Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:28

Αλληλούια. ΡΕ΄ Υπόθεση. Σε αυτόν τον ψαλμό απαριθμεί τις αμαρτίες του παλαιού λαού, διδάσκοντας πώς επήλθε και η απόρριψή τους. Αυτές είναι οι εξής: πρώτον, τον παρεπίκραναν καθώς διέβαιναν την Ερυθρά Θάλασσα, λέγοντας: «Επειδή δεν υπήρχαν μνήματα στην Αίγυπτο, μας έβγαλε εδώ για να μας εξολοθρεύσει»· δεύτερον, επείρασαν τον Θεό στην έρημο· τρίτον, παρόργισαν τον Μωυσή στο στρατόπεδο· τέταρτον, κατασκεύασαν τον μόσχο στο Χωρήβ· πέμπτον, περιφρόνησαν την επιθυμητή γη· έκτον, μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ· έβδομον, τον παρόργισαν στο ύδωρ της αντιλογίας· όγδοον, με το να μην εξολοθρεύσουν τα έθνη, όπως τους είχε πει ο Κύριος, αλλά αντίθετα προσκύνησαν τα είδωλα, φθάνοντας μάλιστα στο σημείο να προσφέρουν και τα ίδια τους τα παιδιά ως θυσία σε αυτά.

Και γόγγυσαν μέσα στις σκηνές τους. Τότε που οι κατάσκοποι ήρθαν και διέστρεψαν τη γνώμη του λαού. Και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ. Το είδωλο αυτό των Αμμανιτών, ονομάζεται από τους Έλληνες Κρόνος. Και στάθηκε ο Φινεές και προσέφερε εξιλέωση. Τότε που θανάτωσε τη Μαδιανίτισσα μαζί με αυτόν που πόρνευσε. Μας διδάσκει δε ο λόγος πόση δύναμη έχει η ευσέβεια ενός ανδρός προς τον Θεό.

Και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ, και έφαγαν θυσίες νεκρών. Και τον εξόργισαν με τις πράξεις τους, και πλήθυνε ανάμεσά τους η πτώση. Και στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και κόπασε η θραύση· και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη από γενιά σε γενιά, έως τον αιώνα.

Επειδή, λοιπόν, ο Ισραήλ είχε ηττηθεί εκείνο τον καιρό από τους αόρατους άρχοντες του Μωάβ, εννοώ δηλαδή τους θεωρούμενους θεούς των Μωαβιτών (εξάλλου ειδωλολάτρησαν και «προσκύνησαν» τα γλυπτά, όπως λέει η Γραφή: «και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ», ο οποίος ήταν δαίμονας των Μωαβιτών), όταν επίσης διέπραξαν πορνεία με τις Μωαβίτισσες, εύλογα ο Βαλαάμ προφητεύει αυτό που επρόκειτο κάποτε να συμβεί και τη ριζική μεταβολή των πραγμάτων προς το αντίθετο εν καιρώ, λέγοντας: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναδειχθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους ηγεμόνες του Μωάβ»· σαν να έλεγε σαφέστερα, ότι οι δαίμονες των Μωαβιτών, που καυχήθηκαν αλαζονικά εναντίον του Ισραήλ, κατά τη γέννηση αυτού που προφητεύεται θα υποστούν κάποτε συντριβή και πτώση, και με τη συντριβή τους, οι «υιοί του Σηθ», ο «Εδώμ», ο «Ησαύ» και τα υπόλοιπα έθνη —τα οποία θεωρώ ότι υποδηλώνονται μέσω αυτών— που ήταν από παλιά υποδουλωμένα στη δαιμονική πλάνη, εγκαταλείποντας τη δεισιδαιμονία θα γίνουν οικεία αυτού που προφητεύεται. «Και θα γίνει», λέει, «ο Εδώμ κληρονομία, και θα γίνει κληρονομία ο Ησαύ, ο εχθρός του». Δηλαδή, οι παλαιοί εχθροί του Θεού και του Ισραήλ, λέει, θα γίνουν κληρονομία αυτού που προφητεύεται. Διότι αυτός ήταν στον οποίο είχε ειπωθεί από τον Θεό και Πατέρα του: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου». Και καθώς αυτά μεταβαίνουν στον κλήρο των αγίων, προφητεύει ότι η κατάσταση του Ισραήλ θα αντιστραφεί.

Αν την απέφευγαν αυτοί που καθοδηγούνταν από τον Μωυσή, ο οποίος ενεργούσε ως στρατηγός και νομοθέτης, δεν θα προσέφεραν θυσίες στον Βεελφεγώρ, ούτε θα έτρωγαν θυσίες νεκρών, ούτε θα έπεφταν τόσο χαμηλά όσο έπεσαν. Αν ο Σολομών την απέφευγε, δεν θα είχε απομακρυνθεί από τον Θεό που τον έχρισε βασιλιά και του χάρισε σοφία, ούτε θα είχε αναγείρει ναούς στα είδωλα.

«και εξουθένωσαν» Τη γη της επαγγελίας τη θεώρησαν ως ένα τίποτα όντας αχάριστοι, γι' αυτό δεν αξιώθηκαν να εισέλθουν σε αυτήν. «και δεν πίστεψαν» Διότι δεν πίστεψαν στον Θεό, ο οποίος είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ να δώσει τη γη της επαγγελίας σε αυτόν και στους απογόνους του. «και γόγγυσαν» Ο καθένας τους γόγγυζε από μέσα του, βλασφημώντας τον Θεό. «δεν εισάκουσαν» Δεν έδωσαν ποτέ προσοχή στον Θεό, που τους μιλούσε. «και σήκωσε (το χέρι Του)» Διότι τους μίσησε ο Θεός και θέλησε να τους θανατώσει, αλλά, ως Θεός συμπονετικός, μακροθύμησε. «και να καταβάλει» Ώστε να μην αναφέρεται το όνομά τους ούτε ανάμεσα στα έθνη. «και να διασκορπίσει» Διότι το έθνος των Ιουδαίων διασκορπίστηκε σε όλη τη γη. «και μυήθηκαν (προσκολλήθηκαν)» Σε εκείνο το είδωλο· επειδή το πόθησαν, μυήθηκαν σε αυτό και έγιναν σαν νεκρά δέρματα. Διότι Βεελφεγώρ ερμηνεύεται ως «δέρμα», δηλαδή έγιναν αναίσθητοι. «και έφαγαν» Από τις θυσίες των ειδώλων, λέει· διότι νεκρά είναι τα είδωλα, γι' αυτό και στερήθηκαν τις θεϊκές θυσίες. «και Τον παρόξυναν» Με τις πονηρές τους επινοήσεις· διότι κατασκεύαζαν το ένα είδωλο μετά το άλλο, ώστε να τα προσκυνούν, και γι' αυτό παροξύνθηκε ο Θεός και τους πάταξε. «και πληθύνθηκε» Διότι διαπράττοντας πορνεία, παραδίδονταν στον θάνατο. «και στάθηκε» Διότι, όταν ο Φινεές βρήκε (είδε) αυτόν και αυτήν που πορνεύονταν, αφού τους διαπέρασε, τους έδειξε στον Θεό, και στάθηκε η οργή του Θεού. «και κόπασε» Έπαυσε, λέει, ο θάνατος.

Επειδή, λοιπόν, η φωνή που έλεγε «Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός», φαινόταν στους περισσότερους ότι ταίριαζε μάλλον στον Ιωάννη —διότι δεν προσέθεσε «Αυτός που βαπτίζεται», αλλά απλώς «Αυτός»· και καθένας από τους ακροατές υπέθετε ότι αυτό ειπώθηκε μάλλον για εκείνον που βάπτιζε παρά για εκείνον που βαπτιζόταν, τόσο εξαιτίας του αξιώματος του Βαπτιστή, όσο και εξαιτίας όλων όσων είχαν ειπωθεί—, κατήλθε το Πνεύμα εν είδει περιστεράς κατευθύνοντας τη φωνή προς τον Ιησού, και καθιστώντας σαφές σε όλους ότι το «Αυτός», δεν ειπώθηκε για τον Ιωάννη που βάπτιζε, αλλά για τον Ιησού που βαπτιζόταν. Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, δεν πίστεψαν ενώ συνέβαιναν αυτά; Διότι και επί Μωυσέως έγιναν πολλά θαύματα, έστω και αν δεν ήταν τέτοιου είδους· και μετά από όλα εκείνα, και τις φωνές, και τις σάλπιγγες, και τις αστραπές, και μοσχάρι κατασκεύασαν και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ. Αλλά και αυτοί οι ίδιοι που ήταν παρόντες τότε και είδαν τον Λάζαρο να ανασταίνεται, τόσο πολύ απείχαν από το να πιστέψουν σε Εκείνον που τα έπραξε αυτά, ώστε πολλές φορές επιχείρησαν να θανατώσουν και τον Ίδιο.

Εάν δε κάποιοι θεωρούν ότι αυτά είναι επαχθή, ας αναλογιστούν την παλαιά ιστορία. Διότι και στους παλαιούς χρόνους αυτό συνέβη, γεγονός που προπάντων αποδεικνύει ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι συγγενής με την Καινή, και ότι Εκείνος που λέγει αυτά, είναι ο Ίδιος που διέταξε και εκείνα. Διότι και στην εποχή των Ιουδαίων, όταν ο καθένας φόνευσε τον πλησίον του, τότε κατέπαυσε την οργή Του απέναντί τους· και όταν κατασκεύασαν το μοσχάρι, και όταν μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ. Πού είναι λοιπόν αυτοί που λένε ότι εκείνος ο Θεός είναι πονηρός, ενώ τούτος είναι αγαθός; Διότι, ιδού, γέμισε την οικουμένη με συγγενικά αίματα. Αλλά όμως, λέμε ότι και αυτό είναι έργο μεγάλης φιλανθρωπίας. Γι' αυτό ακριβώς, αποδεικνύοντας ότι είναι Εκείνος που αποδέχθηκε και εκείνες τις πράξεις, μνημονεύει και μία προφητεία, η οποία, αν και δεν ελέχθη για τον σκοπό αυτό, εντούτοις φανερώνει το ίδιο πράγμα. Και ποια είναι αυτή;

Διότι τότε μεν και στον Βεελφεγώρ μυηθήκατε, και το μοσχάρι προσκυνήσατε, και τους γιους σας σφάξατε, και τις κόρες σας θανατώσατε, και όλα αυτά ενώ απολαμβάνατε θαυματουργικά σημεία· τώρα όμως, χωρίς να βλέπετε θάλασσα να σχίζεται, ούτε πέτρα να διαρρηγνύεται, ούτε προφήτες να παρουσιάζονται, χωρίς να απολαμβάνετε τη συνήθη πρόνοια, εντούτοις επιδεικνύετε μεγαλύτερη μετριοπάθεια. Γιατί άραγε, λοιπόν, ενώ τα αμαρτήματα είναι μικρότερα και η σωφροσύνη μεγαλύτερη, η κόλαση και η τιμωρία είναι μεγαλύτερες; Δεν είναι ολοφάνερο ακόμη και στους πλέον ανόητους, ότι αυτό συμβαίνει επειδή το τωρινό αμάρτημα είναι μεγαλύτερο;

Ονομάζει δε «θυσίες νεκρών» τις ονομαζόμενες από τους Έλληνες χοές, τις οποίες συνηθίζουν να προσφέρουν στους νεκρούς, ή εκείνη που τελούσαν μέσω κάποιων νεκρικών έργων μαγείας, ή λόγω του ότι περιέχουν μνήμες νεκρών ανθρώπων. Αλλά και αυτούς τους ίδιους τους αποκαλούμενους θεούς, δεν θα έσφαλλε κανείς εάν τους προσαγόρευε νεκρούς.

Μείνε, λοιπόν, πιστός στην αποστολή σου· πορεύσου τον δικό σου δρόμο· μην μετακινείς τα όρια των πατέρων· μην απλώνεις το πόδι σου πέρα από το κατώφλι. Ενώ τάχθηκες να μοιράζεις άρτο, μην προσφέρεις φονικό φίδι, και αντί να χύνεις κρασί, μην παραθέτεις στους προσκεκλημένους δηλητήριο δρακόντων. Στον αγύριστο ας πάνε τα όσα έγραψες· δώσ' τα στις Άρπυιες· και ο κουτσός Ήφαιστος ας ανορθώσει τη χωλότητά τους, μετατρέποντάς τα σε στάχτη και σκόνη. Σε άλλους να γίνεις καθοδηγητής, οι οποίοι και θα σου προσφέρουν θυσίες ως ταυροκέφαλο, θα μυηθούν στον Βεελφεγώρ και θα γευθούν θυσίες νεκρών ειδώλων. Για εμάς, όμως, ένας είναι ο καθοδηγητής, ο Χριστός, καθώς και εκείνος που έλαχε να διοικεί τον αποστολικό θρόνο. Ψάλε στις ερήμους τα δικά σου, στις οποίες και ορθώς έχεις εκτοπιστεί· ανακοίνωσέ τα σε τείχη και ερειπωμένες επαύλεις, εκτός κι αν και αυτά χύσουν δάκρυα όπως τα τείχη της παλαιάς Σιών, σύμφωνα με την προφητική πρόσκληση, μη αντέχοντας την καταδρομή εναντίον των χριστιανών. Εάν δε ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, βγάλε τον, διότι εμείς είμαστε αγαθοί και αμόλυντοι από την κατηγορία.