Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:43

Και τους κυρίευσαν αυτοί που τους μισούσαν. Οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι επικράτησαν επί των Ισραηλιτών εξαιτίας των παρανομιών τους. Πολλές φορές τους διέσωσε. Αυτοί όμως τον πίκραναν με τις βουλές τους. Εκείνος μεν, από φιλανθρωπία, ήταν γλυκύς απέναντί τους, ενώ εκείνοι τον ανάγκαζαν να φαίνεται πικρός σε αυτούς. Και πάλι τον έσωσε, ως Σωτήρας· εκείνοι όμως καταστράφηκαν, εμπλέκοντας τους εαυτούς τους σε έργα απώλειας· μέχρι που, πράττοντας αυτά πολλές φορές, τελικά καταστράφηκαν. Το δε «πολλές φορές», είναι όμοιο με το: «Πόσες φορές θέλησα να επισυναγάγω τα τέκνα σου;»· και το: «Και ταπεινώθηκαν μέσα στις ανομίες τους», με το: «Δεν θελήσατε». Διότι, ενώ τους επέβαλλε την παιδαγωγία, τους μετέδιδε πάλι τη φιλανθρωπία του· αυτοί όμως του ανταπέδιδαν με εχθρότητα.

Σταματήστε, λέει, να κομπάζετε και να υπερηφανεύεστε μάταια, εσείς, γνωρίζοντας ότι ο Θεός δεν επιβλέπει εσάς περισσότερο από τα υπόλοιπα έθνη. Εξάλλου, οι οφθαλμοί της εποπτικής του δύναμης, προνοώντας για όλους τους ανθρώπους, επιβλέπουν τα έθνη. Γιατί, λοιπόν, εσείς, σαν να κατέχετε κάτι το εξαιρετικό, υπερηφανεύεστε, και μάλιστα όντες άνθρωποι που διαρκώς παροργίζουν τον Θεό; Ότι δε ο λόγος υπαινίσσεται αυτούς, το φανερώνει σαφώς το Πνεύμα λέγοντας μέσω του Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, εγώ σε αποστέλλω προς τον οίκο Ισραήλ, σε αυτούς που με παροργίζουν, οι οποίοι με παρόργισαν, και αυτοί και οι πατέρες τους, μέχρι τη σημερινή ημέρα»· και στη συνέχεια: «Εάν άραγε ακούσουν ή πτοηθούν, διότι είναι οίκος που παροργίζει»· και πάλι: «Και θα λαλήσω τους λόγους μου προς αυτούς, εάν άραγε ακούσουν ή πτοηθούν, διότι είναι οίκος που παροργίζει». Και στον 105ο (ρε΄) ψαλμό έχει λεχθεί: «Διότι παρόργισαν το πνεύμα του»· και πάλι: «Πολλές φορές τους γλίτωσε· αυτοί όμως τον παρόργισαν με τις βουλές τους». Αλλά και ο Μωυσής παρουσιάζει την πικρία τους λέγοντας: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα· το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, τα τσαμπιά τους είναι τσαμπιά πικρίας». Και στον Ιερεμία, επίσης, έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Πώς μεταστράφηκε σε πικρία η άμπελος η αλλότρια;» Εύλογα, λοιπόν, και εδώ ονομάστηκαν άνθρωποι που παροργίζουν τον Θεό.

Αυτοί όμως τον πίκραναν με τις βουλές τους, και ταπεινώθηκαν μέσα στις ανομίες τους. Αυτός μεν, λέγει, τους λύτρωνε, όντας αγαθός απέναντί τους και γινόμενος γλυκύς· αυτοί όμως τον πίκραιναν, καθιστώντας τον πικρό για τους ίδιους. Και πάλι αυτός τους έσωζε ως σωτήρας· αυτοί όμως καταστρέφονταν, διαπερνώντας τους εαυτούς τους με έργα απώλειας. Και αυτό συνέβαινε επανειλημμένα, μέχρι που οι ίδιοι ταπείνωσαν τους εαυτούς τους μέσα στις ανομίες τους.

«Και εκπόρνευσαν» Διότι διανοήθηκαν πολλά για τα είδωλα και για τις άσεμνες ηδυπάθειες και από παντού εκπόρνευσαν. «Και οργίστηκε» Διότι παροξύνθηκε ο Θεός από τα έργα τους, τους βδελύχθηκε και τους απέρριψε από το πρόσωπό του. «Και παρέδωσε» Εξαιτίας της αγνωμοσύνης (ανομίας) παραδόθηκαν στα έθνη, για να παιδαγωγηθούν, αλλά ούτε και έτσι μετανόησαν (δεν επέστρεψαν). «Και έθλιψαν» Ώστε, κυριευμένοι από τη θλίψη, να έλθουν σε μετάνοια. «Και ταπεινώθηκαν» Διότι πόσες φορές, όταν κυριεύονταν από τους εχθρούς, καταστρέφονταν, αλλά ούτε και έτσι επέστρεφαν. «Πολλές φορές» Πόσες φορές τους λύτρωσε από τη θλίψη των εχθρών και δεν θυμήθηκαν, αλλά συνέχισαν να βουλεύονται άτοπα και παρόξυναν τον Θεό. «Και ταπεινώθηκαν» Διότι, εξαιτίας της ανομίας τους, τους βδελύχθηκε ο Θεός και ταπεινώθηκαν έως τον άδη. «Και είδε» Διότι είδε ο Θεός τη θλίψη τους, την οποία υπέμεναν εξαιτίας της ανοησίας τους, και συμπόνεσε. «Με το να εισακούσει» Διότι δεν τους παρέβλεψε, ως αγαθός, αλλά εισάκουσε (επάκουσε) τη δέησή τους. «Και θυμήθηκε» Διότι δεν μπορούσε (δεν δύναται) να ψευστεί ο Θεός, γι' αυτό θυμήθηκε τον λόγο του προς τον Αβραάμ, τον οποίο (όπως) του ορκίστηκε. «Και μετεμελήθη» Διότι ανεξιχνίαστο είναι το έλεος του Θεού σε όλους όσους μετανοούν. «Και έδωσε» Όσους πίστεψαν από αυτούς· διότι ο λαός του Ισραήλ ήταν τύπος του λαού που προέρχεται από τα έθνη.

Αλλά τώρα αναφέρεται σε αυτήν που έχει καταστεί βδέλυγμα, αφού προηγουμένως προφήτευσε περί άλλης κληρονομίας, περί άλλου λαού και έθνους, με τους οποίους ευχήθηκε να συγκαταλεχθεί. Πρώτα, όμως, επέρχεται ο αποτροπιασμός, έπειτα η παράδοση από τον Θεό, και ύστερα η κυριαρχία των εχθρών επάνω τους. Διότι, για όσο διάστημα ο Θεός εξουσιάζει κάποιον, οι εχθροί δεν μπορούν να τον κυριεύσουν. Και προσθέτει: «Πολλές φορές τους έσωσε».

Εκείνοι όμως τον πίκραναν με τις βουλές τους και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους. Διότι, ενώ τους επέβαλλε παιδαγωγία, τους πρόσφερε και πάλι τη φιλανθρωπία του· εκείνοι όμως τον αντάμειβαν με τα αντίθετα. Και αυτός μεν, από φιλανθρωπία, ήταν γλυκύς απέναντί τους, ενώ εκείνοι τον εξανάγκαζαν να τους φαίνεται πικρός. Και πάλι τους έσωζε ως Σωτήρας· εκείνοι όμως οδηγούνταν στην απώλεια, καταπληγώνοντας τους εαυτούς τους με έργα απωλείας, μέχρι που, πράττοντάς το αυτό πολλές φορές, στο τέλος χάθηκαν οριστικά.

Το δε «Πολλές φορές», είναι όμοιο με το «Πόσες φορές θέλησα να επισυναγάγω τα τέκνα σου·» το δε «Και ταπεινώθηκαν μέσα στις ανομίες τους», με το «Και δεν θελήσατε». «Και είδε ο Κύριος όταν αυτοί θλίβονταν, όταν εισάκουσε τη δέησή τους». Αυτά διδάσκουν και οι ιστορίες, και ότι δηλαδή δεήθηκαν στον Θεό ωθούμενοι από την ανάγκη, και ότι αφού δεήθηκαν εισακούστηκαν. «Και θυμήθηκε τη διαθήκη του, και μεταμελήθηκε σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του». Διότι εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες χορήγησε το έλεος. Ονομάζει δε μεταμέλεια την παύση της παιδαγωγίας. Διότι ο Θεός δεν έχει το πάθος της μεταμέλειας, ούτε αρέσκεται πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά κυβερνώντας τα πάντα με σοφία, και παιδαγωγίες επιφέρει και φιλανθρωπία προσφέρει. «Και τους έδωσε ώστε να βρουν οίκτο ενώπιον όλων εκείνων που τους αιχμαλώτισαν». Λέει δηλαδή ο Έσδρας, πώς έβαλε ο Κύριος ο Θεός στην καρδιά του βασιλιά Κύρου, και έπειτα του Δαρείου και του Αρταξέρξη, να συμπεριφερθούν φιλάνθρωπα προς τον λαό των Ιουδαίων. Μέσα σε οικτιρμούς βρίσκονται και τώρα που είναι υποδουλωμένοι στους Ρωμαίους, χάρη στους θείους οικτιρμούς και όχι λόγω δικής τους αξίας. Η μεταμέλεια, εξάλλου, δεν είναι πάθος του Θεού, αλλά παύση της παιδαγωγίας. «Σώσε μας, Κύριε ο Θεός μας, και επισυνάγαγέ μας από τα έθνη, για να εξομολογηθούμε στο όνομά σου το μεγάλο και άγιο, και να καυχηθούμε για την αίνεσή σου».