Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:31

Και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ, και έφαγαν θυσίες νεκρών. Και τον εξόργισαν με τις πράξεις τους, και πλήθυνε ανάμεσά τους η πτώση. Και στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και κόπασε η θραύση· και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη από γενιά σε γενιά, έως τον αιώνα.

Ας σταθούμε, λοιπόν, και εμείς και ας εξιλεωθούμε και ας κοπάσει η θραύση, κατά το γεγραμμένο, και ας μας λογαριαστεί αυτό ως δικαιοσύνη. Επαινέθηκε και ο Μωυσής, επειδή θανάτωσε τον Αιγύπτιο συμπονώντας βαθιά τον Ισραηλίτη· αλλά θαυμάστηκε περισσότερο, διότι θεράπευσε μέσω της προσευχής την αδελφή του Μαριάμ, η οποία είχε λεπρωθεί εξαιτίας του γογγυσμού της.

«Καὶ ἐλογίσθη»: Διότι σε όλες τις γενεές των αιώνων υμνείται αυτό που συνέβη, προς ακρόαση του εβραϊκού λαού. «Καὶ παρώργισαν»: Τον Μωυσή στη Μερά, διότι τα ύδατα ήταν πικρά, και προκλήθηκε πολύς γογγυσμός εναντίον του, ή μάλλον εναντίον του Θεού. «Καὶ ἐκακώθη»: Εξασθένησε, λέει, από την αθυμία. «Ὅτι παρεπίκραναν»: Δηλαδή τον έθλιψαν, χλευάζοντάς τον. «Καὶ διέστειλεν»: Συλλογίστηκε για αυτούς τι όφειλε να τους ειπωθεί, επειδή το έθνος ήταν καθ' υπερβολήν αχάριστο. «Οὐκ ἐξωλέθρευσαν»: Διότι ούτε σε αυτό υπάκουσαν στον Θεό και δεν εξολόθρευσαν τα έθνη, επιθυμώντας να συναναμειχθούν μαζί τους. «Καὶ ἐμίγησαν»: Διότι αναμείχθηκαν μαζί τους και εκχυδαΐστηκαν μέσα στα άτιμα έργα τους. «Καὶ ἐδούλευσαν»: Διότι προσκύνησαν τα είδωλα των εθνών και από αυτούς έμαθαν να ειδωλολατρούν. «Καὶ ἔθυσαν»: Διότι τόσο πολύ έλκονταν από τα είδωλα και περιέπεσαν σε μανία, ώστε ούτε τα ίδια τους τα τέκνα δεν λυπήθηκαν, αλλά τα κατέσφαξαν στους δαίμονες. «Καὶ ἐξέχεαν»: Διότι τα βρέφη δεν είχαν αδικήσει σε τίποτα, αλλά σφαγιάζονταν αναίτια. «Ἔθυσαν»: Για να μάθουν πόσο βλάπτει η απομάκρυνση από τον Θεό, για τον λόγο αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να μη λυπηθούν ούτε τα τέκνα τους. «Εφονοκτονήθη — καὶ ἐμιάνθη»: Διότι η γη, αφού μολύνθηκε από τα αίματα, νεκρωνόταν, και από τα έργα τους μιάνθηκε και υποβαθμίστηκε και δεν βρισκόταν πλέον κατάλληλη για καρποφορία.

Με ιερωσύνη λοιπόν τιμήθηκε αυτός που απέκοψε την αταξία, δίνοντας δείγμα στρατηγικής ευταξίας. Και αυτό είναι που ζητάς να μάθεις: «Στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε, και σταμάτησε η θραύση, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη.» Διότι η θεία φύση τίμησε εκείνον που, πριν από αυτήν, αγανάκτησε δικαίως και με δύο σφαγές σταμάτησε την παρανομία.

ΣΤ΄. Τι είναι χειρότερο από τον φόνο, πες μου; Αλλά μπόρεσε κάποτε να γεννήσει δικαιοσύνη σε εκείνον που έκανε αυτό το τόλμημα· τόσο σπουδαίο είναι το να κάνει κανείς κάτι για τον Θεό. Και πώς μπόρεσε ο φόνος να κατεργαστεί δικαιοσύνη; Οι Μαδιανίτες κάποτε, θέλοντας να στρέψουν τον Θεό ενάντια στους Ιουδαίους, και ελπίζοντας ότι έτσι θα τους νικήσουν, εάν δηλαδή τους στερούσαν την εύνοια του Δεσπότη, αφού στόλισαν κοπέλες και τις έστησαν μπροστά στο στρατόπεδο, τους δελέασαν και τους οδήγησαν στην πορνεία, και έπειτα από εκεί στην ασέβεια. Βλέποντας αυτό ο Φινεές, πήρε ένα ξίφος και, πιάνοντας δύο να πορνεύουν, τους διαπέρασε και τους δύο την ώρα της ίδιας της αμαρτίας, και σταμάτησε την οργή του Θεού με αυτή την απόφασή του. Και η μεν πράξη ήταν φόνος, όμως το κατόρθωμα που προέκυψε από αυτήν ήταν η σωτηρία όλων εκείνων που χάνονταν, γι' αυτό και έφερε δικαιοσύνη σε αυτόν που το έπραξε. Και όχι μόνο δεν μόλυνε τα χέρια του, αλλά εκείνος ο φόνος τα έκανε και καθαρότερα, και πολύ δικαιολογημένα· διότι δεν το έπραξε μισώντας αυτούς που θανατώθηκαν, αλλά σπλαχνιζόμενος τους υπολοίπους· σκότωσε δύο και έσωσε αναρίθμητες μυριάδες. Διότι, όπως ακριβώς κάνουν οι ιατροί, οι οποίοι, αποκόπτοντας τα μέλη που έχουν σαπίσει, διασώζουν ολόκληρο το σώμα [και υγιές]· έτσι ακριβώς έκανε και εκείνος. Γι' αυτό λέει ο ψαλμωδός: Στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και σταμάτησε η καταστροφή, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη από γενεά σε γενεά, έως τον αιώνα.

Διότι το ότι ο φόνος είναι έργο εκείνου, άκου τι λέει: «Εσείς τα έργα του πατέρα σας θέλετε να κάνετε· εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος απ' αρχής». Όμως, ανθρωποκτόνος έγινε και ο Φινεές, «και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη», λέει. Ο δε Αβραάμ, αφού έγινε όχι απλώς ανθρωποκτόνος, αλλά και παιδοκτόνος (πράγμα που ήταν πολύ χειρότερο), επιδοκιμάστηκε ακόμη περισσότερο. Και ο Πέτρος, εξάλλου, διέπραξε διπλό φόνο, αλλά ωστόσο η πράξη αυτή ήταν πνευματική.

Έχει δε την έννοια του προηγούμενου στίχου· διότι αυτό που έλεγε εκεί, «Ρυάκια δακρύων κατέβασαν τα μάτια μου», εδώ το λέει ως εξής: «Με έλιωσε ο ζήλος σου, επειδή οι εχθροί μου λησμόνησαν τα λόγια σου». Τέτοιος ήταν, όπως ανέφερα, ο Φινεές, ο οποίος διαπέρασε με το δόρυ αυτόν που πόρνευσε· «Και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Τέτοιος ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος περιέφερε μέσα του ολόκληρο τον Χριστό· γι' αυτό και έλεγε: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;» Αλλά και ο μακάριος Λουκάς αναφέρει γι' αυτόν ότι στην Αθήνα συνειχόταν από θλίψη το πνεύμα του μέσα του, βλέποντας την πόλη να είναι γεμάτη είδωλα.

Και πληθύνθηκε ανάμεσά τους η πτώση. δ΄. Δεν ανέφερε όμως το αίτιο της ειδωλολατρίας, το οποίο ήταν η πορνεία, εξαιτίας της οποίας ασέβησαν, με την οποία είχε συνδεθεί η γαστριμαργία· το αποτέλεσμα όμως καταδεικνύει την ασέβεια. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ο νόμος απαγόρευσε την επιμιξία με γυναίκες άλλων φυλών. Διότι η προσκόλληση στις γυναίκες γνωρίζει πώς να ωθεί και προς την ασέλγεια. «Και στάθηκε ο Φινεές και έκανε εξιλέωση, και κόπασε η θραύση. Και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, από γενιά σε γενιά, έως τον αιώνα». Τη λέξη «θραύση», ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «πληγή». Αυτό διδάσκει άλλωστε και η ιστορία, πως όταν ο Φινεές πήρε το δόρυ, διαπέρασε τον Ζαμβρή, ο οποίος πορνευόταν με τη Μωαβίτισσα, και με το δόρυ θανάτωσε μαζί και τη γυναίκα. Ο Θεός, αποδεχόμενος τον ζήλο του, αυτόν μεν τον δόξασε, ενώ την τιμωρία που είχε επιβληθεί στους άλλους την ανέστειλε. Τόσο μεγάλη ισχύ έχει η δικαιοσύνη ενός άνδρα ενώπιον του Θεού, ώστε να αναστέλλει μια κοινή πληγή.

Και τι απορείς, αν ο γάμος κρίνεται όπως η μοιχεία, όταν αθετείται ο Θεός; Άκουσε κάτι διόλου μικρό. Ένας φόνος έφερε δικαιοσύνη, και μια πράξη φιλανθρωπίας προκάλεσε μεγαλύτερη καταδίκη από τον φόνο· επειδή το ένα έγινε σύμφωνα με το θέλημα, ενώ το άλλο παρά την απαγόρευση του Θεού. Γι' αυτό, στον μεν Φινεές υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη το ότι διαπέρασε με τη λόγχη την πόρνη γυναίκα μαζί με τον πόρνο· τον δε Σαούλ, ο άγιος του Θεού Σαμουήλ, μολονότι θρηνούσε, έκλαιγε και παρακαλούσε ολόκληρες νύχτες, δεν μπόρεσε να τον απαλλάξει από την καταδίκη που εξέδωσε εναντίον του ο Θεός, επειδή, ενάντια στο θέλημα του Θεού, έσωσε τον βασιλιά των αλλοφύλων που έπρεπε να θανατώσει. Αν, λοιπόν, η φιλανθρωπία προκάλεσε μεγαλύτερη καταδίκη από τον φόνο εξαιτίας της παρακοής προς τον Θεό, γιατί απορείς αν ο γάμος καταδικάζει περισσότερο από τη μοιχεία, εξαιτίας της αθέτησης του Χριστού; Διότι, όπως ακριβώς ανέφερα στην αρχή: αν ήσουν απλός πολίτης, κανείς δεν θα σε κατηγορούσε για λιποταξία· τώρα όμως δεν είσαι πια κύριος του εαυτού σου, αφού στρατεύθηκες σε έναν τόσο μεγάλο Βασιλιά. Διότι αν «η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας», πόσο μάλλον όσοι ζουν για τον Χριστό δεν μπορούν να είναι οι ίδιοι κύριοι του δικού τους σώματος. Εκείνος που καταφρονείται τώρα από εσένα, είναι ο Ίδιος που θα σε δικάσει τότε· αυτό να το σκέφτεσαι διαρκώς, καθώς και τον ποταμό του πυρός· «Διότι ποταμός», λέει, «πυρός έρρεε μπροστά από το πρόσωπό Του». Και να γνωρίζεις τούτο: όποιος παραδοθεί σε εκείνο το πυρ, δεν είναι δυνατόν να περιμένει κάποιο τέλος της κολάσεώς του.

Όταν δε συνεπλάκη σε πόλεμο με τους Ισραηλίτες, ηττήθηκε κατά κράτος, και οι Ισραηλίτες κατέλαβαν όλες τις πόλεις του. Αφού δε συγκρούστηκαν και με τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, του προκάλεσαν τις ίδιες συμφορές με εκείνες του Σηών, και κατέλαβαν όλη τη γη και τις πόλεις του. Ο βασιλιάς Βαλάκ στέλνει απεσταλμένους στον Βαλαάμ τον μάντη, για να καταραστεί τον λαό. Ο δε Θεός στην αρχή τον εμπόδισε. Επειδή όμως επέμενε πιεστικά στον μάντη, του επέτρεψε να μεταβεί, όχι όμως για να καταραστεί, αλλά μετέτρεψε τις κατάρες σε ευλογίες. Όχι επειδή είχαν κάποια ισχύ οι κατάρες του μάντη, αλλά επειδή ο λαός ήταν ταλαίπωρος, επρόκειτο να πιστέψει στις κατάρες του και να κατακριθεί εκεί εξαιτίας της δικής του αδυναμίας. Αυτός προφητεύει για τον Χριστό λέγοντας: «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναστηθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ». Διότι Πνεύμα Θεού κατήλθε επί του μάντη. Όταν δε αναχώρησε ο Βαλαάμ, οι υιοί του Ισραήλ πηγαίνουν προς τις θυγατέρες του Μωάβ και μυούνται στα όργια του Βεελφεγώρ. Τότε ο Μωυσής διατάζει τον καθένα να θανατώσει τον αδελφό του που ειδωλολάτρησε. Τότε και ο Φινεές, ο υιός του Ελεάζαρ, διαπέρασε με δόρυ τον Ισραηλίτη Ζαμβρί, και μαζί του τη Μαδιανίτισσα Χασβί· και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη. Τότε καταμετρούνται οι υιοί του Ισραήλ ηλικίας από είκοσι ετών και άνω, και βρέθηκαν εξακόσιες τρεις χιλιάδες και τριάντα άνδρες· οι δε Λευίτες ήταν είκοσι τρεις χιλιάδες, ηλικίας από ενός μηνός και άνω.

Για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε και σταμάτησε» το θανατικό της οργής από τον λαό. «Και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, σε γενεά και γενεά, έως τον αιώνα». Διότι, ενώ παντού ο φόνος είναι μιαρός και ολέθριος, εδώ θεωρήθηκε δικαιοσύνη και αγιασμός, επειδή έγινε από ζήλο και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, όπως ακριβώς και αλλού οργίστηκε. «Επειδή δεν εξολόθρευσαν», λέει, «τα έθνη, τα οποία τους είπε ο Κύριος· αλλά μάλλον αναμείχθηκαν μαζί τους και έμαθαν τα έργα τους και δούλευσαν στα είδωλά τους, και θυσίασαν τους γιους τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Γι' αυτό τους είπε ο Θεός να εξολοθρεύσουν τα έθνη εκείνα, για να μη συμβούν αυτά. Εκείνοι όμως, επειδή παράκουσαν, έπραξαν το αντίθετο: «Και μολύνθηκε», λέει, «η γη με τα έργα τους, και πόρνευσαν με τις πράξεις τους». Πότε δε τα έκαναν αυτά; Αφού κληρονόμησαν τη γη της επαγγελίας. «Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του και τους παρέδωσε στα χέρια των εθνών, και τους εξουσίασαν αυτοί που τους μισούσαν». Τέτοιοι είναι άλλωστε οι καρποί των αμαρτιών, πικροί και θανάσιμοι. Όμως, «μεταμελήθηκε», λέει, «σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του και προκάλεσε την ευσπλαχνία γι' αυτούς ενώπιον όλων εκείνων που τους αιχμαλώτισαν».

Διότι τέτοιος ήταν και όλος ο υπόλοιπος χορός των αποστόλων, που αγωνιζόταν υπέρ του Χριστού, και των μαρτύρων ομοίως, που παρουσιάζονταν μπροστά σε βασιλείς και τυράννους για τον Χριστό, και ο ζήλος των προφητών δεν ήταν μικρότερος από αυτών. Από αυτούς, και ο ζηλωτής Ηλίας, τους προφήτες του Βάαλ και των αλσών και τους ιερείς της αισχύνης στον χείμαρρο Κισών, που ήταν τετρακόσιοι πενήντα στον αριθμό, χωρίς καμία επιείκεια τους σκότωσε όλους, ομοίως και ο Φινεές, εξολοθρεύοντας με το δόρυ αυτούς που πόρνευαν παράνομα, έπαυσε την καταστροφή «και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη» «από γενεά σε γενεά» «έως του αιώνος». Και ο Μωυσής, που μαρτυρήθηκε ως ο πραότατος όλων, αγανακτώντας με την παρανομία του λαού και κρίνοντάς τους ανάξιους της θείας νομοθεσίας, έριξε κάτω και συνέτριψε εκείνες τις θεόγραφες πλάκες. Και τι να λέω για προφήτες και αποστόλους και μάρτυρες, όταν και ο ίδιος ο Χριστός, ο Θεός αυτών, φαίνεται να αγανακτεί, να στενάζει και να λυπάται βαθιά για την πώρωση και την απώλεια των παράνομων Ιουδαίων, και με παρρησία να ελέγχει χωρίς δισταγμό την παράνοιά τους και, οικτίροντας τη διεστραμμένη τους σκέψη, να φωνάζει λέγοντας: «Αλίμονο σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές» και τα εξής, και λέει, «αλίμονο σε εσάς, οδηγοί τυφλοί», διότι «εάν τυφλός οδηγεί τυφλό» και τα εξής γνωστά, και τους ήλεγχε ότι προέρχονται από τον πατέρα τους, τον διάβολο, και όλα τα παρόμοια;

Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομα του Θεού, όπως λέει ο μελίρρυτος υμνωδός ψάλλοντας στα άσματα· και τον Φινεές, εκείνον τον ζηλωτή του νόμου, ομοίως μεγαλύνει ο πράος Δαβίδ· και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε τότε, και κόπασε κάθε καταστροφή και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Αυτός δε ο πανόλβιος προβάλλεται με πολλούς τρόπους· διότι είναι αρχιερέας ενώπιον του Κυρίου του κόσμου και προσεύχεται με πίστη ως αρχηγός του ποιμνίου, και ελευθερώνει πάντοτε τον λαό του Χριστού από την πλάνη του εχθρού· διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της οικουμένης ως σοφός στα θεία.