Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:2

Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματα της δικαιοσύνης σου, και απέραντη η αγαθότητα και το πολύ έλεός σου, Δέσποτα! Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία σου, Κύριε; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου, Φιλάνθρωπε, εσύ που δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει; Χριστέ, δόξα σε σένα. Ποιος είναι όμοιός σου, Δέσποτα; Ποιος, εκτός από εσένα, πράττει φοβερά και εξαίσια έργα; Ω, τι θαύμα! Ω, τι μεγαλειότητα του Σωτήρος! Έφριξαν και τώρα οι άνω δυνάμεις για το γεγονός αυτό. Ω, πόση μακροθυμία! Ω, πόσο έλεος! Διότι προηγουμένως, αφού σαρκώθηκε για εμάς και για τη δική μας σωτηρία ο Άσαρκος από την Παρθένο Μαρία, σταυρώθηκε με εκείνη τη σάρκα, ενώ ο ίδιος παρέμενε απαθής ως προς τη θεότητά του· και τώρα πάλι σταυρώθηκες στην εικόνα σου, ω Δέσποτα, προς έλεγχο αφενός των ασεβών και όλων των απίστων, και προς στηριγμό αφετέρου εκείνων που αληθινά έχουν πιστέψει σε εσένα. Αλλά, δόξα σε σένα, Δέσποτα, που είσαι ο μόνος που τα πάντα δύναται, μαζί με τον ευλογητό Θεό μας, τον πανάχραντο Πατέρα, και τον Υιό του Ιησού Χριστό, και το αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ευχαριστείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός... Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση, κ.τ.λ. Διότι μόνο αυτοί είναι άξιοι να εξαγγέλλουν τη δύναμη του Κυρίου, αυτοί που πράττουν όσα έχουν οριστεί από τον Θεό μέσα στις Γραφές, οι οποίοι εκτελούν τα πάντα με κρίση και λογική, και έχουν διαπαντός την κρίση του Θεού μπροστά στα μάτια τους.

Ποιος θα αναγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Αυτός που κρατά ολόκληρη τη γη στη χούφτα του, χωράει στις αγκάλες ενός γέροντα, και βαστάζεται αυτός που συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του.

Θέλω έστω και τη γη να κρατήσω, και όλοι, ως φύλακες της δεσποτικής ιδιοκτησίας, φωνάζουν εναντίον μου: Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Έδειξε ο σεισμός ότι του Κυρίου είναι η γη. Διότι η γη, μη αντέχοντας να βαστάξει το όνομα του Κυρίου, συγκλονιζόταν από αβάσταχτο τρόμο, μαστιζόμενη εξαιτίας της αταξίας των τέκνων της, και ανοίγοντας ρήγματα σαν στόμα προς τα στοιχεία της φύσεως, βροντοφώναζε το μέγεθος της κρυμμένης της οδύνης· και ικέτευε να υπάρξει ευσπλαχνία για όσους αμάρτησαν, όπως μια μητέρα ικετεύει για τα τέκνα της. Ποιος θα λαλήσει τις δυνάμεις του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Διότι τη σάρκα που πλάστηκε από τη γη, ο Χριστός την ένωσε με τον εαυτό του και την εκάθισε στους ουρανούς. Έρχεται ο διάβολος επιθυμώντας να τη μολύνει διά της πορνείας. Αλλά εσύ, ως φύλακας που κρατά άγρυπνο τον οφθαλμό της ψυχής, να μην επιτρέψεις στον ληστή να διαρρήξει τον οφθαλμό της διάνοιας, ώστε να του πεις με θάρρος: Προδότης της ιδιοκτησίας του Δεσπότη δεν γίνομαι, διάβολε. Διότι του Κυρίου είναι η γη και η Εκκλησία του Χριστού, η οποία πάντοτε καλλιεργείται από την ουράνια βροχή, και καρποφορεί αειθαλώς για τον Χριστό τριάντα [και εξήντα] και εκατό.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΕ΄. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Ποιος θα αναγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση και πράττουν δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, με την ευνοϊκή σου διάθεση προς τον λαό σου, επίσκεψέ μας με το σωτήριό σου, για να δούμε τα αγαθά των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του λαού σου, για να επαινούμαστε μαζί με την κληρονομιά σου. Αίνο και ύμνο προς τον Θεό περιέχει και ο παρών ψαλμός· γι' αυτό έχει την επιγραφή «Αλληλούια», το οποίο ερμηνεύεται «Αινείτε τον Κύριο». Αμέσως από την αρχή προστάζει εκείνους που παρασύρονται από αμαρτήματα να προσέλθουν, όπως σε ιατρό και σωτήρα, στον θεραπευτή Υιό του Θεού, και να του αποκαλύψουν τα τραύματα της ψυχής τους, εξομολογούμενοι τις δικές τους αμαρτίες. Εκείνος δε που το πράττει αυτό γνήσια, και θρηνεί για όσα αμάρτησε προηγουμένως, λαμβάνει από τον Ψαλμωδό την προτροπή να μην το πράττει αυτό μόνο με λόγια, αλλά με την εσωτερική του διάθεση και με τα ίδια τα έργα του. Προτρέπει λοιπόν με προθυμία στην εξομολόγηση, διακηρύσσοντας: «Διότι είναι αγαθός ο Κύριος, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Για τον λόγο αυτόν, λέει, να εξομολογείσθε πρόθυμα, διότι και ο ίδιος είναι έτοιμος να δείξει φιλανθρωπία, επειδή γνωρίζει ότι τα πράγματα του παρόντος αιώνα έχουν ανάγκη ελέους, καθώς είναι θνητά και εφήμερα.

ΙΓ΄. Ποιος από όσους διηγούνται τα θεία, θα τα υμνήσει και θα τα διηγηθεί επάξια; Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Ποια φωνή ή ποια δύναμη του λόγου θα μπορέσει να εξισωθεί με το θαύμα; Ποιος συνέτριψε το όπλο, και τη ρομφαία, και τον πόλεμο; Ποιος συνέθλιψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο ύδωρ; Ποιος τον έδωσε ως τροφή στους λαούς, στους οποίους και τον παρέδωσε; Ποιος μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα; Ποιος είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, φιμώσου» και «Μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»; Και μάλιστα τα συνέτριψε, χωρίς να τα αφήσει να υψωθούν και να αναβράσουν για πολύ; Ποιος μας δώρισε την εξουσία να πατάμε πάνω σε όφεις και σκορπιούς, οι οποίοι δεν παραμονεύουν πλέον κρυφά τη φτέρνα, όπως όριζε η αρχέγονη καταδίκη, αλλά ορθώνονται φανερά και υψώνουν το κεφάλι τους, το οποίο καταδικάστηκαν να καταπατείται; Ποιος είναι Εκείνος που ενήργησε κρίση και απροσδόκητη δικαιοσύνη; Ποιος είναι Εκείνος που δεν άφησε εντελώς τη ράβδο των αμαρτωλών —άραγε πρέπει να τολμήσουμε να το πούμε αυτό;— πάνω στον κλήρο των δικαίων; Ή, για να πούμε κάτι πιο μετριοπαθές από αυτό, πάνω στον κλήρο εκείνων που Τον γνωρίζουν;

Η΄. Αλλά επειδή και εμένα και τον λόγο έχετε στη διάθεσή σας, και με την αγάπη σας με εξαναγκάσατε χωρίς να είμαι απρόθυμος, θα μιλήσω βέβαια, έστω και με δυσκολία, επειδή αυτό προστάζετε· θα προφέρω όμως λόγια ευχαριστίας και νουθεσίας. Η ευχαριστία λοιπόν είναι η εξής: Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου; Και ποιος θα κάνει γνωστό σε όλες τις ακοές τον ύμνο Του; Διότι τα δύο έγιναν ένα, και το μεσότοιχο του φραγμού έχει καταλυθεί· διότι μας απάλλαξες από το να αποτελούμε παροιμία ανάμεσα στα έθνη και κούνημα του κεφαλιού ανάμεσα στους λαούς· διότι τόσο μόνο μας δοκίμασες, όσο χρειαζόταν για να γνωρίσουμε το αγαθό της ειρήνης μέσω της διάστασης, και αφού μας προκάλεσες πόνο, πάλι μας αποκατέστησες· ω, τι παράδοξη θεραπεία!

Αλλά, όπως ακριβώς εκείνος που βρέθηκε σε κάποια βουνοκορφή (ας υποθέσουμε ότι πρόκειται για έναν βράχο λείο και απότομο, ο οποίος από τα κάτω, με σχήμα κάθετο και λειασμένο, υψώνεται σε άπειρο μήκος, ενώ ψηλά στην κορυφή του απολήγει σε εκείνη την άκρη η οποία με την προεξοχή του χείλους της κρέμεται πάνω από ένα αχανές βάθος)· ό,τι, λοιπόν, είναι φυσικό να πάθει αυτός που πατά με την άκρη του ποδιού του την κορυφογραμμή που γέρνει στο κενό και δεν βρίσκει πλέον κανένα στήριγμα για το πόδι ούτε λαβή για το χέρι, αυτό ακριβώς παθαίνει και η ψυχή, όταν κατά την αναζήτηση της προαιώνιας και αδιάστατης φύσης υπερβεί εκείνο το οποίο της προσφέρει στήριγμα μέσω των εννοιών του χώρου και του χρόνου. Μη έχοντας πλέον κάτι για να πιαστεί γερά, ούτε τόπο, ούτε χρόνο, ούτε μέτρο, ούτε οτιδήποτε άλλο παρόμοιο στο οποίο να μπορεί να στηριχθεί η διάνοιά μας, αλλά γλιστρώντας από παντού πάνω στα ακατάληπτα, αισθάνεται ίλιγγο, περιέρχεται σε αμηχανία και επιστρέφει πάλι σε ό,τι της είναι συγγενές, αρκούμενη να γνωρίζει για το υπερκείμενο Ον μόνο τόσο, όσο χρειάζεται για να πειστεί ότι πρόκειται για κάτι διαφορετικό από τη φύση των γνωστών πραγμάτων. Γι' αυτό, όταν ο λόγος φτάσει στα υπέρλογα, τότε είναι καιρός για σιωπή και για να διατηρούμε ανερμήνευτο στο απόρρητο της συνείδησής μας το θαύμα εκείνης της ανέκφραστης δύναμης, έχοντας επίγνωση ότι και οι μεγάλοι προφήτες εξήγγειλαν τα έργα του Θεού και όχι τον ίδιο τον Θεό, λέγοντας: «Ποιος θα μπορέσει να εξαγγείλει τις δυνάμεις του Κυρίου;»

Ποιος θα διηγηθεί τα μεγαλεία σου, Παρθένε; Ποιος «θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου», Θεόπαις; Αναδείχθηκες Θεομήτωρ· ένωσες τον νου με τον Θεό· ένωσες τον Θεό με τη σάρκα· έκανες τον Θεό υιό ανθρώπου, και τον άνθρωπο υιό του Θεού· συμφιλίωσες τον κόσμο με τον Ποιητή του κόσμου· με τα έργα σου μας δίδαξες ότι η θεοπτία δεν επιτυγχάνεται στους αληθινούς ανθρώπους μόνο με την αίσθηση ή με τον λογισμό (διότι τότε θα ήταν ελάχιστα ανώτεροι από τα άλογα όντα), αλλά πολύ περισσότερο με την κάθαρση του νου και με τη μέθεξη της θείας χάριτος, μέσω της οποίας όχι με λογισμούς αλλά με άυλες επαφές απολαμβάνουμε τα θεοειδή κάλλη.

Αλληλούια: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό. «Εξομολογείσθε»: Εξομολογείσθε, λέει, στους προφήτες βλέποντας [τόση χρηστότητα και] τόσο μεγάλο έλεος του Θεού, μην αποθαρρύνεστε, αλλά πλησιάστε· διότι ο Θεός είναι έτοιμος να δεχθεί τους πάντες. «Τις λαλήσει»: Ποιος, λέει, είναι ικανός να πει τι έχει αποφασίσει (ή τι θέλει) ο Κύριος για τον άνθρωπο. «Ακουστάς»: Ποιος, λέει, μπορεί να αινέσει επάξια τον Κύριο, όπως του πρέπει, ή να διηγηθεί το πλήθος της αινέσεως με την οποία τον αίνουν οι επουράνιες δυνάμεις. «Μακάριοι»: Διότι μακάριοι είναι αληθινά όσοι έχουν προ οφθαλμών εκείνη την ημέρα της κρίσεως και κρίνουν δίκαια τον πλησίον τους και πράττουν το δίκαιο πάντοτε. Διότι αυτοί στεφανώνονται και δοξάζονται. «Μνήσθητι»: Με το θέλημά σου, λέει, με το οποίο έσωσες τον λαό σου, τον Ισραήλ, θυμήσου και τον λαό σου που προέρχεται από τα έθνη, τον οποίο προόρισες. «Επίσκεψαι»: Διότι ο προφήτης προαναφωνεί φανερώνοντας την εμφάνιση του Χριστού. «Του ιδείν»: Εννοεί τους αποστόλους, προφανώς· διότι αυτοί είναι οι εκλεκτοί, αυτοί υπέδειξαν στους ανθρώπους τον Χριστό του Θεού. «Ευφρανθήναι»: Αναφέρεται στη μυστική ευφροσύνη του λαού που προέρχεται από τα έθνη, με την οποία οι πιστοί ευφραίνονται καθημερινά. «Του επαινείσθαι»: Διότι συνδοξάστηκαν και όσοι προέρχονταν από τον Ισραήλ, πιστεύοντας μαζί με τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, αφού επαινέθηκαν από τον Θεό. «Ημάρτομεν»: Αυτή είναι η φωνή του λαού των Εβραίων.

Είναι κατάλληλη ευκαιρία να πει κανείς για όλα αυτά: «Ποιος θα κηρύξει τα έργα της δυνάμεώς σου, Κύριε; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου;». Γυναίκες που ζούσαν προστατευμένες στους θαλάμους τους και ήταν πιο ευαίσθητες από το κερί, εγκαταλείποντας τα καλοστεγασμένα οικήματά τους, ανταγωνίζονταν στην προθυμία τους πιο δυνατούς από τους άνδρες, διανύοντας πεζοπορώντας τόσο μεγάλη απόσταση. Και όχι μόνο οι νέες, αλλά και οι ηλικιωμένες. Και ούτε η αδυναμία της φύσεως, ούτε ο τρυφηλός τρόπος ζωής, ούτε η έπαρση της επιφανούς κοινωνικής τους θέσης στάθηκαν εμπόδιο στον ζήλο τους.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου, εις την Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Θεία, όπως φαίνεται, είναι η παρούσα πανήγυρη, η οποία ανακηρύσσει τη νίκη του Δεσπότου κατά του θανάτου· και έχουμε φθάσει σε αυτήν ακριβώς την κορωνίδα όλων των εορτών. Διότι τώρα έχει ολοκληρωθεί το κατόρθωμα ολόκληρης της οικονομίας για χάρη μας· και ο παρών καιρός έφθασε φέρνοντας τα σύμβολα της εορτής των επινικίων. Επειδή τώρα ο Δεσπότης ανέβασε στον ουρανό «την απαρχή των σωμάτων μας». Εορτάζουμε, λοιπόν, τη δεσποτική επάνοδο, κατά την οποία μετέστησε στα ουράνια τη δική μας φύση. Διότι ο Θεός που κατοίκησε μέσα της, ανέστησε τον δικό Του ναό και πήρε μαζί Του το οικείο Του ένδυμα, Εκείνος που διέσχισε το αιθέριο πέλαγος. Με τη θεία Του φύση πληροί αδιαλείπτως τα πάντα, ενώ με την ένσαρκη οικονομία Του, αφού προηγουμένως κατέβηκε κάτω από τη γη, έπειτα, μετά τη νίκη Του κατά του θανάτου, συμπλήρωσε με το δικό Του σώμα την ουράνια κατοικία. «Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου, ποιος θα κάνει να ακουστούν όλοι οι ύμνοι προς Αυτόν;» Ποιος λόγος θα μπορούσε να εξηγήσει το μέγεθος μιας τόσο μεγάλης οικονομίας; Ποιος θα ανακηρύξει με τη γλώσσα του τον άπειρο πλούτο της ανείπωτης δωρεάς του Δεσπότη; Διότι εκείνον που η αμαρτία τον εξόρισε από τη διαμονή στον παράδεισο, αυτόν τον ανέβασε στον ουρανό η θεία χάρη.

Εις την Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Λόγος Β΄. Ευλογητός ο Θεός. Είναι κατάλληλη η ευκαιρία σήμερα όλοι μας να αναφωνήσουμε εκείνο το προφητικό λόγιο, και από κοινού να ανυμνήσουμε τον Δεσπότη όλων μας, και να πούμε: Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστούς όλους τους αίνους του;

βʹ. Δες και σε αυτό ακριβώς το σημείο την τιμή. Διότι δεν λαμβάνει απλώς χώμα, αλλά χουν, το λεπτότατο, όπως θα έλεγε κανείς, τμήμα της γης, και αυτόν ακριβώς τον χουν της γης με το δικό του πρόσταγμα τον μετέβαλε σε φύση σώματος. Διότι, όπως ακριβώς παρήγαγε την ίδια την ουσία της γης χωρίς αυτή να προϋπάρχει, έτσι και τώρα, όταν το θέλησε, μετέβαλε τον χουν της γης σε σώμα. Εδώ είναι καλό να αναφωνήσουμε τον λόγο του μακαρίου Δαβίδ: «Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του;» διότι από τον χουν ανέδειξε ένα τέτοιο ον και το ανύψωσε σε τόσο μεγάλη τιμή, και του επιδαψιλεύει τόσες ευεργεσίες εξ αρχής και από τα πρώτα κιόλας βήματα, φανερώνοντας μέσα από όλα τη δική του φιλανθρωπία. «Και ενεφύσησε», λέει, «στο πρόσωπό του πνοή ζωής, και έγινε ο άνθρωπος ζωντανή ψυχή».

Τι σημαίνει, «Στην έσχατη σάλπιγγα»; Δείχνει εδώ ότι θα ηχήσουν πολλές σάλπιγγες, και κατά την έσχατη θα κατεβεί ο Κριτής. Και οι νεκροί εν Χριστώ, λέει, θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαχτούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Ώστε, να παρηγορείτε ο ένας τον άλλον με τα λόγια αυτά. Αν λοιπόν πρόκειται να κατεβεί, για ποιον λόγο θα αρπαχτούμε; Για λόγους τιμής. Διότι, όταν ένας βασιλιάς εισέρχεται σε μία πόλη, οι μεν έντιμοι βγαίνουν για να τον προϋπαντήσουν, ενώ οι κατάδικοι παραμένουν μέσα περιμένοντας τον κριτή· και όταν καταφθάνει ένας φιλόστοργος πατέρας, τα μεν παιδιά του, και όσοι είναι άξιοι να ονομάζονται παιδιά του, βγαίνουν έξω πάνω σε άμαξα για να τον δουν και να τον καταφιλήσουν, ενώ οι υπηρέτες που έχουν σφάλλει παραμένουν μέσα. Μεταφερόμαστε πάνω στο όχημα του Πατέρα· διότι και Εκείνον μέσα σε νεφέλες τον ανέλαβε, και εμείς μέσα σε νεφέλες θα αρπαχτούμε. Βλέπεις πόση είναι η τιμή; Και την προϋπάντηση την κάνουμε ενώ Εκείνος κατεβαίνει, και το μακαριότερο από όλα, έτσι θα είμαστε διαρκώς μαζί Του. Ποιος θα αναγγείλει τα θαυμαστά έργα της δυνάμεως του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Πόσων αγαθών αξίωσε το ανθρώπινο γένος! Πρώτοι ανασταίνονται εκείνοι που έχουν πεθάνει, και έτσι γίνεται από όλους μαζί η προϋπάντηση.

Για τον λόγο αυτόν τα λέω αυτά αντλώντας από τους εξωτερικούς, για να πείσω τους Έλληνες για το πόσα κακά κατείχαν την οικουμένη. Αλλά, αν θέλετε, ας το αποδείξουμε και από τα δικά μας. «Θυσίασαν», λέει, «τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια». Και πάλι, οι κάτοικοι των Σοδόμων δεν καταστράφηκαν για κανέναν άλλο λόγο, παρά επειδή διακατέχονταν από παράφορη μανία για τα αγόρια. Αλλά και πάλι, στις απαρχές της παρουσίας του Χριστού, δεν χόρευε η κόρη του βασιλιά στο μέσο των συμποσίων ανάμεσα σε μεθυσμένους ανθρώπους; Δεν ζήτησε φόνο, και ως αμοιβή για τον χορό της την κεφαλή του προφήτη; «Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου;» «Απεχθείς», λέει, «μισώντας ο ένας τον άλλον».

ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ. Α΄. Είναι κατάλληλη ευκαιρία σήμερα να αναφωνήσουμε όλοι μας αυτό που ειπώθηκε από τον μακάριο Δαβίδ: Ποιος θα διαλαλήσει τα δυνατά έργα του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστούς όλους τους ύμνους Του; Διότι, ιδού, έφτασε σε εμάς η ποθητή και σωτήρια εορτή, η αναστάσιμη ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, η προϋπόθεση της ειρήνης, η αφορμή της καταλλαγής, η κατάργηση των πολέμων, η κατάλυση του θανάτου, η ήττα του διαβόλου. Σήμερα οι άνθρωποι ενώθηκαν με τους αγγέλους, και όσοι φέρουν σώμα αναπέμπουν πλέον υμνωδίες μαζί με τις ασώματες δυνάμεις.

Αντί για την Εύα, η Μαρία· αντί για το ξύλο της γνώσεως του καλού και του πονηρού, το ξύλο του σταυρού· αντί για τον θάνατο του Αδάμ, ο Δεσποτικός θάνατος. Είδες πώς με τα ίδια ακριβώς μέσα με τα οποία είχε νικήσει, με αυτά τα ίδια κατατροπώθηκε; Κοντά στο δέντρο κατατρόπωσε τον Αδάμ ο διάβολος· πάνω στον σταυρό καταπάλεψε τον διάβολο ο Χριστός. Και εκείνο μεν το ξύλο έστελνε τους ανθρώπους στον άδη, τούτο δε το ξύλο, αυτό του σταυρού, ανακαλούσε πίσω και εκείνους που είχαν κατέλθει στον άδη· και εκείνο μεν έκρυβε τον ηττημένο σαν να ήταν αιχμάλωτος και γυμνός, τούτο δε φανέρωνε σε όλους τον νικητή γυμνό και καρφωμένο ψηλά. Και ο μεν πρώτος θάνατος καταδίκασε και εκείνους που ήρθαν μετά από αυτόν· ο δε άλλος ανέστησε αληθινά και εκείνους που υπήρξαν πριν από αυτόν. Ποιος θα μπορέσει να διαλαλήσει τα έργα της δυνάμεως του Κυρίου και να κάνει να ακουστούν όλοι οι έπαινοί του; Από τον θάνατο γίναμε αθάνατοι, από την πτώση ανορθωθήκαμε, από την ήττα καταστήκαμε νικητές.

Είναι κατάλληλη ευκαιρία να πούμε: «Ποιος θα αναγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, θα κάνει ακουστούς όλους τους επαίνους του;» Διότι, εάν οι οικείοι δεν άκουσαν τον Μωυσή παρά τα θαυμαστά σημεία, μόνο και μόνο εξαιτίας του πηλού και της πλινθοποιίας, τότε αυτούς που καθημερινά κατακόπτονταν, σφάζονταν και υπέφεραν αθεράπευτα δεινά, ποιος τους έπεισε να απομακρυνθούν από τον απράγμονα βίο και να προτιμήσουν εκείνον τον επικίνδυνο που είναι γεμάτος αίματα και θανάτους, και μάλιστα ενώ αυτοί που τους τα κήρυτταν ήταν αλλόφυλοι και σφοδρότατοι εχθροί από παντού; Διότι, ας μην αναφέρει κανείς έθνη, πόλεις και δήμους, αλλά ας βάλει σε μία μικρή οικία κάποιον που μισείται από όλους τους ενοίκους, και μέσω αυτού ας προσπαθήσει να τους απομακρύνει από τους αγαπημένους τους, τον πατέρα, τη γυναίκα και τα παιδιά· άραγε δεν θα κατασπαραχθεί προτού καν ανοίξει το στόμα του; Εάν δε υπάρχει και ταραχή και διαμάχη μεταξύ γυναίκας και άνδρα μέσα στην οικία, άραγε δεν θα τον θανατώσουν λιθοβολώντας τον προτού καν πατήσει το κατώφλι; Και εάν μάλιστα είναι αξιοκαταφρόνητος, και επιτάσσει επαχθή πράγματα, και προστάζει εκείνους που ζουν στην τρυφή να φιλοσοφούν, και, επιπλέον, ο αγώνας του είναι απέναντι σε πολύ περισσότερους που υπερτερούν απέναντί του, δεν είναι ολοφάνερο ότι θα εξοντωθεί ολοκληρωτικά; Και όμως, αυτό το οποίο είναι αδύνατο να συμβεί σε μία μόνο οικία, ο Χριστός το κατόρθωσε σε ολόκληρη την οικουμένη, εισάγοντας τους ιατρούς της οικουμένης μέσα από γκρεμούς, καμίνια, φαράγγια και σκοπέλους, και απέναντι σε γη και θάλασσα που τους πολεμούσε.

Από τι, λοιπόν, δεν θα έπρεπε να είναι καθαρότερος εκείνος που μετέχει σε αυτή τη θυσία; Από ποια ηλιακή ακτίδα δεν θα έπρεπε να είναι πιο καθαρό το χέρι που τεμαχίζει αυτή τη σάρκα, το στόμα που γεμίζει με πνευματικό πυρ, η γλώσσα που βάφεται με το πλέον φρικτό αίμα; Αναλογίσου με ποια τιμή τιμήθηκες, ποια τράπεζα απολαμβάνεις. Αυτό που οι άγγελοι βλέποντας φρίττουν, και ούτε καν τολμούν να το αντικρίσουν άφοβα εξαιτίας της αστραπής που εκπέμπεται από αυτό, με αυτό εμείς τρεφόμαστε, με αυτό αναμειγνυόμαστε, και έχουμε γίνει ένα σώμα και μία σάρκα του Χριστού. Ποιος θα διηγηθεί τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστούς όλους τους επαίνους του; Ποιος βοσκός τρέφει τα πρόβατα με τα δικά του μέλη; Και τι λέω, βοσκός; Πολλές φορές υπάρχουν μητέρες, οι οποίες μετά τις ωδίνες του τοκετού παραδίδουν τα παιδιά σε άλλες τροφούς· αυτός όμως δεν το ανέχθηκε αυτό, αλλά ο ίδιος μας τρέφει με το δικό του αίμα, και με κάθε τρόπο μας ενώνει στενά με τον εαυτό του. Σκέψου δε· γεννήθηκε από τη δική μας ουσία. Αλλά αυτό, θα πει κάποιος, δεν αφορά όλους· καίτοι βεβαίως αφορά όλους. Διότι, αν προσέλαβε τη δική μας φύση, είναι ολοφάνερο ότι ήρθε για όλους. Και αν ήρθε για όλους, ήρθε και για τον καθένα ξεχωριστά. Και πώς, θα πει, δεν καρπώθηκαν όλοι το όφελος από αυτό; Αυτό δεν οφείλεται σε εκείνον, ο οποίος επέλεξε να το πράξει για όλους, αλλά σε εκείνους που δεν το θέλησαν. Με τον καθένα ξεχωριστά από τους πιστούς αναμειγνύει τον εαυτό του μέσω των μυστηρίων· και αυτούς που γέννησε, τους ανατρέφει ο ίδιος με τον εαυτό του, και δεν τους παραδίδει σε άλλον.

Ποιος θα διηγηθεί τις θαυμαστές δυνάμεις του Κυρίου; Από θνητοί γίναμε αθάνατοι· αυτά είναι τα κατορθώματα του σταυρού. Έμαθες τη νίκη; Έμαθες τον τρόπο της νίκης; Μάθε και πώς επιτεύχθηκε το κατόρθωμα χωρίς κόπο. Εμείς δεν ματώσαμε τα όπλα, δεν σταθήκαμε στην παράταξη της μάχης, δεν δεχθήκαμε τραύματα, ούτε καν είδαμε τον πόλεμο, και όμως λάβαμε τη νίκη· ο αγώνας ανήκει στον Δεσπότη και το στεφάνι είναι δικό μας. Επειδή, λοιπόν, η νίκη είναι και δική μας, ας αναφωνήσουμε σήμερα όλοι, σαν στρατιώτες, την επινίκια ωδή και ας πούμε υμνώντας τον Δεσπότη: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Αυτά τα κατόρθωσε για εμάς ο σταυρός· ο σταυρός είναι το τρόπαιο κατά των δαιμόνων, η μάχαιρα κατά της αμαρτίας, το ξίφος με το οποίο ο Χριστός διαπέρασε τον όφι· ο σταυρός είναι το θέλημα του Πατρός, η δόξα του Μονογενούς, η αγαλλίαση του Πνεύματος, το κόσμημα των αγγέλων, η ασφάλεια της Εκκλησίας, το καύχημα του Παύλου, το τείχος των αγίων, το φως ολόκληρης της οικουμένης.

Αληθώς είναι κατάλληλη ευκαιρία τώρα να αναφωνήσουμε: Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Πόσοι όχι μόνο κατέρριψαν τις εικόνες του Θεού, αλλά και τις καταπάτησαν; Διότι, όταν πνίγεις τον οφειλέτη, όταν τον γδύνεις, όταν τον σέρνεις, καταπατάς την εικόνα του Θεού. Άκουσε λοιπόν τον Παύλο που λέει ότι ο άνθρωπος δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, καθώς είναι εικόνα και δόξα του Θεού. Και πάλι, άκουσε τον ίδιο τον Θεό που λέει: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας». Εάν δε ισχυριστείς ότι ο άνθρωπος δεν είναι της ίδιας ουσίας με τον Θεό, τι σημασία έχει αυτό; Διότι ούτε ο χαλκός του ανδριάντα ήταν της ίδιας ουσίας με τον βασιλιά, και όμως τιμωρήθηκαν όσοι τόλμησαν να τον προσβάλουν. Ώστε το ίδιο ισχύει και με τους ανθρώπους· έστω και αν οι άνθρωποι δεν είναι της ίδιας ουσίας με τον Θεό —όπως βεβαίως και δεν είναι— εντούτοις ονομάστηκαν εικόνα Του, και εξαιτίας αυτής της προσωνυμίας θα έπρεπε να απολαμβάνουν τιμή. Εσύ όμως, για χάρη λίγου χρυσίου, καταπατάς, πνίγεις, σέρνεις, και δεν έχεις υποστεί ακόμη καμία τιμωρία μέχρι σήμερα.

Ας αναλογιστούμε πόσα δημιούργησε για εμάς: τον ίδιο τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα, τον αέρα, τα φυτά της γης και τα ποικίλα άνθη, τα κτήνη και τα ερπετά, τα πλάσματα της θάλασσας, όσα βρίσκονται στον αέρα, τα άστρα του ουρανού, τον ήλιο, τη σελήνη, γενικώς όλα ανεξαιρέτως τα ορατά, τις αστραπές, την ευταξία των εποχών, τη διαδοχή ημέρας και νύχτας, τις ετήσιες μεταβολές. Ενέπνευσε μέσα μας ψυχή, μας χάρισε το λογικό, μας τίμησε με τη μέγιστη εξουσία. Απέστειλε αγγέλους, έστειλε προφήτες, και ύστερα τον μονογενή Του Υιό. Και μετά από αυτά, πάλι και ο Ίδιος παρακαλεί, και αυτοπροσώπως και μέσω του μονογενούς Του Υιού, για να σωθείς εσύ· και ο Παύλος δεν παύει να πρεσβεύει λέγοντας: «Σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών, σας ικετεύουμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Και δεν σταμάτησε ούτε εκεί, αλλά, αφού έλαβε ως απαρχή τη δική σου φύση, την έθεσε να καθίσει υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως, και υπεράνω κάθε ονόματος που ονομάζεται όχι μόνο στον παρόντα αιώνα, αλλά και στον μέλλοντα. Αληθώς είναι κατάλληλη η ευκαιρία να πούμε τώρα: «Ποιος θα εξαγγείλει τα θαυμαστά έργα της δυνάμεως του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστούς όλους τους επαίνους Του;». Και εκείνο πάλι: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει προσφέρει;». Διότι τι θα μπορούσε να ισοσταθμίσει αυτήν την τιμή, από το γεγονός ότι η απαρχή του γένους μας, του γένους που έχει αμαρτήσει τόσο πολύ και έχει ατιμαστεί, κάθεται σε τόσο μεγάλο ύψος και απολαμβάνει τόση μεγάλη τιμή;

Ποιος θα αναγγείλει τα μεγαλουργήματα του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Όσα ενεργεί ο Θεός μέσα μας και τα οποία υπερβαίνουν τη θνητή μας φύση, αυτά είναι τα έργα δυνάμεως του Κυρίου, τα οποία ο Παύλος ονομάζει ενεργήματα δυνάμεων, λέγοντας: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων». Και πάλι αλλού: «Μήπως είναι όλοι προφήτες; Μήπως έχουν όλοι θαυματουργικές δυνάμεις; Μήπως έχουν όλοι χαρίσματα ιαμάτων;». Διαχωρίζει, μάλιστα, τις δυνάμεις από τα ιάματα. Διότι τις μεν δυνάμεις τις επιτελούσε ο Ιησούς όταν, για παράδειγμα, περπατούσε πάνω στη θάλασσα, επιτιμούσε τους ανέμους και την τρικυμία, και μεταμορφωνόταν στο όρος· τα δε ιάματα, όταν καθάριζε τους λεπρούς και θεράπευε κάθε ασθένεια.

Διότι και οι άγγελοι από τους ουρανούς, βλέποντάς τον δεμένο και να οδηγείται, σκιρτούσαν· όχι επειδή τον είδαν δεμένο, αλλά επειδή αναλογίζονταν πόσους ανθρώπους επρόκειτο να λύσει από τα δεσμά· όχι επειδή τον είδαν να οδηγείται από το χέρι, αλλά επειδή συλλογίζονταν πόσους επρόκειτο εκείνος να καθοδηγήσει από τη γη· όχι επειδή τον είδαν τυφλωμένο, αλλά επειδή σκέπτονταν πόσους επρόκειτο να βγάλει από το σκοτάδι. Γι' αυτό κι εγώ, αφήνοντας όλους τους άλλους, σπεύδω να στραφώ στον Παύλο. Διότι ο Παύλος και ο πόθος για τον Παύλο μας ανάγκασε να κάνουμε αυτό το άλμα. Ποιος θα μπορέσει να εξαγγείλει τα μεγαλεία σου, Κύριε, διότι δεν άφησες τον Παύλο να μείνει στην αφάνεια, διότι φανέρωσες στην οικουμένη έναν τέτοιο άνδρα; Σε αίνεσαν όλοι οι άγγελοι ομόφωνα, όταν δημιούργησες τα άστρα και όταν δημιούργησες τον ήλιο, αλλά όχι τόσο πολύ, όσο όταν φανέρωσες τον Παύλο σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό η γη έγινε πιο λαμπρή από τον ουρανό, επειδή αυτός ήταν πιο λαμπρός από το ηλιακό φως. Και αυτός μεν ο ήλιος παραχωρεί τη θέση του στη νύχτα, εκείνος όμως υπερίσχυσε του διαβόλου· και ο μεν ήλιος, κινούμενος από ψηλά, ρίχνει κάτω τις ακτίνες του· αυτός όμως, ανατέλλοντας από τα κάτω, όχι μόνο γέμισε με φως τον ενδιάμεσο χώρο ουρανού και γης, αλλά μόλις άνοιξε το στόμα του, γέμισε και τους αγγέλους με πολλή αγαλλίαση.

Ποιος λοιπόν είναι [τώρα] πιο λαμπρός; Δεν είναι αλήθεια ότι του ενός το όνομα δεν το γνωρίζουν οι πολλοί, ενώ αυτόν τον υμνούν καθημερινά και οι Έλληνες και οι βάρβαροι και οι Σκύθες και όσοι βρίσκονται στα ίδια τα πέρατα της οικουμένης; Και ποιος είναι πιο σεβάσμιος, αυτός που νικά όντας σιδηροδέσμιος, ή αυτός που νικάται φορώντας την πορφύρα; Αυτός που στέκεται κάτω και πλήττει, ή αυτός που κάθεται ψηλά και πλήττεται; Αυτός που διατάζει και περιφρονείται, ή αυτός που δέχεται τις διαταγές και δεν δίνει καμία σημασία σε αυτές; Αυτός που είναι μόνος και επικρατεί, ή αυτός που νικάται έχοντας μαζί του αναρίθμητα στρατεύματα; Διότι, αν το να νικά κανείς είναι πιο λαμπρό από το να νικάται, εξάπαντος ο Παύλος είναι πιο ένδοξος. Και δεν είναι μόνο αυτό σπουδαίο, το ότι δηλαδή νίκησε, αλλά το ότι, ευρισκόμενος σε τέτοια κατάσταση, νίκησε εκείνον που βρισκόταν σε τέτοια ισχύ. Ποιος θα μπορέσει να εξαγγείλει τα θαυμαστά σου έργα, Κύριε, που δεν άφησες τον Παύλο να παραμείνει στην αφάνεια; Που φανέρωσες στην οικουμένη έναν τέτοιον άνδρα; Σε ύμνησαν όλοι οι άγγελοι ομόφωνα, όταν δημιούργησες τα άστρα και τον ήλιο, αλλά όχι τόσο, όσο όταν φανέρωσες τον Παύλο σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό η γη έγινε πιο λαμπρή από τον ουρανό, επειδή αυτός είναι πιο λαμπρός από το ηλιακό φως. Και αυτός μεν ο ήλιος παραχωρεί τη θέση του στη νύχτα, εκείνος όμως επικράτησε του διαβόλου· και ο μεν ήλιος κινούμενος από τα ύψη ρίχνει τις ακτίνες του προς τα κάτω, αυτός όμως, ανατέλλοντας από κάτω, δεν γέμισε με φως μόνο το διάστημα μεταξύ ουρανού και γης, αλλά, με το που άνοιξε το στόμα του, γέμισε και τους αγγέλους με πολλή αγαλλίαση.

Και Εκείνος που έχει την ίδια φύση με Αυτόν, γίνεται αυτό ακριβώς που είμαι εγώ, και βαδίζοντας πάνω στη γη συναναστρεφόταν τους ανθρώπους μέσα από τα θαύματα που τελούσε, μέσα από τις υποσχέσεις που έδινε και μέσα από τις δωρεές που παρείχε. Διότι άλλα μεν τα προσέφερε ήδη από την παρούσα ζωή, ενώ άλλα τα αποταμίευσε για το μέλλον. Και το ότι πρόκειται να τα δώσει, το κατέστησε φανερό τόσο μέσω των θαυμάτων που επιτέλεσε όσο βρισκόταν ακόμη στη γη, όσο και μέσω της μετέπειτα εκπλήρωσης όλων όσων είχε προαναγγείλει: «Ποιος θα εξαγγείλει τα θαυμαστά έργα της δυνάμεως του Κυρίου, ποιος θα κάνει να ακουστούν όλοι οι έπαινοί του;» Ποιος δεν θα εκστασιαζόταν, ποιος δεν θα έφριττε μπροστά στην άφατη μέριμνά του, αναλογιζόμενος πώς για χάρη αχάριστων δούλων παρέδωσε τον μονογενή Υιό σε θάνατο, θάνατο καταραμένο, θάνατο επονείδιστο, θάνατο καταδίκων;

Δʹ. Ιωάννου του ταπεινού μοναχού και πρεσβυτέρου του Δαμασκηνού, λόγος εις το Άγιον Σάββατον. αʹ. Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου και θα κάνει ακουστούς όλους τους επαίνους Του; Ποιος θα διηγηθεί το απέραντο και αχανές πέλαγος της αγαθότητάς Του; Ποιος την ασύλληπτη αγάπη προς τους δούλους Του; Ποιος τη συγκατάβαση που ξεπερνά κάθε νου; Ποιος την ευσπλαχνία Του για εμάς και την άρρητη μέριμνα που απορρέει από αυτήν; Δεν υπάρχει κανείς, ούτε κι αν μιλούσε με τις γλώσσες των αγγέλων και των ανθρώπων· ούτε κι αν είχε συγκεντρώσει μέσα του ολόκληρη την ανθρώπινη σύνεση. Διότι, αν και το πνεύμα είναι πρόθυμο, εντούτοις η γλώσσα είναι αδύναμη να εκφραστεί και ο νους σκοτεινός για να κατανοήσει. Επειδή το μυστήριο της θείας οικονομίας είναι ομολογουμένως μέγα, και δεν συλλαμβάνεται με τη νόηση, αλλά προσεγγίζεται μόνο με την πίστη, απαιτώντας ψυχική αγνότητα η οποία συνίσταται από τον θείο φόβο και πόθο. Διότι δεν είναι δυνατόν να αποκτήσει κανείς την κάθαρση της ψυχής με άλλον τρόπο, παρά μόνο με τον θείο φόβο και έρωτα. Ούτε, πάλι, να δεχθεί τη θεία έλλαμψη, αν δεν καθαριστεί προηγουμένως η ορατική δύναμη της ψυχής. Επειδή το Θείο είναι απρόσιτο στους βέβηλους· και μόνο οι καθαροί στην καρδιά θα δουν τον Θεό, όπως λέει ο Χριστός, η όντως αλήθεια. Καθώς και στη θεοφάνεια που έγινε παλαιότερα στον Μωυσή στη βάτο, προστάζεται πρώτα να βγάλει το υπόδημά του, και έτσι να πλησιάσει στο σύμβολο που του εμφανίστηκε.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»

Λαμβάνοντας αυτή την επιστολή ο Ιωάσαφ και μελετώντας το περιεχόμενό της, η ψυχή του πληρώθηκε ταυτόχρονα από χαρά και θαυμασμό. Εισήλθε αμέσως στο ιδιαίτερο δωμάτιό του και, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη ενώπιον της Δεσποτικής εικόνας, κατέβρεχε το έδαφος με δάκρυα, ευχαριστώντας ταυτόχρονα τον Δεσπότη και δοξολογώντας τον, ενώ κινούσε τα χείλη του με αγαλλίαση για να τον υμνήσει λέγοντας: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου και βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Μέγας είσαι, Κύριε, και άξιος πολλής αινέσεως, και η μεγαλωσύνη σου δεν έχει τέλος. Και ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τα θαυμαστά σου έργα, να κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου, εσένα που μετέτρεψες την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον σκληρό βράχο σε πηγές υδάτων; Διότι, ιδού, αυτή η σκληρότερη και από πέτρα απότομη καρδιά του πατέρα μου, με το δικό σου θέλημα, μαλάκωσε σαν κερί. Επειδή είναι δυνατόν σε εσένα και από αυτές τις πέτρες να αναδείξεις τέκνα στον Αβραάμ. Σε ευχαριστώ, φιλάνθρωπε Δέσποτα, Θεέ του ελέους, διότι μακροθύμησες και μακροθυμείς για τα παραπτώματά μας, και μέχρι τώρα μας άφησες ατιμώρητους. Διότι εμείς ήμασταν άξιοι προ πολλού να απορριφθούμε από το πρόσωπό σου και να γίνουμε παράδειγμα προς αποφυγή σε αυτόν τον βίο, όπως οι παράνομοι κάτοικοι της Πενταπόλεως, που κατακάηκαν με πυρ και θειάφι· αλλά η ανείκαστη μακροθυμία σου μας συμπεριφέρθηκε με φιλανθρωπία».

ΡΚΑ'. Λόγος του ταπεινού μοναχού και πρεσβυτέρου Ιωάννη του Δαμασκηνού εις το άγιο Σάββατο, του οποίου η αρχή είναι: «Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου;» Και λίγο πιο κάτω: Αιτία των πάντων είναι ο Θεός, ο ίδιος όμως δεν προέρχεται από κάτι, γι' αυτό και είναι αγέννητος, έχοντας Λόγο ενυπόστατο, συναΐδιο, ο οποίος γεννιέται από αυτόν αμόλυντα και άχρονα, που ουδέποτε χωρίζεται από τον Πατέρα, τέλειο Θεό, σε όλα όμοιο με αυτόν που τον γέννησε, εκτός από την αγεννησία, τόσο στην ουσία όσο και στη δύναμη, στη θέληση και στην ενέργεια, στη βασιλεία και στην κυριότητα, όχι αναίτιο· διότι προέρχεται από τον Πατέρα· δεν άρχισε να υπάρχει μέσα στον χρόνο· διότι δεν υπήρξε ποτέ ο Πατέρας χωρίς να υπάρχει ο Υιός· διότι ο Πατέρας είναι Πατέρας του Υιού, και δεν θα ήταν πατέρας, αν δεν υπήρχε ο υιός, που έχει την ύπαρξή του ταυτόχρονα με τον πατέρα, γεννώμενος από αυτόν χωρίς καμία διάσταση και παραμένοντας σε αυτόν αχώριστα, όντας σοφία και ενυπόστατη δύναμη αυτού που τον γέννησε· κατά φύση Θεός, ομοούσιος με τον Πατέρα, ο οποίος δεν γνωρίζεται χωρίς το Πνεύμα· διότι και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα, ομοσθενές, ταυτοθελές, ταυτουργό, ταυτοδύναμο, συναΐδιο, ενυπόστατο, που δεν προέρχεται υιικώς, αλλά εκπορευτώς, όντας αυτός ένας άλλος τρόπος ύπαρξης θείος και ακατάληπτος, σε όλα όμοιο με τον Πατέρα και τον Υιό, αγαθό, ηγεμονικό, κύριο, δημιουργό, κατά φύση Θεό, ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό, που συμβασιλεύει, συνδοξάζεται και συμπροσκυνείται από όλη την κτίση.

Αλλά πώς να αποκαλέσω τον Ιησού Κύριο, εφόσον δεν έχω λάβει ακόμη το πνεύμα της αγιότητος; Πώς να λαλήσω τα μεγαλεία του Κυρίου, εγώ ο βραδύγλωσσος, που έχω προσηλώσει τον νου μου στην προσκόλληση με τα φθαρτά; Πώς να κάνω ακουστές έστω και μερικές από τις αινέσεις Του, εγώ ο κωφός, που έχω την ακοή της ψυχής, εξαιτίας της φιλίας προς τα πάθη, παντελώς αποστραμμένη από τη μακαρία φωνή του Λόγου;

Γι' αυτό και ο Δαβίδ χρησιμοποιεί μυριάδες φορές αυτή τη λέξη, και ίσως ο Χριστός ο Κύριος, χρησιμοποιώντας αυτόν τον τρόπο έκφρασης, είπε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς και τα απεκάλυψας στα νήπια», αντί του «σε ευλογώ» και «σε ευχαριστώ». Διότι ποια λογική ακολουθία εξομολόγησης αμαρτιών υπάρχει σε αυτά που είπε, παρά μάλλον είναι ύμνος και ευχαριστία; «Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, κάνοντας ακουστές όλες τις αινέσεις του;» Αδυνατεί, λέει, κάθε γλώσσα να εξαγγείλει τις δυνάμεις και τις αινέσεις του. «Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση», δηλαδή όσοι θυμούνται την κρίση, «και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, και επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου, για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου και να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου». Διότι ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εκλεκτοί του Θεού θεωρούνταν οι Ιουδαίοι, επειδή είχαν γνωρίσει τον αληθινό Θεό. Επειδή όμως και αυτοί, αμαρτάνοντας, παρανομούσαν παρόμοια με τα άθεα έθνη: «Αμαρτήσαμε», λέει, «μαζί με τους πατέρες μας, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Έτσι πρέπει να λέμε και εμείς, όταν κυριευόμαστε από τις αμαρτίες και επιστρέφουμε στον Θεό. Έπειτα, περιγράφει δραματικά την ασυνεσία του λαού τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην έρημο.

Τι είναι πιο υψηλό ή πιο σεβάσμιο από αυτά; Τι είναι πιο γλυκύ ή πιο χαριτωμένο από αυτά; Διότι, ενώ υπήρχε η δυνατότητα να τιμωρήσει και να ανοίξει διάπλατα το στόμα της γέενας, και να επιφέρει μύριες και ανυπόφορες πληγές, και θανάτους πρωτοφανείς και παράδοξους για τα μύρια και άπειρα παραπτώματα, δεν απείλησε, δεν τιμώρησε, δεν πρόσταξε να ανοίξει διάπλατα η γη και να καταπιεί τους πάντες ολοσχερώς, αλλά νικά η φιλανθρωπία. Διότι λέει, θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους. Και εμείς, που και βιώσαμε αυτά και πιστέψαμε, προσφέρουμε πάντοτε τον επινίκιο και συνάμα ευχαριστήριο αίνο και την ευχαριστία σε Εκείνον που μας έσωσε, άδοντας και ψάλλοντας: Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Ποιος είναι ικανός να αναγγείλει τα ελέη του και τα θαυμάσια; Ποια γλώσσα θα μπορούσε να μιλήσει επάξια για το μέγεθος των ευεργεσιών; Ποιος λόγος θα μπορούσε να βρεθεί που να εξισώνεται με τη μεγαλειότητα των αγαθών που μας έχουν χαριστεί; Διότι όχι μόνο δεν τιμώρησε ούτε παρέδωσε στη γέενα, αλλά έγινε ίλεως στις αδικίες μας, και απεργάστηκε για εμάς το μυστήριο της σωτηριώδους οικονομίας, το οποίο βρίσκεται υπεράνω πάντων και ξεπερνά κάθε λογική. Πώς όμως και με ποιον τρόπο; Δεν τιμώρησε, αλλά τιμωρήθηκε· δεν επέφερε την πληγή, αλλά χτυπήθηκε μέσα στον αγαπητό οίκο· έδωσε τα νώτα του σε μαστιγώσεις και τα σιαγόνια του σε ραπίσματα.

Όσο για τα επόμενα —αλλά ποιος θα μπορούσε να μιλήσει επάξια για τα μεγαλεία του Κυρίου, ή ποιος θα μπορούσε να κάνει ακουστές τις αινέσεις του; Την αποστολή των χρημάτων προλαβαίνει ο θάνατος του βασιλιά της Αλαμανίας. Αυτός έγινε όχι μόνο πολύ αγαπητός στους Ρωμαίους, αλλά και εξαιρετικά αγαπητός στα δυτικά έθνη, τόσο σε όσα εκείνος προσέλκυσε προς τον εαυτό του περισσότερο με τη βία παρά με την πειθώ, όσο και σε όσα σχεδίαζε να καθυποτάξει, καταπονούμενος διαρκώς από τις μέριμνες και δείχνοντας αντίθετος σε κάθε ηδυπάθεια, ώστε να περιβληθεί τη μοναρχία και να γίνει κύριος των γύρω ηγεμονιών, φανταζόμενος νοερά τους Αντωνίνους και τους Αυγούστους Καίσαρες και τείνοντας την επιθυμία του προς τη δική τους εξουσία, και λέγοντας σχεδόν κατά τον Αλέξανδρο «τα εδώ και τα εκεί είναι όλα δικά μου». Φαινόταν ωχρός και σκεπτικός, έπαιρνε τροφή αργά την ημέρα, και σε όσους τον συμβούλευαν ότι θα έπρεπε να φοβάται την καχεξία του σώματος επειδή σιτιζόταν με αυτόν τον τρόπο, αυτός απαντούσε και γνωμοδοτούσε ότι, ενώ για τον ιδιώτη κάθε ώρα είναι κατάλληλη για γεύμα, και μάλιστα αν έχει συνηθίσει να λαιμαργεί, για τον γεμάτο έγνοιες βασιλιά, ο οποίος δεν θέλει να διαψεύδει τον τίτλο του, είναι αρκετό αν, έστω και προς το σούρουπο, βρει ευκαιρία για την ανάπαυση του σώματος.

Του ιδίου. Προς τον βασιλιά κυρ Θεόδωρο Λάσκαρη, όταν φόνευσε τον σουλτάνο του Ικονίου· και εκδόθηκε η παρούσα προσφώνηση πλήρης σαφήνειας εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών. Τώρα θεωρούμε την ημέρα αληθινά ημέρα, τώρα τον ήλιο ήλιο, τώρα όλοι είδαμε καθαρά το φως της ελευθερίας. Διότι επιστρέφεις, μεγαλουργέ βασιλιά, από τους περσικούς σου αγώνες πιο λαμπερός από τον ήλιο, έχοντας διασκορπίσει το νέφος των πολεμίων, που μαινόταν εναντίον μας φοβερό και ολέθριο. Και φαινομενικά μεν κατατρόπωσες ένα μόνο έθνος, στην πραγματικότητα όμως, έχοντας αναμετρηθεί με αμέτρητες πανσπερμίες εθνών, κατασυνέτριψες τους Πέρσες, συγκλόνισες τους Ικονιείς, έτρεψες σε φυγή τους Άραβες και καταπολέμησες αυτούς που κατοικούν τη Μεσοποταμία σε μία μόνο μάχη και με τα έργα των χεριών σου. Τι λοιπόν θα πούμε για αυτήν την επιστροφή σου; Τίποτα άλλο παρά αναμφίβολα ανατολή εξ ύψους και θεϊκότερη επίσκεψη· μάλλον δε παρουσία του Θεού προς εμάς, αν και όχι κατά φύση, πάντως μέσω των λαμπρών σου αριστευμάτων και των υπερφυών σου κατορθωμάτων. «Αλλά ποιος θα διηγηθεί τις δυνάμεις του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Όντως ο Κύριος είναι Θεός εκδικήσεων· όντως ο Θεός μας είναι Θεός που φανερώνεται ανοιχτά.» Διότι θα προφέρω αυτά τα δαυιτικά λόγια ως ταιριαστά και εφαρμόσιμα σε αυτά τα πρόσφατα μεγαλουργήματά σου.

Λόγος στα σωτήρια και ζωοποιά πάθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Άκουγε ουρανέ και ολόκληρη η χορεία των αγγέλων, και ό,τι υπάρχει ανώτερο· διότι επικαλούμαστε ως μάρτυρα περισσότερο από οπουδήποτε αλλού τον άνω κόσμο, όταν η γη είδε το πιο καινοφανές από όλα, τον ίδιο τον Δεσπότη του ουρανού να σφαγιάζεται, και υπέμεινε το θέαμα που είναι ανώτερο από κάθε ακοή, ανώτερο από κάθε λογισμό, και πέρα από κάθε θαύμα, δηλαδή τον Θεό γυμνό, να διεξάγει τον αγώνα του θανάτου υπέρ του γένους των ανθρώπων, σαν σε ένα μεγάλο θέατρο της οικουμένης. «Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου;» Και ποιος αυτήν την άρρητη φιλανθρωπία; Η οποία, αν και γίνεται κατανοητή από τους λογισμούς δεν περιορίζεται, και αν και υμνείται με αναρίθμητους λόγους παραμένει εξίσου ανέκφραστη· αφού τίποτα δεν είναι αντάξιό της, καθώς δεν μπορεί να την εκφράσει καμία γλώσσα ούτε κανένας νους. Διότι, παρόλο που πολλές και κάθε είδους δωρεές μάς έχουν δοθεί από τον Θεό ανέκαθεν, μόνο σε αυτήν, για χάρη όλων, συγκεντρώθηκε κάθε υπερβολή. Και ούτε από τα αγαθά που προέρχονται από εκεί υπάρχει, ούτε υπήρξε ποτέ για τους ανθρώπους, κανένα ίσο με αυτήν, ούτε είναι δυνατόν να βρεθεί, ούτε καν κατά προσέγγιση, κάποιος με τον οποίο πρέπει να παραβληθεί ο αυτουργός των χαρίτων που ανέλαβε αυτήν τη διακονία· και ο τρόπος με τον οποίο αυτό κατορθώθηκε έχει ξεπεράσει κάθε όριο μεγαλοπρέπειας, σοφίας και φιλανθρωπίας.

Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Ο λόγος από προθυμία αναπηδά και επιθυμεί να αναπτύξει το μυστήριο με νεανική τόλμη, και η διάνοια, υποχωρώντας στους μυχούς του νου καταδύεται, αναστέλλοντας την ορμή της ομιλίας. Τα αυτιά έχουν ανοίξει τις πύλες τους και η φωνή, προσκρούοντας στις εκπλήξεις των λογισμών σαν σε εμπόδια, περιάγει σε αμηχανία τόσο εκείνους που τόλμησαν να μιλήσουν όσο και εκείνους που επέλεξαν να ακούσουν. Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Καρφιά διαπερνούν τις δεσποτικές παλάμες και ξεριζώνουν σύρριζα τους όζους της δικής μας κακίας που είχαν εμφυτευθεί στα μέλη μας, από τους οποίους ερημωνόταν και φθειρόταν το ανθρώπινο γένος. Στεφάνι από αγκάθια περισφίγγεται στο κεφάλι, και ο πολύκυκλος και πολυώδυνος τίτλος της παλαιάς μας κατάρας αποκόπτεται. Με λόγχη διατρυπάται η πλευρά και η πηγή της σωτηρίας μας, που είχε διανοιχθεί, διευρύνεται για πάντα, καθώς αίμα και νερό, καθαρτήριο του παγκόσμιου παραπτώματος, ανέβλυσαν από το τραύμα ακόμη και μετά τον θάνατο.

Ποιος θα εξαγγείλει τις δυνάμεις του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Ένας επονείδιστος θάνατος απάλλαξε τον κόσμο από την αισχύνη, και Εκείνος που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς και μετρά τις σταγόνες της θάλασσας, δεχόμενος στο πρόσωπό του τα φτυσίματα των Ιουδαίων, αποξήρανε τον κατακλυσμό της αμαρτίας. Ποιος θα εξαγγείλει τις δυνάμεις του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του;