Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:46

Και έκανε να βρουν ευσπλαχνία ενώπιον όλων εκείνων που τους είχαν αιχμαλωτίσει. Αυτό το αναφέρει για τον Κύρο, ο οποίος τους απελευθέρωσε από την αιχμαλωσία, καθώς και για τον Δαρείο και τον Αρταξέρξη, οι οποίοι έδωσαν και χρήματα για την ανοικοδόμηση του ναού.

Και είδε ο Κύριος τη θλίψη τους, όταν εισάκουσε τη δέησή τους. Και θυμήθηκε τη διαθήκη του, και μεταβλήθηκε σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του. Και τους έδωσε να βρουν οίκτο ενώπιον όλων εκείνων που τους είχαν αιχμαλωτίσει. Και αυτό εκπληρώθηκε, όταν ο Θεός έβαλε στην καρδιά του βασιλιά Κύρου, και έπειτα του Δαρείου και του Αρταξέρξη, να συμπεριφερθούν με φιλανθρωπία στο ιουδαϊκό έθνος, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο Βιβλίο του Έσδρα. Αλλά ακόμη και τώρα, αν και υποδουλωμένοι στην εξουσία των Ρωμαίων, τυγχάνουν οίκτου, καθώς ο Θεός τους το έχει δωρίσει αυτό· όχι επειδή ήταν άξιοι, αλλά πάλι εξαιτίας του πλήθους του ελέους του. «Και μεταβλήθηκε σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του». Ονομάζει δε μεταμέλεια την παύση της παιδαγωγίας. Διότι ο Θεός δεν υπόκειται στο πάθος της μεταμέλειας, ούτε αρέσκεται πότε στα μεν και πότε στα δε, αλλά, κυβερνώντας τα πάντα με σοφία, και παιδαγωγικές δοκιμασίες επιφέρει και φιλανθρωπία προσφέρει.

«Και εκπόρνευσαν» Διότι διανοήθηκαν πολλά για τα είδωλα και για τις άσεμνες ηδυπάθειες και από παντού εκπόρνευσαν. «Και οργίστηκε» Διότι παροξύνθηκε ο Θεός από τα έργα τους, τους βδελύχθηκε και τους απέρριψε από το πρόσωπό του. «Και παρέδωσε» Εξαιτίας της αγνωμοσύνης (ανομίας) παραδόθηκαν στα έθνη, για να παιδαγωγηθούν, αλλά ούτε και έτσι μετανόησαν (δεν επέστρεψαν). «Και έθλιψαν» Ώστε, κυριευμένοι από τη θλίψη, να έλθουν σε μετάνοια. «Και ταπεινώθηκαν» Διότι πόσες φορές, όταν κυριεύονταν από τους εχθρούς, καταστρέφονταν, αλλά ούτε και έτσι επέστρεφαν. «Πολλές φορές» Πόσες φορές τους λύτρωσε από τη θλίψη των εχθρών και δεν θυμήθηκαν, αλλά συνέχισαν να βουλεύονται άτοπα και παρόξυναν τον Θεό. «Και ταπεινώθηκαν» Διότι, εξαιτίας της ανομίας τους, τους βδελύχθηκε ο Θεός και ταπεινώθηκαν έως τον άδη. «Και είδε» Διότι είδε ο Θεός τη θλίψη τους, την οποία υπέμεναν εξαιτίας της ανοησίας τους, και συμπόνεσε. «Με το να εισακούσει» Διότι δεν τους παρέβλεψε, ως αγαθός, αλλά εισάκουσε (επάκουσε) τη δέησή τους. «Και θυμήθηκε» Διότι δεν μπορούσε (δεν δύναται) να ψευστεί ο Θεός, γι' αυτό θυμήθηκε τον λόγο του προς τον Αβραάμ, τον οποίο (όπως) του ορκίστηκε. «Και μετεμελήθη» Διότι ανεξιχνίαστο είναι το έλεος του Θεού σε όλους όσους μετανοούν. «Και έδωσε» Όσους πίστεψαν από αυτούς· διότι ο λαός του Ισραήλ ήταν τύπος του λαού που προέρχεται από τα έθνη.

Ως «διαστολή στα χείλη» δεν εννοεί την αμφιβολία των λόγων, την οποία υπέστη ο Μωυσής θαυματουργώντας από τον βράχο, αλλά το γεγονός καταλογίζεται δικαιολογημένα στον λαό των Ιουδαίων· επειδή, καθώς συνεχώς απειθούσαν και έθεταν σε δοκιμασία, τον έκαναν να περιπέσει σε ολιγωρία. «Και αναμείχθηκαν με τα έθνη.» Όχι μόνο χάρισαν τη ζωή στους ασεβείς, αλλά δημιούργησαν και ασεβή κοινωνία μαζί τους. «Και πόρνευσαν με τα έργα τους.» Πορνεία λοιπόν εδώ ονομάζει την αποστασία από τον Θεό. «Και τους παρέδωσε στα χέρια των εχθρών.» Ταυτόχρονα ύμνησε τη φιλανθρωπία του Θεού, και εξιστόρησε δραματικά τη δική τους κακία· διότι Εκείνος μεν δεν έπαυε να τους ευεργετεί και να τους λυτρώνει από τα δεινά, αυτοί δε επέμεναν ομοίως να Τον παροργίζουν και να Τον παραπικραίνουν. «Και τους παρέδωσε σε οικτιρμούς.» Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η εύνοια του Θεού· πώς κάνει μέχρι και τους εχθρούς ευμενείς απέναντί μας, και όχι κάποιους, αλλά όλους· και εκείνοι που τους πήραν αιχμαλώτους ως εχθροί, αυτοί δείχνουν πατρική στοργή απέναντι στους αιχμαλωτισθέντες, ώστε να είναι φανερό ότι το ένα είναι έργο της οργής του Θεού, ενώ το άλλο της φιλανθρωπίας Του· διότι έχουμε ανάγκη και από τα δύο για τη διόρθωσή μας. «Σώσε μας, Κύριε ο Θεός μας.» Διότι αυτό σημαίνει όντως να σωθούμε, το να συναχθούμε από τα έθνη, και να μην είμαστε διεσπαρμένοι στην πλάνη εκείνων. Ονομάζει δηλαδή τώρα έθνη εκείνους που πορεύονται στην ασέβεια, η οποία κυριαρχούσε παλαιότερα στα έθνη. «

Το δε «Πολλές φορές», είναι όμοιο με το «Πόσες φορές θέλησα να επισυναγάγω τα τέκνα σου·» το δε «Και ταπεινώθηκαν μέσα στις ανομίες τους», με το «Και δεν θελήσατε». «Και είδε ο Κύριος όταν αυτοί θλίβονταν, όταν εισάκουσε τη δέησή τους». Αυτά διδάσκουν και οι ιστορίες, και ότι δηλαδή δεήθηκαν στον Θεό ωθούμενοι από την ανάγκη, και ότι αφού δεήθηκαν εισακούστηκαν. «Και θυμήθηκε τη διαθήκη του, και μεταμελήθηκε σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του». Διότι εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες χορήγησε το έλεος. Ονομάζει δε μεταμέλεια την παύση της παιδαγωγίας. Διότι ο Θεός δεν έχει το πάθος της μεταμέλειας, ούτε αρέσκεται πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά κυβερνώντας τα πάντα με σοφία, και παιδαγωγίες επιφέρει και φιλανθρωπία προσφέρει. «Και τους έδωσε ώστε να βρουν οίκτο ενώπιον όλων εκείνων που τους αιχμαλώτισαν». Λέει δηλαδή ο Έσδρας, πώς έβαλε ο Κύριος ο Θεός στην καρδιά του βασιλιά Κύρου, και έπειτα του Δαρείου και του Αρταξέρξη, να συμπεριφερθούν φιλάνθρωπα προς τον λαό των Ιουδαίων. Μέσα σε οικτιρμούς βρίσκονται και τώρα που είναι υποδουλωμένοι στους Ρωμαίους, χάρη στους θείους οικτιρμούς και όχι λόγω δικής τους αξίας. Η μεταμέλεια, εξάλλου, δεν είναι πάθος του Θεού, αλλά παύση της παιδαγωγίας. «Σώσε μας, Κύριε ο Θεός μας, και επισυνάγαγέ μας από τα έθνη, για να εξομολογηθούμε στο όνομά σου το μεγάλο και άγιο, και να καυχηθούμε για την αίνεσή σου».

Για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε και σταμάτησε» το θανατικό της οργής από τον λαό. «Και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, σε γενεά και γενεά, έως τον αιώνα». Διότι, ενώ παντού ο φόνος είναι μιαρός και ολέθριος, εδώ θεωρήθηκε δικαιοσύνη και αγιασμός, επειδή έγινε από ζήλο και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, όπως ακριβώς και αλλού οργίστηκε. «Επειδή δεν εξολόθρευσαν», λέει, «τα έθνη, τα οποία τους είπε ο Κύριος· αλλά μάλλον αναμείχθηκαν μαζί τους και έμαθαν τα έργα τους και δούλευσαν στα είδωλά τους, και θυσίασαν τους γιους τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Γι' αυτό τους είπε ο Θεός να εξολοθρεύσουν τα έθνη εκείνα, για να μη συμβούν αυτά. Εκείνοι όμως, επειδή παράκουσαν, έπραξαν το αντίθετο: «Και μολύνθηκε», λέει, «η γη με τα έργα τους, και πόρνευσαν με τις πράξεις τους». Πότε δε τα έκαναν αυτά; Αφού κληρονόμησαν τη γη της επαγγελίας. «Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του και τους παρέδωσε στα χέρια των εθνών, και τους εξουσίασαν αυτοί που τους μισούσαν». Τέτοιοι είναι άλλωστε οι καρποί των αμαρτιών, πικροί και θανάσιμοι. Όμως, «μεταμελήθηκε», λέει, «σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του και προκάλεσε την ευσπλαχνία γι' αυτούς ενώπιον όλων εκείνων που τους αιχμαλώτισαν».