Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:30

Και γόγγυσαν μέσα στις σκηνές τους. Τότε που οι κατάσκοποι ήρθαν και διέστρεψαν τη γνώμη του λαού. Και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ. Το είδωλο αυτό των Αμμανιτών, ονομάζεται από τους Έλληνες Κρόνος. Και στάθηκε ο Φινεές και προσέφερε εξιλέωση. Τότε που θανάτωσε τη Μαδιανίτισσα μαζί με αυτόν που πόρνευσε. Μας διδάσκει δε ο λόγος πόση δύναμη έχει η ευσέβεια ενός ανδρός προς τον Θεό.

Και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ, και έφαγαν θυσίες νεκρών. Και τον εξόργισαν με τις πράξεις τους, και πλήθυνε ανάμεσά τους η πτώση. Και στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και κόπασε η θραύση· και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη από γενιά σε γενιά, έως τον αιώνα.

Ας σταθούμε, λοιπόν, και εμείς και ας εξιλεωθούμε και ας κοπάσει η θραύση, κατά το γεγραμμένο, και ας μας λογαριαστεί αυτό ως δικαιοσύνη. Επαινέθηκε και ο Μωυσής, επειδή θανάτωσε τον Αιγύπτιο συμπονώντας βαθιά τον Ισραηλίτη· αλλά θαυμάστηκε περισσότερο, διότι θεράπευσε μέσω της προσευχής την αδελφή του Μαριάμ, η οποία είχε λεπρωθεί εξαιτίας του γογγυσμού της.

«και εξουθένωσαν» Τη γη της επαγγελίας τη θεώρησαν ως ένα τίποτα όντας αχάριστοι, γι' αυτό δεν αξιώθηκαν να εισέλθουν σε αυτήν. «και δεν πίστεψαν» Διότι δεν πίστεψαν στον Θεό, ο οποίος είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ να δώσει τη γη της επαγγελίας σε αυτόν και στους απογόνους του. «και γόγγυσαν» Ο καθένας τους γόγγυζε από μέσα του, βλασφημώντας τον Θεό. «δεν εισάκουσαν» Δεν έδωσαν ποτέ προσοχή στον Θεό, που τους μιλούσε. «και σήκωσε (το χέρι Του)» Διότι τους μίσησε ο Θεός και θέλησε να τους θανατώσει, αλλά, ως Θεός συμπονετικός, μακροθύμησε. «και να καταβάλει» Ώστε να μην αναφέρεται το όνομά τους ούτε ανάμεσα στα έθνη. «και να διασκορπίσει» Διότι το έθνος των Ιουδαίων διασκορπίστηκε σε όλη τη γη. «και μυήθηκαν (προσκολλήθηκαν)» Σε εκείνο το είδωλο· επειδή το πόθησαν, μυήθηκαν σε αυτό και έγιναν σαν νεκρά δέρματα. Διότι Βεελφεγώρ ερμηνεύεται ως «δέρμα», δηλαδή έγιναν αναίσθητοι. «και έφαγαν» Από τις θυσίες των ειδώλων, λέει· διότι νεκρά είναι τα είδωλα, γι' αυτό και στερήθηκαν τις θεϊκές θυσίες. «και Τον παρόξυναν» Με τις πονηρές τους επινοήσεις· διότι κατασκεύαζαν το ένα είδωλο μετά το άλλο, ώστε να τα προσκυνούν, και γι' αυτό παροξύνθηκε ο Θεός και τους πάταξε. «και πληθύνθηκε» Διότι διαπράττοντας πορνεία, παραδίδονταν στον θάνατο. «και στάθηκε» Διότι, όταν ο Φινεές βρήκε (είδε) αυτόν και αυτήν που πορνεύονταν, αφού τους διαπέρασε, τους έδειξε στον Θεό, και στάθηκε η οργή του Θεού. «και κόπασε» Έπαυσε, λέει, ο θάνατος.

ΡΝΘʹ. Στον Αέτιο. «Και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε, και σταμάτησε η θραύση». Όταν οι Μαδιανίτες αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τους Εβραίους, οι οποίοι στρατηγούνταν από τη θεϊκή συμμαχία, τότε, αφού δέχθηκαν τη συμβουλή ενός φοβερού άνδρα, αποφάσισαν να αφήσουν κατά μέρος τα όπλα και τις πολεμικές μηχανές, την ανδρεία και τη ρώμη (διότι πληροφορούνταν ότι αυτά δεν είχαν ωφελήσει ούτε τους Αιγυπτίους) και έστειλαν στον πόλεμο όμορφες κοπέλες, χωρίς να τις οπλίσουν, αλλά αφού τις στόλισαν. Διότι γνώριζαν ότι διαφορετικά η άνωθεν βοήθεια δεν επρόκειτο να απομακρυνθεί από αυτούς, παρά μόνο εάν γλιστρούσαν στην πορνεία και από εκεί, στη συνέχεια, στην ειδωλολατρία. Είναι άλλωστε φυσικό τα μεγαλύτερα αμαρτήματα να γεννιούνται από τα μικρότερα. Και εκείνες, αφού βγήκαν στη μάχη, ακροβολίζονταν εναντίον τους, χωρίς να κρατούν ξίφος ούτε βέλος, αλλά προβάλλοντας την ομορφιά και τον στολισμό τους αντί για κάθε πολεμικό μηχάνημα, και υπερίσχυσαν απέναντί τους σε τέτοιο βαθμό, ώστε εκείνοι έριξαν τα όπλα και τους παραχώρησαν το τρόπαιο.

Με ιερωσύνη λοιπόν τιμήθηκε αυτός που απέκοψε την αταξία, δίνοντας δείγμα στρατηγικής ευταξίας. Και αυτό είναι που ζητάς να μάθεις: «Στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε, και σταμάτησε η θραύση, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη.» Διότι η θεία φύση τίμησε εκείνον που, πριν από αυτήν, αγανάκτησε δικαίως και με δύο σφαγές σταμάτησε την παρανομία.

Διότι αυτός που εξαρχής είπε στη μητέρα του, «Φοβάμαι μήπως επιφέρω στον εαυτό μου κατάρα, και όχι ευλογία», σε πόσο μεγάλο φόβο βρισκόταν τώρα, υποκρινόμενος ένα τέτοιο δράμα; Αλλά επειδή ο Θεός ήταν αυτός που συνεργούσε στα γενόμενα, τα πάντα γίνονταν πράξη. Τι λοιπόν, θα μπορούσε να πει κανείς, ακόμη και σε ένα τέτοιο ψεύδος συνεργούσε ο Θεός; Μην εξετάζεις απλώς το γεγονός, αγαπητέ, αλλά να κατανοείς τον σκοπό, και το ότι αυτό δεν γινόταν εξαιτίας κάποιας βιωτικής πλεονεξίας, αλλά επειδή αγωνιζόταν να επισύρει την ευλογία του πατέρα. Ειδάλλως, εάν πρόκειται να εξετάζεις απλώς τα γεγονότα και να μην αναζητάς παντού τον σκοπό, πρόσεξε μήπως αποκαλέσεις τον πατριάρχη παιδοκτόνο, και τον Φινεές ανδροφόνο. Αλλά ούτε εκείνος είναι παιδοκτόνος, παρά εξαιρετικά φιλόστοργος, όσο ίσως κανείς άλλος· ούτε αυτός είναι ανδροφόνος, αλλά μάλλον υπέρμετρα ζηλωτής. Διότι ο καθένας τους έπραττε αυτό που ήταν αρεστό στον Θεό. Γι' αυτό, ο μεν εξαιτίας της υπακοής του αξιώνεται μεγάλης άνωθεν αμοιβής, ο δε εξαιτίας του ζήλου του εξυμνείται. Διότι, όπως λέει, στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλασμό.

Και πληθύνθηκε ανάμεσά τους η πτώση. δ΄. Δεν ανέφερε όμως το αίτιο της ειδωλολατρίας, το οποίο ήταν η πορνεία, εξαιτίας της οποίας ασέβησαν, με την οποία είχε συνδεθεί η γαστριμαργία· το αποτέλεσμα όμως καταδεικνύει την ασέβεια. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ο νόμος απαγόρευσε την επιμιξία με γυναίκες άλλων φυλών. Διότι η προσκόλληση στις γυναίκες γνωρίζει πώς να ωθεί και προς την ασέλγεια. «Και στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και κόπασε η θραύση. Και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, από γενιά σε γενιά, έως τον αιώνα». Τη λέξη «θραύση», ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «πληγή». Αυτό διδάσκει άλλωστε και η ιστορία, πως όταν ο Φινεές πήρε το δόρυ, διαπέρασε τον Ζαμβρή, ο οποίος πορνευόταν με τη Μωαβίτισσα, και με το δόρυ θανάτωσε μαζί και τη γυναίκα. Ο Θεός, αποδεχόμενος τον ζήλο του, αυτόν μεν τον δόξασε, ενώ την τιμωρία που είχε επιβληθεί στους άλλους την ανέστειλε. Τόσο μεγάλη ισχύ έχει η δικαιοσύνη ενός άνδρα ενώπιον του Θεού, ώστε να αναστέλλει μια κοινή πληγή.

Είναι ολοφάνερο ότι θανατώνοντας τον Χριστό, τολμήσατε μια πράξη πολύ χειρότερη και μεγαλύτερη και από την παιδοκτονία και από κάθε άλλη παρανομία. Θα ανέχεστε, λοιπόν, ακόμη να τον αποκαλείτε πλάνο και παράνομο, πείτε μου; Και δεν θα πάτε να θαφτείτε κάπου, όταν αντικρίζετε κατάματα μια τόσο φανερή αλήθεια των πραγμάτων; Διότι, εάν ο Ιησούς ήταν πλάνος, όπως ισχυρίζεστε, και παράνομος, θα έπρεπε να επιδοκιμαστείτε, επειδή τον θανατώσατε. Εάν δηλαδή ο Φινεές, θανατώνοντας έναν μόνο άνθρωπο, σταμάτησε ολόκληρη την οργή εναντίον του έθνους —διότι λέγει η Γραφή: «Στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και σταμάτησε ο όλεθρος»· και με μία σφαγή κάποιου παράνομου άνδρα γλίτωσε τόσους ανθρώπους που είχαν ασεβήσει από την οργή του Θεού— πολύ περισσότερο θα έπρεπε να συμβεί αυτό στη δική σας περίπτωση, εάν βέβαια ήταν παράνομος αυτός που εσείς σταυρώσατε. Για ποιον λόγο, λοιπόν, ο μεν Φινεές θανατώνοντας έναν παράνομο άνδρα δικαιώθηκε και τιμήθηκε με την ιεροσύνη, ενώ εσείς, έχοντας σταυρώσει, όπως λέτε, κάποιον πλάνο και αντίθεο, όχι μόνο δεν επιδοκιμάζεστε ούτε τιμάστε, αλλά υποστήκατε και χειρότερα δεινά από τότε που σφάζατε τους γιους σας; Δεν είναι ολοφάνερο ακόμη και στους εντελώς ανόητους ότι, επειδή παρανομήσατε εναντίον του Σωτήρα και προστάτη της οικουμένης, γι' αυτό υπομένετε μια τέτοια τιμωρία; Καίτοι βέβαια τώρα και από τα μιαρά αίματα απέχετε και τα σάββατα τηρείτε, ενώ τότε υβρίζατε ακόμη και αυτή την ίδια την ημέρα.

Και τι απορείς, αν ο γάμος κρίνεται όπως η μοιχεία, όταν αθετείται ο Θεός; Άκουσε κάτι διόλου μικρό. Ένας φόνος έφερε δικαιοσύνη, και μια πράξη φιλανθρωπίας προκάλεσε μεγαλύτερη καταδίκη από τον φόνο· επειδή το ένα έγινε σύμφωνα με το θέλημα, ενώ το άλλο παρά την απαγόρευση του Θεού. Γι' αυτό, στον μεν Φινεές υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη το ότι διαπέρασε με τη λόγχη την πόρνη γυναίκα μαζί με τον πόρνο· τον δε Σαούλ, ο άγιος του Θεού Σαμουήλ, μολονότι θρηνούσε, έκλαιγε και παρακαλούσε ολόκληρες νύχτες, δεν μπόρεσε να τον απαλλάξει από την καταδίκη που εξέδωσε εναντίον του ο Θεός, επειδή, ενάντια στο θέλημα του Θεού, έσωσε τον βασιλιά των αλλοφύλων που έπρεπε να θανατώσει. Αν, λοιπόν, η φιλανθρωπία προκάλεσε μεγαλύτερη καταδίκη από τον φόνο εξαιτίας της παρακοής προς τον Θεό, γιατί απορείς αν ο γάμος καταδικάζει περισσότερο από τη μοιχεία, εξαιτίας της αθέτησης του Χριστού; Διότι, όπως ακριβώς ανέφερα στην αρχή: αν ήσουν απλός πολίτης, κανείς δεν θα σε κατηγορούσε για λιποταξία· τώρα όμως δεν είσαι πια κύριος του εαυτού σου, αφού στρατεύθηκες σε έναν τόσο μεγάλο Βασιλιά. Διότι αν «η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας», πόσο μάλλον όσοι ζουν για τον Χριστό δεν μπορούν να είναι οι ίδιοι κύριοι του δικού τους σώματος. Εκείνος που καταφρονείται τώρα από εσένα, είναι ο Ίδιος που θα σε δικάσει τότε· αυτό να το σκέφτεσαι διαρκώς, καθώς και τον ποταμό του πυρός· «Διότι ποταμός», λέει, «πυρός έρρεε μπροστά από το πρόσωπό Του». Και να γνωρίζεις τούτο: όποιος παραδοθεί σε εκείνο το πυρ, δεν είναι δυνατόν να περιμένει κάποιο τέλος της κολάσεώς του.

Για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε και σταμάτησε» το θανατικό της οργής από τον λαό. «Και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, σε γενεά και γενεά, έως τον αιώνα». Διότι, ενώ παντού ο φόνος είναι μιαρός και ολέθριος, εδώ θεωρήθηκε δικαιοσύνη και αγιασμός, επειδή έγινε από ζήλο και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, όπως ακριβώς και αλλού οργίστηκε. «Επειδή δεν εξολόθρευσαν», λέει, «τα έθνη, τα οποία τους είπε ο Κύριος· αλλά μάλλον αναμείχθηκαν μαζί τους και έμαθαν τα έργα τους και δούλευσαν στα είδωλά τους, και θυσίασαν τους γιους τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Γι' αυτό τους είπε ο Θεός να εξολοθρεύσουν τα έθνη εκείνα, για να μη συμβούν αυτά. Εκείνοι όμως, επειδή παράκουσαν, έπραξαν το αντίθετο: «Και μολύνθηκε», λέει, «η γη με τα έργα τους, και πόρνευσαν με τις πράξεις τους». Πότε δε τα έκαναν αυτά; Αφού κληρονόμησαν τη γη της επαγγελίας. «Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του και τους παρέδωσε στα χέρια των εθνών, και τους εξουσίασαν αυτοί που τους μισούσαν». Τέτοιοι είναι άλλωστε οι καρποί των αμαρτιών, πικροί και θανάσιμοι. Όμως, «μεταμελήθηκε», λέει, «σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του και προκάλεσε την ευσπλαχνία γι' αυτούς ενώπιον όλων εκείνων που τους αιχμαλώτισαν».

Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομα του Θεού, όπως λέει ο μελίρρυτος υμνωδός ψάλλοντας στα άσματα· και τον Φινεές, εκείνον τον ζηλωτή του νόμου, ομοίως μεγαλύνει ο πράος Δαβίδ· και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε τότε, και κόπασε κάθε καταστροφή και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Αυτός δε ο πανόλβιος προβάλλεται με πολλούς τρόπους· διότι είναι αρχιερέας ενώπιον του Κυρίου του κόσμου και προσεύχεται με πίστη ως αρχηγός του ποιμνίου, και ελευθερώνει πάντοτε τον λαό του Χριστού από την πλάνη του εχθρού· διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της οικουμένης ως σοφός στα θεία.

Για να πάθουμε τι και να παιδαγωγηθούμε τι; Ότι μόνη η θυσία του Χριστού, η οποία προσφέρθηκε διά των ξύλων του σταυρού, κατέπαυσε την απειλή του Θεού προς την οικουμένη· διότι εκεί, πράγματι, στάθηκε ο μέγας Φινεές του Θεού, και πρόσφερε εξιλέωση υπέρ ημών, και κόπασε η θραύση.

Και ποιος δεν θα επιθυμούσε, αν βρισκόταν την εποχή του μαρτυρίου του μακαρίου Στεφάνου, να ταχθεί με το δικό του μέρος, του μοναδικού ανθρώπου που λιθοβολούνταν, που προβαλλόταν σε όλους για χλευασμό, παρά με το μέρος των πολλών που νόμιζαν ότι αντλούν αξιοπιστία από την κακή τους εξουσία; Ένας που ευαρεστεί τον Θεό είναι προτιμότερος από μυριάδες που καυχιούνται για την αυθάδειά τους, όπως άλλωστε βρίσκουμε και στην Παλαιά Διαθήκη, όπου χιλιάδες από τον λαό έπεφταν από θεόσταλτη πληγή, και μόνο ο Φινεές στάθηκε και εξιλέωσε, και σταμάτησε η καταστροφή. Αν όμως εκείνος έλεγε: «Πώς να τολμήσω να αντιταχθώ σε όσα γίνονται ομόφωνα από τόσους πολλούς; Πώς να δώσω αντίθετη ψήφο σε αυτούς που έχουν κρίνει ότι έτσι πρέπει να ζουν;», ούτε ο ίδιος θα είχε αριστεύσει, ούτε το κακό θα είχε σταματήσει, ούτε οι υπόλοιποι θα είχαν διασωθεί, ούτε ο Θεός θα είχε χαρίσει την εύνοιά Του. Είναι καλό λοιπόν, πολύ καλό, ένας έστω να μιλάει με παρρησία για το δίκαιο, και να διαλύεται η άδικη συμφωνία των πολλών.

Αλλά αναστενάξτε για εμάς, ω συμπαθέστατοι, ως μέλη του ίδιου σώματος, απλώστε χέρι ικετήριο ως φιλάδελφοι. Τα δικά μας υφίστανται βαρβαρότητες χειρότερες από τα εκεί. Ήδη γίναμε σαν τα Σόδομα και ήδη παρομοιαστήκαμε με τα Γόμορρα. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, εμείς οι ταπεινοί απευθύναμε έκκληση στην αγιοσύνη σας, σαν με ένα στόμα όλων των αδελφών και των συμπασχόντων· διότι γνωρίζουμε ότι έχει μεγάλη δύναμη η δίκαιη δέησή σας όταν γίνεται με θέρμη, ώστε με τον εξιλασμό της να κοπάσει η συντριβή της αιρετικής ρομφαίας, καθώς ο Κύριος θα επαναφέρει σε ειρηνική ορθοδοξία και τη δική μας εκκλησία. Για να γνωρίσετε όμως και εσείς, ω σεβάσμιοι, εν μέρει, ποια είναι τα ασεβή δόγματα των αθέων, έστειλα μαζί με την επιστολή αυτά τα τετράδια, τα οποία εγώ ο αμαθής αποφάσισα να ανατρέψω, έχοντας προτραπεί από ευσεβείς ανθρώπους. Ζητώ δε να εξεταστούν από τη θεία οξυδέρκειά σας και να λάβω συγχώρεση για τα σφάλματά μου, να με μνημονεύετε στις θεάρεστες προσευχές σας, και βεβαίως να συγκαταλέγομαι ως το έσχατο όλων μέλος στο πλήρωμα της αγίας σας εκκλησίας.