Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:19

Αλληλούια. ΡΕ΄ Υπόθεση. Σε αυτόν τον ψαλμό απαριθμεί τις αμαρτίες του παλαιού λαού, διδάσκοντας πώς επήλθε και η απόρριψή τους. Αυτές είναι οι εξής: πρώτον, τον παρεπίκραναν καθώς διέβαιναν την Ερυθρά Θάλασσα, λέγοντας: «Επειδή δεν υπήρχαν μνήματα στην Αίγυπτο, μας έβγαλε εδώ για να μας εξολοθρεύσει»· δεύτερον, επείρασαν τον Θεό στην έρημο· τρίτον, παρόργισαν τον Μωυσή στο στρατόπεδο· τέταρτον, κατασκεύασαν τον μόσχο στο Χωρήβ· πέμπτον, περιφρόνησαν την επιθυμητή γη· έκτον, μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ· έβδομον, τον παρόργισαν στο ύδωρ της αντιλογίας· όγδοον, με το να μην εξολοθρεύσουν τα έθνη, όπως τους είχε πει ο Κύριος, αλλά αντίθετα προσκύνησαν τα είδωλα, φθάνοντας μάλιστα στο σημείο να προσφέρουν και τα ίδια τους τα παιδιά ως θυσία σε αυτά.

Κάποτε ο Ισραήλ είχε στήσει τις σκηνές του στην έρημο, και ο Θεός κάλεσε τον ιεροφάντη Μωυσή στο όρος Σινά. Επειδή όμως παρέτεινε την παραμονή του εκεί με τον Θεό για σαράντα ημέρες, φάνηκε στον λαό ότι καθυστερούσε. Τότε αυτοί ξεσηκώθηκαν εναντίον του Ααρών, και, παρασυρόμενοι από αμέλεια προς τις ψευδολατρείες της Αιγύπτου, κατακραύγαζαν λέγοντας: «Φτιάξε μας θεούς που θα προπορεύονται από εμάς. Διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη». Έπειτα, το τι επακολούθησε, θεωρώ πως πρέπει να το αναφέρω συνοπτικά. «Κατασκεύασαν μοσχάρι», όπως είναι γραμμένο, και ο Θεός οργίστηκε δικαίως για αυτό. Έπειτα απείλησε να αφανίσει μονομιάς ολόκληρη τη Συναγωγή. Ο Μωυσής τον ικέτευε, και ζητούσε συγχώρεση με μακρά προσευχή. Ο Δημιουργός των πάντων συγκατένευσε στο να δώσει άφεση, και να μην τιμωρήσει πια τον λαό. Όμως ξεκαθάρισε ότι δεν θα ανέβαινε μαζί του προς τη γη της επαγγελίας, αλλά μάλλον θα έστελνε μαζί τους τον δικό Του άγγελο ως καθοδηγητή.

Και κατασκεύασαν μοσχάρι στο Χωρήβ, και προσκύνησαν το γλυπτό, και αντάλλαξαν τη δόξα Του με το ομοίωμα ενός μοσχαριού που τρώει χόρτο. Λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωσε, που έπραξε μεγάλα έργα στην Αίγυπτο, θαυμαστά στη γη του Χαμ, φοβερά στην Ερυθρά Θάλασσα. Και είπε να τους εξολοθρεύσει, εάν ο Μωυσής, ο εκλεκτός Του, δεν στεκόταν ενώπιόν Του κατά την ώρα του ολέθρου, για να αποστρέψει τον θυμό Του ώστε να μην τους εξολοθρεύσει· και περιφρόνησαν την επιθυμητή γη.

«ανοίχθηκε» Αυτοί, ως μεγάλοι αρχηγοί φυλών, από αλαζονεία σκέφτηκαν κάτι υπερήφανο και επειδή δεν πίστεψαν στον Θεό, σηκώθηκε η γη εναντίον τους και τους σκέπασε, διότι είχαν γήινα φρονήματα. «και εξεκάη» Εννοεί την οργή του Θεού, η οποία άναψε σαν φωτιά εναντίον τους εξαιτίας της παρανομίας τους. «και φλόγα» Διότι κάηκαν στη φωτιά όσοι από τους Εβραίους (Ιουδαίους) στράφηκαν στα είδωλα. «και έφτιαξαν» Χωρήβ είναι όνομα τόπου· ερμηνεύεται ως ξηρασία. Όσοι λοιπόν ξηράνθηκαν από το κάψιμο της ειδωλολατρίας, αυτοί έφτιαξαν είδωλο (ομοίωμα μόσχου) και το προσκύνησαν. «και προσκύνησαν» Το είδωλο, γι' αυτό και μισήθηκαν από τον Θεό. «και αντάλλαξαν» Για να μάθουν ότι έγιναν κτηνώδεις και επιθύμησαν να έχουν ένα κτήνος ως θεό. «λησμόνησαν» Διότι, μετά από τόσες ευεργεσίες και δόξες που έκανε σε αυτούς ο Θεός, τον λησμόνησαν και σεβάστηκαν είδωλα. «αυτού που έκανε - της Ερυθράς» Διότι ήταν πολλά και μεγάλα τα θαύματα που έκανε ο Θεός υπέρ αυτών στην Αίγυπτο και ανάμεσα στα έθνη και στην Ερυθρά θάλασσα, αλλά ως αχάριστοι δεν τα υπολόγισαν καθόλου. «και είπε» Διότι ο Θεός ζήτησε να τους καταστρέψει ως αχάριστους, αλλά ο Μωυσής προσευχήθηκε υπέρ αυτών. «εάν μη ο Μωυσής» Διότι αυτός παρακάλεσε τον Θεό λέγοντας: αν εξαλείψεις αυτόν τον λαό, εξάλειψε κι εμένα από το βιβλίο στο οποίο με έγραψες. «για να αποστρέψει» Και ο Θεός, αφού κάμφθηκε, λυπήθηκε τον λαό.

Διότι δεν έγιναν αυτοί που πράγματι έγιναν από φόβο και κολασμό, ούτε από απειλή και τιμωρία, αλλά από θεία αγάπη και φλογερό πόθο για τον Θεό. Διότι δεν είχαν ανάγκη από προστάγματα, ούτε από εντολές και νόμους, ώστε να επιλέξουν την αρετή και να αποφύγουν την κακία, αλλά σαν ευγενή και ελεύθερα τέκνα, έχοντας επίγνωση της δικής τους αξίας, χωρίς κανέναν απολύτως φόβο και κολασμό, προσήλθαν οικειοθελώς στην αρετή· ενώ όλοι οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, επειδή απέκλιναν προς την κακία, είχαν ανάγκη από τον χαλινό του νόμου. Όταν, λοιπόν, κατασκεύασαν το μοσχάρι και προσκύνησαν το γλυπτό, τότε άκουσαν: «Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος»· όταν διέπραξαν φόνους και διέφθειραν τις γυναίκες των πλησίον τους, τότε άκουσαν: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις», και για όλα τα υπόλοιπα παρομοίως.

Ο Δαθάν και ο Αβειρών καταπόθηκαν μαζί με όλη την πατριά τους· ο δε Κορέ και όσοι ήταν μαζί του καταφλέχθηκαν από θεόσταλτο πυρ. Τις δε τιμωρίες τις επέβαλε ο Θεός, προτρέποντας τους υπόλοιπους να σωφρονιστούν· δεν θέλησαν όμως να αποκομίσουν από αυτό καμία απολύτως ωφέλεια. Και αυτό το φανερώνει η εξιστόρηση όσων αποτόλμησαν. Και κατασκεύασαν μόσχο στο Χωρήβ και προσκύνησαν το γλυπτό. Δεν έκανε μνεία του όρους απλώς και μόνο τυχαία, αλλά για να καταδείξει την υπερβολή της ασέβειας.

Διότι σε αυτόν ακριβώς τον τόπο εμφανίστηκε ο Κύριος των όλων, σε αυτόν τους γέμισε με τρόμο, αφού παρουσιάστηκε με άφθονο πυρ, χρησιμοποιώντας σάλπιγγες και προκαλώντας πάταγο με βροντές, και παραδίδοντας τη νομοθεσία με τόσο μεγάλο δέος· και όμως, σε αυτόν ακριβώς τον τόπο τόλμησαν να διαπράξουν την ασέβεια. Το δε ρητό, «προσκύνησαν το γλυπτό», αποτελεί κατηγορία για μια άλλη παραφροσύνη τους. Διότι σε εκείνο που έβλεπαν ότι λάμβανε μορφή μέσω της ανθρώπινης τέχνης, σε αυτό ακριβώς προσέφεραν τη θεία λατρεία. Και αντάλλαξαν τη δόξα Του με το ομοίωμα ενός μοσχαριού που τρώει χόρτο.

Διότι μετά από εκείνη την παράδοξη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας και τις αναρίθμητες και θεϊκές θαυματουργίες και εκείνες τις αναρίθμητες θεϊκές ομιλίες, τις οποίες από τον Θεό μετέφερε ο Μωυσής σε αυτούς, επιθύμησαν χειροποίητους θεούς, και αφού κατασκεύασαν τον μόσχο ευφραίνονταν με τα μάταια «και προσκύνησαν το γλυπτό» και επέσυραν πάνω τους τη θεία οργή. Και αν ο Μωυσής δεν στεκόταν να μεσολαβήσει υπέρ αυτών, ο Θεός θα τους είχε εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά. Όμως, στις πολεμικές συγκρούσεις, τόσο από τον Αμαλήκ όσο και από τον Αμορραίο, θανατώθηκαν αναρίθμητα πλήθη. «Και πλήθυνε», λέει, «ανάμεσά τους η πτώση». Μια άλλη πάλι παρανομία τους ήταν αυτή, ότι έσμιγαν με τις αλλόφυλες γυναίκες των Μαδιανιτών. Ο Φινεές δε, γιος του Ελεάζαρ και εγγονός ιερέων, φλεγόμενος από θείο ζήλο, σκότωσε με δόρυ δύο που είχαν πορνεύσει· αυτός αργότερα έγινε ιερέας, εξαιτίας αυτών, ως θείος ζηλωτής.