Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:4

Διότι αυτοί, επομένως, είναι και εκτελεστές της δικαιοσύνης, επιτελώντας με τα έργα τους το δίκαιο. «Θυμήσου μας, Κύριε, κατά την ευδοκία του λαού σου». Από το σημείο αυτό εισάγεται το πρόσωπο των Ιουδαίων, οι οποίοι προσεύχονται να γίνουν μέτοχοι της σωτηρίας που προσφέρεται στα έθνη.

Αυτά πολλοί από τους προφήτες επιθύμησαν να δουν, και πάρα πολλοί βασιλείς. Και πράγματι, θα τους βρούμε άλλοτε μεν να λέγουν: «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριόν σου»· διότι έλεος σωτήριο ονομάζουν τον Υιό· και άλλοτε πάλι: «Θυμήσου μας.»

«Κύριε, με την εύνοιά σου προς τον λαό σου, επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου· για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με ευφροσύνη, μαζί με το έθνος σου.» Και ποιο είναι το έθνος που έχει εκλεγεί εν Χριστώ από τον Θεό και Πατέρα, θα το εξηγήσει ο σοφότατος Πέτρος λέγοντας προς εκείνους που έχουν ευδοκιμήσει μέσω της πίστεως: «Εσείς όμως είστε γένος εκλεκτό, βασιλικό ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε από τον Θεό, για να εξαγγείλετε τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως.» <Ιδού, κάποιος νομικός σηκώθηκε για να τον δοκιμάσει κ.λπ.> Αναφέρεται σε εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο ο Σωτήρας διέτριβε πάνω στη γη, αυτός που είναι πανταχού παρών και δεν αποχωρίζεται τους κόλπους του Πατέρα.— Νομικό δε, σε αυτά τα λόγια, ονομάζει ο ευαγγελιστής τον γνώστη του νόμου, σύμφωνα τουλάχιστον με τη συνήθεια των Ιουδαίων, δηλαδή αυτόν που νομίζει ότι γνωρίζει τον νόμο, χωρίς όμως να τον γνωρίζει σύμφωνα με την αλήθεια. Αυτός νόμισε ότι θα παγιδεύσει τον Χριστό· και με ποια αφορμή, θα το πω. Κάποιοι διαδότες φημών, που συνήθιζαν να μιλούν απερίσκεπτα, περιφέρονταν σε όλη τη χώρα των Ιουδαίων, καθώς και στην ίδια την Ιερουσαλήμ, κατηγορώντας τον Χριστό και λέγοντας ότι, από τη μια, ισχυρίζεται πως η εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή είναι ανώφελη, και από την άλλη, ότι ο ίδιος εισάγει καινούρια διδάγματα· υπήρχαν όμως ήδη κάποιοι από αυτούς που είχαν πιστέψει, οι οποίοι αντιστέκονταν στα λόγια εκείνων, αποδεχόμενοι παντού το σωτήριο ευαγγελικό κήρυγμα.

Ακούω δε πάλι και τον θεσπέσιο Δαβίδ να ψάλλει και να λέγει προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό: Επισκέψου μας με το σωτήριό σου.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΕ΄. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Ποιος θα αναγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση και πράττουν δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, με την ευνοϊκή σου διάθεση προς τον λαό σου, επίσκεψέ μας με το σωτήριό σου, για να δούμε τα αγαθά των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του λαού σου, για να επαινούμαστε μαζί με την κληρονομιά σου. Αίνο και ύμνο προς τον Θεό περιέχει και ο παρών ψαλμός· γι' αυτό έχει την επιγραφή «Αλληλούια», το οποίο ερμηνεύεται «Αινείτε τον Κύριο». Αμέσως από την αρχή προστάζει εκείνους που παρασύρονται από αμαρτήματα να προσέλθουν, όπως σε ιατρό και σωτήρα, στον θεραπευτή Υιό του Θεού, και να του αποκαλύψουν τα τραύματα της ψυχής τους, εξομολογούμενοι τις δικές τους αμαρτίες. Εκείνος δε που το πράττει αυτό γνήσια, και θρηνεί για όσα αμάρτησε προηγουμένως, λαμβάνει από τον Ψαλμωδό την προτροπή να μην το πράττει αυτό μόνο με λόγια, αλλά με την εσωτερική του διάθεση και με τα ίδια τα έργα του. Προτρέπει λοιπόν με προθυμία στην εξομολόγηση, διακηρύσσοντας: «Διότι είναι αγαθός ο Κύριος, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Για τον λόγο αυτόν, λέει, να εξομολογείσθε πρόθυμα, διότι και ο ίδιος είναι έτοιμος να δείξει φιλανθρωπία, επειδή γνωρίζει ότι τα πράγματα του παρόντος αιώνα έχουν ανάγκη ελέους, καθώς είναι θνητά και εφήμερα.

Ο λαός λέγει: Άνες, άφες, συγχώρησον. Ο ιερεύς λέγει: Διότι εσύ είσαι ο Θεός μας, ο ελεήμων, που δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Θεέ, επισκέψου μας με τη σωτηρία σου· πράξε σε εμάς σύμφωνα με την επιείκειά σου, εσύ που πράττεις απείρως περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε· ώστε και σε αυτό, όπως και στα πάντα, να δοξαστεί και να υψωθεί και να υμνηθεί, και να ευλογηθεί και να αγιαστεί το πανάγιο και έντιμο και ευλογημένο όνομά σου, μαζί με τον άχραντο Πατέρα σου και το Άγιο Πνεύμα.

Αλληλούια: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό. «Εξομολογείσθε»: Εξομολογείσθε, λέει, στους προφήτες βλέποντας [τόση χρηστότητα και] τόσο μεγάλο έλεος του Θεού, μην αποθαρρύνεστε, αλλά πλησιάστε· διότι ο Θεός είναι έτοιμος να δεχθεί τους πάντες. «Τις λαλήσει»: Ποιος, λέει, είναι ικανός να πει τι έχει αποφασίσει (ή τι θέλει) ο Κύριος για τον άνθρωπο. «Ακουστάς»: Ποιος, λέει, μπορεί να αινέσει επάξια τον Κύριο, όπως του πρέπει, ή να διηγηθεί το πλήθος της αινέσεως με την οποία τον αίνουν οι επουράνιες δυνάμεις. «Μακάριοι»: Διότι μακάριοι είναι αληθινά όσοι έχουν προ οφθαλμών εκείνη την ημέρα της κρίσεως και κρίνουν δίκαια τον πλησίον τους και πράττουν το δίκαιο πάντοτε. Διότι αυτοί στεφανώνονται και δοξάζονται. «Μνήσθητι»: Με το θέλημά σου, λέει, με το οποίο έσωσες τον λαό σου, τον Ισραήλ, θυμήσου και τον λαό σου που προέρχεται από τα έθνη, τον οποίο προόρισες. «Επίσκεψαι»: Διότι ο προφήτης προαναφωνεί φανερώνοντας την εμφάνιση του Χριστού. «Του ιδείν»: Εννοεί τους αποστόλους, προφανώς· διότι αυτοί είναι οι εκλεκτοί, αυτοί υπέδειξαν στους ανθρώπους τον Χριστό του Θεού. «Ευφρανθήναι»: Αναφέρεται στη μυστική ευφροσύνη του λαού που προέρχεται από τα έθνη, με την οποία οι πιστοί ευφραίνονται καθημερινά. «Του επαινείσθαι»: Διότι συνδοξάστηκαν και όσοι προέρχονταν από τον Ισραήλ, πιστεύοντας μαζί με τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, αφού επαινέθηκαν από τον Θεό. «Ημάρτομεν»: Αυτή είναι η φωνή του λαού των Εβραίων.

Μακάριοι είναι όσοι τηρούν το δίκαιο και πράττουν δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Με την επίγνωση της αμαρτίας εισέρχεται ο καρπός της αρετής, δηλαδή ο μακαρισμός. Διότι αυτός που υφίσταται τις συνέπειες γι' αυτήν την αμαρτία, μακαρίζει όσους έχουν απαλλαγεί από αυτήν και διακοσμούν τον δικό τους βίο με δικαιοσύνη. Δεν μακαρίζει όμως εκείνον που εφάρμοσε τη δικαιοσύνη μόνο μία φορά, αλλά εκείνον που πάντοτε και στο διηνεκές ακολουθεί τα ίχνη της. Θυμήσου μας, Κύριε, με την ευδοκία σου προς τον λαό σου· επισκέψου μας με το σωτήριό σου. Εδώ υπαινίσσεται τον νέο λαό και την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία αξίωσε της σωτηρίας, και της οποίας την κοινωνία διδάσκεται να επιδιώξει να κατακτήσει το πλήθος των Ιουδαίων.

Γι' αυτό και ο Δαβίδ χρησιμοποιεί μυριάδες φορές αυτή τη λέξη, και ίσως ο Χριστός ο Κύριος, χρησιμοποιώντας αυτόν τον τρόπο έκφρασης, είπε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς και τα απεκάλυψας στα νήπια», αντί του «σε ευλογώ» και «σε ευχαριστώ». Διότι ποια λογική ακολουθία εξομολόγησης αμαρτιών υπάρχει σε αυτά που είπε, παρά μάλλον είναι ύμνος και ευχαριστία; «Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, κάνοντας ακουστές όλες τις αινέσεις του;» Αδυνατεί, λέει, κάθε γλώσσα να εξαγγείλει τις δυνάμεις και τις αινέσεις του. «Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση», δηλαδή όσοι θυμούνται την κρίση, «και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, και επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου, για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου και να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου». Διότι ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εκλεκτοί του Θεού θεωρούνταν οι Ιουδαίοι, επειδή είχαν γνωρίσει τον αληθινό Θεό. Επειδή όμως και αυτοί, αμαρτάνοντας, παρανομούσαν παρόμοια με τα άθεα έθνη: «Αμαρτήσαμε», λέει, «μαζί με τους πατέρες μας, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Έτσι πρέπει να λέμε και εμείς, όταν κυριευόμαστε από τις αμαρτίες και επιστρέφουμε στον Θεό. Έπειτα, περιγράφει δραματικά την ασυνεσία του λαού τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην έρημο.

Επομένως, καθώς προσδοκούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, οφείλουμε να ψάλλουμε μαζί με τον Δαβίδ: «Θυμήσου μας, Κύριε, με την εύνοιά σου προς τον λαό σου· επισκέψου μας με τη σωτηρία σου, για να δούμε τα αγαθά των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με τη χαρά του έθνους σου, για να δοξαστούμε μαζί με την κληρονομιά σου», γνωρίζοντας καλά ότι η μέχρι τέλους εγκατάλειψη και η μαστίγωση ανήκει στους ασεβείς, ενώ για όσους έχουν ελπίσει στον Κύριο, η παιδαγωγία συνοδεύεται από την επανάκληση και την παρηγοριά.