Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:5

«Κύριε, με την εύνοιά σου προς τον λαό σου, επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου· για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με ευφροσύνη, μαζί με το έθνος σου.» Και ποιο είναι το έθνος που έχει εκλεγεί εν Χριστώ από τον Θεό και Πατέρα, θα το εξηγήσει ο σοφότατος Πέτρος λέγοντας προς εκείνους που έχουν ευδοκιμήσει μέσω της πίστεως: «Εσείς όμως είστε γένος εκλεκτό, βασιλικό ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε από τον Θεό, για να εξαγγείλετε τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως.» <Ιδού, κάποιος νομικός σηκώθηκε για να τον δοκιμάσει κ.λπ.> Αναφέρεται σε εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο ο Σωτήρας διέτριβε πάνω στη γη, αυτός που είναι πανταχού παρών και δεν αποχωρίζεται τους κόλπους του Πατέρα.— Νομικό δε, σε αυτά τα λόγια, ονομάζει ο ευαγγελιστής τον γνώστη του νόμου, σύμφωνα τουλάχιστον με τη συνήθεια των Ιουδαίων, δηλαδή αυτόν που νομίζει ότι γνωρίζει τον νόμο, χωρίς όμως να τον γνωρίζει σύμφωνα με την αλήθεια. Αυτός νόμισε ότι θα παγιδεύσει τον Χριστό· και με ποια αφορμή, θα το πω. Κάποιοι διαδότες φημών, που συνήθιζαν να μιλούν απερίσκεπτα, περιφέρονταν σε όλη τη χώρα των Ιουδαίων, καθώς και στην ίδια την Ιερουσαλήμ, κατηγορώντας τον Χριστό και λέγοντας ότι, από τη μια, ισχυρίζεται πως η εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή είναι ανώφελη, και από την άλλη, ότι ο ίδιος εισάγει καινούρια διδάγματα· υπήρχαν όμως ήδη κάποιοι από αυτούς που είχαν πιστέψει, οι οποίοι αντιστέκονταν στα λόγια εκείνων, αποδεχόμενοι παντού το σωτήριο ευαγγελικό κήρυγμα.

Ερχόταν λοιπόν στο κελλί μου, κι εγώ πήγαινα σε αυτόν. Διότι ωφελούμουν από τη συναναστροφή με τον άνδρα, και θαύμαζα βλέποντας τόση επίγνωση σε έναν βάρβαρο άνθρωπο, επειδή καταγόταν από τα δυτικά μέρη. Και δόξαζα τον Θεό, ο οποίος δεν θέλει να χαθεί κανείς, αλλά όλοι να φτάσουν σε μετάνοια. Και θυμήθηκα το ευαγγελικό ρητό που λέει: αλήθεια σας λέω, ότι πολλοί θα έρθουν από ανατολή και δύση, και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα ριχτούν στο απώτερο σκοτάδι. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών. Και αναστενάζοντας είπα: Γλίτωσέ μας, Κύριε, από το απώτερο σκοτάδι και τον κλαυθμό και τον τριγμό των δοντιών, και θυμήσου μας με την εύνοια που δείχνεις στον λαό σου. Επισκέψου μας με τη σωτηρία σου, ώστε να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου, να ευφρανθούμε με τη χαρά του έθνους σου, να δοξαστούμε μαζί με την κληρονομία σου. Θυμήσου μας, Κύριε, όπως τον ληστή, όταν έρθεις στη βασιλεία σου, και ανάστησε τα σώματά μας από τα μνήματα με δόξα, αξιώνοντάς μας την αρπαγή των δικαίων μέσα σε νεφέλες, ώστε να κληρονομήσουμε κι εμείς έστω και ένα μικρό μέρος του αγίου σου όρους, με τις πρεσβείες των αγίων σου. Αμήν.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΕ΄. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Ποιος θα αναγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση και πράττουν δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, με την ευνοϊκή σου διάθεση προς τον λαό σου, επίσκεψέ μας με το σωτήριό σου, για να δούμε τα αγαθά των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του λαού σου, για να επαινούμαστε μαζί με την κληρονομιά σου. Αίνο και ύμνο προς τον Θεό περιέχει και ο παρών ψαλμός· γι' αυτό έχει την επιγραφή «Αλληλούια», το οποίο ερμηνεύεται «Αινείτε τον Κύριο». Αμέσως από την αρχή προστάζει εκείνους που παρασύρονται από αμαρτήματα να προσέλθουν, όπως σε ιατρό και σωτήρα, στον θεραπευτή Υιό του Θεού, και να του αποκαλύψουν τα τραύματα της ψυχής τους, εξομολογούμενοι τις δικές τους αμαρτίες. Εκείνος δε που το πράττει αυτό γνήσια, και θρηνεί για όσα αμάρτησε προηγουμένως, λαμβάνει από τον Ψαλμωδό την προτροπή να μην το πράττει αυτό μόνο με λόγια, αλλά με την εσωτερική του διάθεση και με τα ίδια τα έργα του. Προτρέπει λοιπόν με προθυμία στην εξομολόγηση, διακηρύσσοντας: «Διότι είναι αγαθός ο Κύριος, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Για τον λόγο αυτόν, λέει, να εξομολογείσθε πρόθυμα, διότι και ο ίδιος είναι έτοιμος να δείξει φιλανθρωπία, επειδή γνωρίζει ότι τα πράγματα του παρόντος αιώνα έχουν ανάγκη ελέους, καθώς είναι θνητά και εφήμερα.

Και θυσίασαν τους υιούς τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια. Και έχυσαν αίμα αθώο, αίμα των υιών και των θυγατέρων τους, τους οποίους θυσίασαν στα είδωλα της Χαναάν. Και η γη μολύνθηκε από τα αίματα των φόνων, και μολύνθηκε από τα έργα τους, και πόρνευσαν με τα επιτηδεύματά τους. Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού Του, και βδελύχθηκε την κληρονομία Του. Εάν εξαιτίας όλων αυτών βδελύχθηκε την κληρονομία Του, πώς έχει ειπωθεί πιο πάνω: «Για να δω την αγαθότητα των εκλεκτών Σου, για να ευφρανθώ με την ευφροσύνη του έθνους Σου, για να επαινούμαι μαζί με την κληρονομία Σου»; Αλλά πρόσεξε μήπως ο λόγος παρουσίασε με σαφήνεια και την κληρονομία του προηγούμενου λαού, η οποία προκάλεσε τον αποτροπιασμό, και προφητεύει περί μιας άλλης κληρονομίας, όπως και περί ενός άλλου λαού, μαζί με τους οποίους μας διδάσκει να προσευχόμαστε να συγκαταλεχθούμε.

Αλληλούια: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό. «Εξομολογείσθε»: Εξομολογείσθε, λέει, στους προφήτες βλέποντας [τόση χρηστότητα και] τόσο μεγάλο έλεος του Θεού, μην αποθαρρύνεστε, αλλά πλησιάστε· διότι ο Θεός είναι έτοιμος να δεχθεί τους πάντες. «Τις λαλήσει»: Ποιος, λέει, είναι ικανός να πει τι έχει αποφασίσει (ή τι θέλει) ο Κύριος για τον άνθρωπο. «Ακουστάς»: Ποιος, λέει, μπορεί να αινέσει επάξια τον Κύριο, όπως του πρέπει, ή να διηγηθεί το πλήθος της αινέσεως με την οποία τον αίνουν οι επουράνιες δυνάμεις. «Μακάριοι»: Διότι μακάριοι είναι αληθινά όσοι έχουν προ οφθαλμών εκείνη την ημέρα της κρίσεως και κρίνουν δίκαια τον πλησίον τους και πράττουν το δίκαιο πάντοτε. Διότι αυτοί στεφανώνονται και δοξάζονται. «Μνήσθητι»: Με το θέλημά σου, λέει, με το οποίο έσωσες τον λαό σου, τον Ισραήλ, θυμήσου και τον λαό σου που προέρχεται από τα έθνη, τον οποίο προόρισες. «Επίσκεψαι»: Διότι ο προφήτης προαναφωνεί φανερώνοντας την εμφάνιση του Χριστού. «Του ιδείν»: Εννοεί τους αποστόλους, προφανώς· διότι αυτοί είναι οι εκλεκτοί, αυτοί υπέδειξαν στους ανθρώπους τον Χριστό του Θεού. «Ευφρανθήναι»: Αναφέρεται στη μυστική ευφροσύνη του λαού που προέρχεται από τα έθνη, με την οποία οι πιστοί ευφραίνονται καθημερινά. «Του επαινείσθαι»: Διότι συνδοξάστηκαν και όσοι προέρχονταν από τον Ισραήλ, πιστεύοντας μαζί με τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, αφού επαινέθηκαν από τον Θεό. «Ημάρτομεν»: Αυτή είναι η φωνή του λαού των Εβραίων.

Ποια ευδοκία, λοιπόν, εδώ, ή ποια επίσκεψη εν γένει υπονοείται, παρά εκείνη την οποία έκανε για εμάς ο Θεός Λόγος δια της σαρκός; Γι' αυτό και το μυστήριο αποκαλούσαν ευδοκία οι άγγελοι που εμφανίστηκαν στους ποιμένες· διότι δοξολογώντας ανεφώνησαν: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». Το «για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου, για να επαινεθούμε μαζί με την κληρονομία σου». Ικετεύουμε, λέγει, να συμμετάσχουμε στην ευφροσύνη του νέου σου έθνους, και να γίνουμε κοινωνοί της αγαθότητος που χορηγείται σε εκείνους. Ως αγαθότητα δε των εκλεκτών, να εννοήσεις την εκ μέρους του Θεού φιλανθρωπία που προσφέρθηκε στους εκλεκτούς, η οποία είναι τόσο άφθονη, ώστε και πόρνες και τελώνες και αμαρτωλοί και φτωχοί αλιείς να αποδεχθούν την εκλογή. Αυτήν επιθυμούσε να δει ο προφήτης· διότι το θαύμα ήταν άξιο θεάσεως· και να ευφρανθεί με την ευφροσύνη του έθνους σου, ώστε να απολαύσει την κοινωνία των μυστηρίων. «Αμαρτήσαμε μαζί με τους πατέρες μας, ανομήσαμε, αδικήσαμε». Διότι σαν κάποια κληρονομιά, λέγει, παραλάβαμε από τους πατέρες μας την παράβαση των δικών σου νόμων. Και ονομάζει πατέρες όχι τους αγίους πατριάρχες, αλλά αυτούς που έζησαν μετά από εκείνους· διότι αυτό το φανέρωσε μέσω των όσων ακολουθούν: «Οι πατέρες μας στην Αίγυπτο δεν κατανόησαν τα θαυμάσιά σου, και δεν ενθυμήθηκαν το πλήθος του ελέους σου».

ε'. Αυτά διδάσκει και η ιστορία των Κριτών, όπως βεβαίως και η συγγραφή των Βασιλειών. Διότι άλλοτε μεν τους παρέδωσε στους Μωαβίτες, και άλλοτε στους Αμμανίτες, τους Αμαληκίτες, τους Μαδιανίτες και στους αλλοφύλους, επιδιώκοντας την ωφέλεια μέσω της παιδαγωγίας. Φαίνεται όμως να είναι κάπως αντίθετο το, «Βδελύχθηκε την κληρονομία του», προς το προαναφερθέν, «Για να δω την αγαθότητα των εκλεκτών σου, για να ευφρανθώ με την ευφροσύνη του έθνους σου, για να επαινεθώ μαζί με την κληρονομία σου».

Γι' αυτό και ο Δαβίδ χρησιμοποιεί μυριάδες φορές αυτή τη λέξη, και ίσως ο Χριστός ο Κύριος, χρησιμοποιώντας αυτόν τον τρόπο έκφρασης, είπε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς και τα απεκάλυψας στα νήπια», αντί του «σε ευλογώ» και «σε ευχαριστώ». Διότι ποια λογική ακολουθία εξομολόγησης αμαρτιών υπάρχει σε αυτά που είπε, παρά μάλλον είναι ύμνος και ευχαριστία; «Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, κάνοντας ακουστές όλες τις αινέσεις του;» Αδυνατεί, λέει, κάθε γλώσσα να εξαγγείλει τις δυνάμεις και τις αινέσεις του. «Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση», δηλαδή όσοι θυμούνται την κρίση, «και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, και επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου, για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου και να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου». Διότι ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εκλεκτοί του Θεού θεωρούνταν οι Ιουδαίοι, επειδή είχαν γνωρίσει τον αληθινό Θεό. Επειδή όμως και αυτοί, αμαρτάνοντας, παρανομούσαν παρόμοια με τα άθεα έθνη: «Αμαρτήσαμε», λέει, «μαζί με τους πατέρες μας, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Έτσι πρέπει να λέμε και εμείς, όταν κυριευόμαστε από τις αμαρτίες και επιστρέφουμε στον Θεό. Έπειτα, περιγράφει δραματικά την ασυνεσία του λαού τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην έρημο.

Επομένως, καθώς προσδοκούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, οφείλουμε να ψάλλουμε μαζί με τον Δαβίδ: «Θυμήσου μας, Κύριε, με την εύνοιά σου προς τον λαό σου· επισκέψου μας με τη σωτηρία σου, για να δούμε τα αγαθά των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με τη χαρά του έθνους σου, για να δοξαστούμε μαζί με την κληρονομιά σου», γνωρίζοντας καλά ότι η μέχρι τέλους εγκατάλειψη και η μαστίγωση ανήκει στους ασεβείς, ενώ για όσους έχουν ελπίσει στον Κύριο, η παιδαγωγία συνοδεύεται από την επανάκληση και την παρηγοριά.