατέρας. Τον οποίο διέθεσε: Διότι προ αιώνων αποφάσισε να φανερωθεί σαρκικά ο Χριστός από αυτούς. Και έστησε: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο· διότι από τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ προέρχεται το γένος της. Διότι ορκίστηκε και δεν μετανόησε. Και στον Ισραήλ: Στον νοητό Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι στους αιώνες των αιώνων μένουν ασάλευτα τα μυστήρια της Παρθένου. Λέγοντας: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο· διότι αυτή ονομάζεται γη της επαγγελίας. Διότι Χαναάν ερμηνεύεται ως επίγνωση, και από αυτήν δόθηκε η γνώση στους ανθρώπους. Σχοίνισμα: Το σχοίνισμα (μερίδιο) της κληρονομιάς είναι η κατάσταση (κατάσχεση)· διότι όσοι από τον Ισραήλ πίστεψαν, κληρονόμησαν τον Θεό (τον Χριστό). Ενώ ήταν: Διότι κάποτε οι Ισραηλίτες ήταν πάρα πολύ λίγοι σε σχέση με τα έθνη και υψώθηκαν πάνω από όλους.

Επομένως, σαφώς ο Προφήτης προαναγγέλλει τη μετάβαση του νόμου και των προφητών στα έθνη. «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο». Επιθυμεί να αναλάβει δύναμη στην ψυχή του μέσω της εγκράτειας από τις ηδονές εκείνος που ζητά τον Κύριο. Και λέγοντας πρόσωπο, δεν εννοεί την ουσία (διότι κανείς δεν θα το δει αυτό, λέει προς τον Μωυσή, και θα ζήσει), αλλά πρόσωπο του Θεού είναι η γνώση Του. «Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και βέβαια ο νόμος είχε δοθεί στην Ιουδαία, αλλά επειδή, καθώς τα έθνη τον δέχονταν, επρόκειτο να διαδοθεί σε όλη την οικουμένη, ο Προφήτης υπαινίσσεται αυτό που επρόκειτο να γίνει και δείχνει ότι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος τότε είχε δώσει τον νόμο και τους προφήτες μόνο στην Ιουδαία, αργότερα τους φανέρωσε σε όλη τη γη. «Ενθυμήθηκε τη διαθήκη Του εις τον αιώνα». Ως αιώνα και ως χίλιες γενεές εννοεί την παρούσα ζωή. Δεν αριθμεί βεβαίως απόλυτα χίλιες γενεές, αλλά είναι συνήθεια της Αγίας Γραφής να εκλαμβάνει τον αριθμό χίλια ως δήλωση πλήθους, όπως όταν ο Πέτρος λέει: Μία ημέρα παρά Κυρίω είναι ως χίλια έτη. Και πάλι ο Δανιήλ:

Διότι άλλοι μεν είναι μόνο σπέρμα (απόγονοι), άλλοι δε είναι μιμητές και μέσω της συμπεριφοράς τους, τυγχάνοντας εκλεκτοί και όντες υιοί· κάτι που δεν το ανέφερε για το σπέρμα, αλλά (είπε) ότι είναι Δούλοι. Τώρα όμως είπε και τα δύο για τους μαθητές· διότι ήταν και τα δύο: και δούλοι ως σπέρμα, και εκλεκτοί ως υιοί· σύμφωνα με το: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους»· και το: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Και την εξαιρετική ιδιότητα των εκλεκτών θα την κατανοήσεις από το: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη είναι τα κρίματά του. Διότι, ενώ ο ίδιος είναι Θεός και Κύριος των πάντων και δεσπόζει σε ολόκληρη την οικουμένη, αυτούς τους ονόμασε δικό του λαό. Γι' αυτό πρόσταξε να αναγγείλουν τα κρίματα του στόματός του, επειδή όλοι υπόκεινται στα δικά του κρίματα· συνεπώς, δεν αξίωσε της κλήσεως μόνο τους Ιουδαίους, αλλά τους πάντες. Και κάποιος άλλος λέει, ότι η πρόνοια του Θεού μας διοικεί ολόκληρο τον κόσμο με θεία κρίματα. Ενθυμήθηκε εις τον αιώνα τη διαθήκη του· τον λόγο που παρήγγειλε για χίλιες γενεές.