Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:40

Και θυσίασαν τους υιούς τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια. Και έχυσαν αίμα αθώο, αίμα των υιών και των θυγατέρων τους, τους οποίους θυσίασαν στα είδωλα της Χαναάν. Και η γη μολύνθηκε από τα αίματα των φόνων, και μολύνθηκε από τα έργα τους, και πόρνευσαν με τα επιτηδεύματά τους. Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού Του, και βδελύχθηκε την κληρονομία Του. Εάν εξαιτίας όλων αυτών βδελύχθηκε την κληρονομία Του, πώς έχει ειπωθεί πιο πάνω: «Για να δω την αγαθότητα των εκλεκτών Σου, για να ευφρανθώ με την ευφροσύνη του έθνους Σου, για να επαινούμαι μαζί με την κληρονομία Σου»; Αλλά πρόσεξε μήπως ο λόγος παρουσίασε με σαφήνεια και την κληρονομία του προηγούμενου λαού, η οποία προκάλεσε τον αποτροπιασμό, και προφητεύει περί μιας άλλης κληρονομίας, όπως και περί ενός άλλου λαού, μαζί με τους οποίους μας διδάσκει να προσευχόμαστε να συγκαταλεχθούμε.

Εύλογα και στην παρούσα περίπτωση η κλήση των εθνών, η οποία μέσω του Σωτήρα μας έγινε πράξη, προφητεύεται μετά την αποβολή του έθνους των Ιουδαίων, η οποία φανερώθηκε μέσω του προηγούμενου ψαλμού. Σε αυτόν, μετά τον μακρύ κατάλογο των ασεβειών τους, λεγόταν: «Και οργίστηκε ο Κύριος εναντίον του λαού του και εβδελύχθηκε την κληρονομία του». Αυτούς λύτρωσε από το χέρι των εχθρών· εκείνους που παλαιότερα είχαν υποδουλωθεί από τους εχθρούς και πολέμιους των ανθρώπων, δηλαδή από τον διάβολο.

Αλλά δεν επιθυμεί ο «ευλαβής» αυτός να χρησιμοποιεί ο Θεός τα δικά μας γνωρίσματα εξαιτίας της ροπής μας προς την κακία, αγνοώντας ο φίλτατος ότι για χάρη μας Εκείνος δεν απέφυγε να γίνει ακόμη και κατάρα και αμαρτία. Είναι τόσο μεγάλη η φιλανθρωπία Του, ώστε εκούσια να δοκιμάσει όχι μόνο τα δικά μας αγαθά, αλλά και τα δικά μας κακά. Αυτός, λοιπόν, που καταδέχθηκε την κοινωνία των κακών μας, πώς θα δίσταζε να συμμετάσχει στο ωραιότερο από τα δικά μας, εννοώ βέβαια τον λόγο; Προβάλλει όμως τον Δαβίδ ως συνήγορο και λέει 〈ότι εκείνος αναφέρει πως τα ονόματα τέθηκαν στα πράγματα από τον Θεό, επειδή έχει γραφτεί κατ' αυτόν τον τρόπο: «Αυτός που μετρά τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους»〉. Εγώ, αντίθετα, θεωρώ ότι είναι ολοφάνερο σε καθέναν που διαθέτει νου πως το επιχείρημα αυτό δεν έχει καμία σχέση με το προκείμενο ζήτημα. Επειδή, όμως, είναι ενδεχόμενο κάποιοι να προσχωρήσουν απερίσκεπτα σε αυτόν τον ισχυρισμό, θα αναφερθούμε σε αυτά εν συντομία. Συχνά η Θεία Γραφή συνηθίζει να αποδίδει στον Θεό τέτοιες εκφράσεις, ώστε να φαίνεται πως αυτές δεν διαφέρουν καθόλου από τις δικές μας ανθρώπινες, όπως το «Οργίστηκε με θυμό ο Κύριος» και «Μετανόησε για την κακία τους» και «Μεταμελήθηκε που έχρισε τον Σαούλ βασιλιά» και «Ξύπνησε ο Κύριος σαν κάποιος που κοιμάται». Και επιπλέον αυτών περιγράφει καθίσματα, στάσεις, κινήσεις και πολλά παρόμοια, τα οποία από τη φύση τους δεν προσιδιάζουν στον Θεό, αλλά δεν είναι άχρηστα για την οικονομία εκείνων που διαπαιδαγωγούνται.

«Και εκπόρνευσαν» Διότι διανοήθηκαν πολλά για τα είδωλα και για τις άσεμνες ηδυπάθειες και από παντού εκπόρνευσαν. «Και οργίστηκε» Διότι παροξύνθηκε ο Θεός από τα έργα τους, τους βδελύχθηκε και τους απέρριψε από το πρόσωπό του. «Και παρέδωσε» Εξαιτίας της αγνωμοσύνης (ανομίας) παραδόθηκαν στα έθνη, για να παιδαγωγηθούν, αλλά ούτε και έτσι μετανόησαν (δεν επέστρεψαν). «Και έθλιψαν» Ώστε, κυριευμένοι από τη θλίψη, να έλθουν σε μετάνοια. «Και ταπεινώθηκαν» Διότι πόσες φορές, όταν κυριεύονταν από τους εχθρούς, καταστρέφονταν, αλλά ούτε και έτσι επέστρεφαν. «Πολλές φορές» Πόσες φορές τους λύτρωσε από τη θλίψη των εχθρών και δεν θυμήθηκαν, αλλά συνέχισαν να βουλεύονται άτοπα και παρόξυναν τον Θεό. «Και ταπεινώθηκαν» Διότι, εξαιτίας της ανομίας τους, τους βδελύχθηκε ο Θεός και ταπεινώθηκαν έως τον άδη. «Και είδε» Διότι είδε ο Θεός τη θλίψη τους, την οποία υπέμεναν εξαιτίας της ανοησίας τους, και συμπόνεσε. «Με το να εισακούσει» Διότι δεν τους παρέβλεψε, ως αγαθός, αλλά εισάκουσε (επάκουσε) τη δέησή τους. «Και θυμήθηκε» Διότι δεν μπορούσε (δεν δύναται) να ψευστεί ο Θεός, γι' αυτό θυμήθηκε τον λόγο του προς τον Αβραάμ, τον οποίο (όπως) του ορκίστηκε. «Και μετεμελήθη» Διότι ανεξιχνίαστο είναι το έλεος του Θεού σε όλους όσους μετανοούν. «Και έδωσε» Όσους πίστεψαν από αυτούς· διότι ο λαός του Ισραήλ ήταν τύπος του λαού που προέρχεται από τα έθνη.

Και πόρνευσαν με τα επιτηδεύματά τους. Πορνεία εδώ δεν ονομάζει μόνο την ακολασία, αλλά και τη λατρεία των ειδώλων. Διότι, επειδή, αν και ήταν ενωμένοι με τον Θεό, αγάπησαν τη λατρεία εκείνων, δικαιολογημένα ονόμασε πορνεία τη δεισιδαιμονία. Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του, και βδελύχθηκε την κληρονομία του. Και τους παρέδωσε στα χέρια των εθνών, και τους εξουσίασαν εκείνοι που τους μισούσαν. Και τους έθλιψαν οι εχθροί τους, και ταπεινώθηκαν κάτω από τα χέρια τους.

ε'. Αυτά διδάσκει και η ιστορία των Κριτών, όπως βεβαίως και η συγγραφή των Βασιλειών. Διότι άλλοτε μεν τους παρέδωσε στους Μωαβίτες, και άλλοτε στους Αμμανίτες, τους Αμαληκίτες, τους Μαδιανίτες και στους αλλοφύλους, επιδιώκοντας την ωφέλεια μέσω της παιδαγωγίας. Φαίνεται όμως να είναι κάπως αντίθετο το, «Βδελύχθηκε την κληρονομία του», προς το προαναφερθέν, «Για να δω την αγαθότητα των εκλεκτών σου, για να ευφρανθώ με την ευφροσύνη του έθνους σου, για να επαινεθώ μαζί με την κληρονομία σου».

Αλλά τώρα αναφέρεται σε αυτήν που έχει καταστεί βδέλυγμα, αφού προηγουμένως προφήτευσε περί άλλης κληρονομίας, περί άλλου λαού και έθνους, με τους οποίους ευχήθηκε να συγκαταλεχθεί. Πρώτα, όμως, επέρχεται ο αποτροπιασμός, έπειτα η παράδοση από τον Θεό, και ύστερα η κυριαρχία των εχθρών επάνω τους. Διότι, για όσο διάστημα ο Θεός εξουσιάζει κάποιον, οι εχθροί δεν μπορούν να τον κυριεύσουν. Και προσθέτει: «Πολλές φορές τους έσωσε».

Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι χρηστός, διότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα. Πάλι ο προφητικός λόγος προτρέπει να υμνούμε τον ευεργέτη Θεό· και αναφέρει ότι η αιτία της υμνωδίας είναι η φιλανθρωπία. Αυτά δε θα ήταν ικανοί να τα πουν όσοι διέφυγαν από κινδύνους, μόνο με το έλεος του Θεού, χωρίς καμία δική μας συνεισφορά. Ένα τέτοιο όμως έλεος είναι βραχύ για όσους επιτυγχάνουν κάτι το πρόσκαιρο· ενώ για όσους αξιώνονται τα αιώνια είναι αιώνιο. Έχει ειπωθεί άλλωστε, «Με έλεος αιώνιο σε ελέησα», από Εκείνον που δείχνει έλεος σε χιλιάδες προς εκείνους που Τον αγαπούν, ο Οποίος ετοιμάζει για αυτούς «Όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε»· το δε αγαθό είναι συνώνυμο με το χρηστό. Ας τα πουν αυτά οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους ελύτρωσε από το χέρι του εχθρού. Αφού δήλωσε την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους διά του προηγούμενου ψαλμού, στον οποίο υπήρχε και το «Αποστράφηκε με βδελυγμία την κληρονομία Του»· τώρα δηλώνει την κλήση των εθνών που συγκεντρώνονται από κάθε μέρος της οικουμένης διά του Σωτήρος και αρπάζονται από τα χέρια του διαβόλου, ώστε να ενταχθούν στην αγία Του Εκκλησία. Διότι μάταια οι Ιουδαίοι προσδοκούν ότι, αφού συγκεντρωθούν από τα έθνη, θα κατοικήσουν μόνοι τους την Ιουδαία. Επειδή, μέσα σε χίλια χρόνια από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας, αυτό δεν συνέβη, ενώ η κλήση των εθνών έχει πραγματοποιηθεί εμπράκτως.

«Πολύ περισσότερο λοιπόν», λέει, «τώρα που δικαιωθήκαμε με το αίμα του, θα σωθούμε μέσω αυτού από την οργή». Η οργή βέβαια είναι πάθος, και μάλιστα πάθος άλογο, ενώ το θείο είναι εντελώς απαθές· επομένως, δεν οργίζεται καθ' εαυτόν· αλλά, παρόλα αυτά, λέγεται ότι οργίζεται εναντίον όσων πράττουν έργα άξια οργής. Διότι, λέει, «οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του και αποστράφηκε την κληρονομιά του»· χωρίς βέβαια ο λόγος να δηλώνει ότι ο ίδιος υπέστη κάτι τέτοιο, αλλά ονομάζοντας θυμό και οργή Κυρίου την επιφορά της οργής την οποία ο αμαρτωλός, κατά τη θεία δίκη, επισύρει πάνω του. Τι λοιπόν; Δεν επέφερε σε εμάς την οργή η παράβαση της θείας εντολής; Δεν καταστήκαμε εξαιτίας αυτής εχθροί του Θεού;