Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 105:6

4. Ας εξετάσουμε λοιπόν ποια είναι η αιτία αυτών, ας τη δούμε από τη θεία Γραφή. Θα μας πει λοιπόν πάλι Εκείνος που έχει την εξουσία των πάντων: «Οι οδοί σου και οι πράξεις σου σου τα προκάλεσαν αυτά· αυτή είναι η κακία σου, ότι είναι πικρή, ότι άγγιξε μέχρι την καρδιά σου». Διότι στα παράλογα αμαρτήματα ακολουθεί το να πρέπει δίκαια να τιμωρούνται, και είναι ανάγκη η τιμωρία να είναι ισοβαρής με τις δικές μας παραφροσύνες. Ας σταματήσουμε λοιπόν κάθε ανόσιο τόλμημα· «Ας μετατρέψουμε, όπως είναι γραμμένο, τις ρομφαίες σε άροτρα και τα δόρατα σε δρέπανα»· και, όπως λέει ο Μελωδός, «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε Αυτόν» και δακρυσμένοι ας πούμε: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε». Διότι τότε, τότε και ο Θεός θα γίνει ίλεως· και θα απομακρύνει την οργή Του, και η γη θα ξαναβρεί την ευφορία της, και θα μας ευφράνει με τα συνηθισμένα της δώρα. «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις ανομίες μας», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου· «αλλά δοκιμασμένο στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία». Διότι το ότι ο Μονογενής επιθυμεί να μας σπλαχνίζεται πρόθυμα, νομίζω ότι δεν θα μου χρειαστεί κανένας κόπος για να μπορέσω να σας πείσω· αλλά υποθέτω ότι και εσείς θα συγκατανεύσετε με μεγάλη προθυμία, εάν αναλογιστείτε το μέτρο της αγάπης Του προς εμάς και αν σκεφτείτε το μέγεθος αυτών που υπέμεινε για χάρη μας.

Αμαρτήσαμε μαζί με τους πατέρες μας, ανομήσαμε, αδικήσαμε. Δεν αμαρτήσαμε, λέει, μόνο εμείς· αλλά, εάν κάποιος εξέταζε τα γεγονότα από την αρχή, από τους πρώτους χρόνους, θα έβρισκε ότι πάντοτε και εξ ολοκλήρου το γένος μας τυγχάνει αμαρτωλό. Διότι, μολονότι επιτελούνταν τόσα θαύματα διά του Μωυσή, δεν κατανόησαν, αλλά ακόμη και όταν σώθηκαν και ελευθερώθηκαν από τη δουλεία των Αιγυπτίων, δεν αντιλήφθηκαν ότι αξιώθηκαν αυτά όχι εξαιτίας των δικών τους δίκαιων πράξεων, ούτε επειδή ήταν άξιοι της επισκοπής του Θεού, αλλά εξαιτίας του πλήθους του ελέους Του.

Αλληλούια: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό. «Εξομολογείσθε»: Εξομολογείσθε, λέει, στους προφήτες βλέποντας [τόση χρηστότητα και] τόσο μεγάλο έλεος του Θεού, μην αποθαρρύνεστε, αλλά πλησιάστε· διότι ο Θεός είναι έτοιμος να δεχθεί τους πάντες. «Τις λαλήσει»: Ποιος, λέει, είναι ικανός να πει τι έχει αποφασίσει (ή τι θέλει) ο Κύριος για τον άνθρωπο. «Ακουστάς»: Ποιος, λέει, μπορεί να αινέσει επάξια τον Κύριο, όπως του πρέπει, ή να διηγηθεί το πλήθος της αινέσεως με την οποία τον αίνουν οι επουράνιες δυνάμεις. «Μακάριοι»: Διότι μακάριοι είναι αληθινά όσοι έχουν προ οφθαλμών εκείνη την ημέρα της κρίσεως και κρίνουν δίκαια τον πλησίον τους και πράττουν το δίκαιο πάντοτε. Διότι αυτοί στεφανώνονται και δοξάζονται. «Μνήσθητι»: Με το θέλημά σου, λέει, με το οποίο έσωσες τον λαό σου, τον Ισραήλ, θυμήσου και τον λαό σου που προέρχεται από τα έθνη, τον οποίο προόρισες. «Επίσκεψαι»: Διότι ο προφήτης προαναφωνεί φανερώνοντας την εμφάνιση του Χριστού. «Του ιδείν»: Εννοεί τους αποστόλους, προφανώς· διότι αυτοί είναι οι εκλεκτοί, αυτοί υπέδειξαν στους ανθρώπους τον Χριστό του Θεού. «Ευφρανθήναι»: Αναφέρεται στη μυστική ευφροσύνη του λαού που προέρχεται από τα έθνη, με την οποία οι πιστοί ευφραίνονται καθημερινά. «Του επαινείσθαι»: Διότι συνδοξάστηκαν και όσοι προέρχονταν από τον Ισραήλ, πιστεύοντας μαζί με τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, αφού επαινέθηκαν από τον Θεό. «Ημάρτομεν»: Αυτή είναι η φωνή του λαού των Εβραίων.

«Ανομήσαμε»: Προαναφωνεί ο προφήτης τη μελλοντική ανομία που θα διαπράξουν οι Ιουδαίοι εις βάρος του Χριστού. «Οι πατέρες»: Διότι πολλά σημεία και θαύματα τους έδειξε ο Θεός στην Αίγυπτο, τα οποία αποτελούσαν τύπο του Χριστού, αλλά δεν τα κατανόησαν. «Και δεν θυμήθηκαν»: Διότι το έθνος ήταν εξαρχής αχάριστο. «Και παραπίκραναν»: Διότι έβλεπαν τη δύναμη του Θεού και τη θάλασσα να ξηραίνεται, και ούτε έτσι πίστεψαν. «Και έσωσε»: Διότι δεν έδωσε πλέον σημασία στη σκληροκαρδία τους, αλλά χάρη στο όνομά Του, επειδή ονομάζονταν λαός του Θεού, δεν παρέλειψε να τους σώσει. «Για να κάνει γνωστό»: Για να μάθουν πόση ισχύ έχει ο Θεός. «Και επιτίμησε»: Διότι έδωσε νεύμα ο Θεός, και [η θάλασσα] ξέχασε τα όρια της φύσης της. «Και οδήγησε»: Διότι το νερό συγκρατήθηκε και πορεύονταν μέσα από αυτό. Αυτό δε ήταν τύπος του βαπτίσματος. «Και έσωσε»: Από τους Αιγυπτίους τους Εβραίους· διότι οι Αιγύπτιοι τους μισούσαν. Έτσι και το βάπτισμα έσωσε τους πιστούς από τους δαίμονες. «Και λύτρωσε»: Ομοίως εκείνους από τους Αιγυπτίους και τούτους από τους δαίμονες, και τους δύο μέσω του ύδατος. «Και κάλυψε»: Τους Αιγυπτίους η Ερυθρά Θάλασσα, τους δαίμονες η θάλασσα της μετάνοιας. «Ούτε ένας από αυτούς»: Ούτε από τους αισθητούς [Αιγυπτίους] ούτε από τους νοητούς, διότι το νερό κατέκλυσε και τους δύο. «Και πίστεψαν»: Στα λόγια του Μωυσή και του Ααρών τότε, και τώρα τα έθνη στα λόγια των αποστόλων.

Ποια ευδοκία, λοιπόν, εδώ, ή ποια επίσκεψη εν γένει υπονοείται, παρά εκείνη την οποία έκανε για εμάς ο Θεός Λόγος δια της σαρκός; Γι' αυτό και το μυστήριο αποκαλούσαν ευδοκία οι άγγελοι που εμφανίστηκαν στους ποιμένες· διότι δοξολογώντας ανεφώνησαν: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». Το «για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου, για να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου, για να επαινεθούμε μαζί με την κληρονομία σου». Ικετεύουμε, λέγει, να συμμετάσχουμε στην ευφροσύνη του νέου σου έθνους, και να γίνουμε κοινωνοί της αγαθότητος που χορηγείται σε εκείνους. Ως αγαθότητα δε των εκλεκτών, να εννοήσεις την εκ μέρους του Θεού φιλανθρωπία που προσφέρθηκε στους εκλεκτούς, η οποία είναι τόσο άφθονη, ώστε και πόρνες και τελώνες και αμαρτωλοί και φτωχοί αλιείς να αποδεχθούν την εκλογή. Αυτήν επιθυμούσε να δει ο προφήτης· διότι το θαύμα ήταν άξιο θεάσεως· και να ευφρανθεί με την ευφροσύνη του έθνους σου, ώστε να απολαύσει την κοινωνία των μυστηρίων. «Αμαρτήσαμε μαζί με τους πατέρες μας, ανομήσαμε, αδικήσαμε». Διότι σαν κάποια κληρονομιά, λέγει, παραλάβαμε από τους πατέρες μας την παράβαση των δικών σου νόμων. Και ονομάζει πατέρες όχι τους αγίους πατριάρχες, αλλά αυτούς που έζησαν μετά από εκείνους· διότι αυτό το φανέρωσε μέσω των όσων ακολουθούν: «Οι πατέρες μας στην Αίγυπτο δεν κατανόησαν τα θαυμάσιά σου, και δεν ενθυμήθηκαν το πλήθος του ελέους σου».

Γι' αυτό και ο Δαβίδ χρησιμοποιεί μυριάδες φορές αυτή τη λέξη, και ίσως ο Χριστός ο Κύριος, χρησιμοποιώντας αυτόν τον τρόπο έκφρασης, είπε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς και τα απεκάλυψας στα νήπια», αντί του «σε ευλογώ» και «σε ευχαριστώ». Διότι ποια λογική ακολουθία εξομολόγησης αμαρτιών υπάρχει σε αυτά που είπε, παρά μάλλον είναι ύμνος και ευχαριστία; «Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, κάνοντας ακουστές όλες τις αινέσεις του;» Αδυνατεί, λέει, κάθε γλώσσα να εξαγγείλει τις δυνάμεις και τις αινέσεις του. «Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση», δηλαδή όσοι θυμούνται την κρίση, «και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, και επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου, για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου και να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου». Διότι ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εκλεκτοί του Θεού θεωρούνταν οι Ιουδαίοι, επειδή είχαν γνωρίσει τον αληθινό Θεό. Επειδή όμως και αυτοί, αμαρτάνοντας, παρανομούσαν παρόμοια με τα άθεα έθνη: «Αμαρτήσαμε», λέει, «μαζί με τους πατέρες μας, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Έτσι πρέπει να λέμε και εμείς, όταν κυριευόμαστε από τις αμαρτίες και επιστρέφουμε στον Θεό. Έπειτα, περιγράφει δραματικά την ασυνεσία του λαού τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην έρημο.