Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:1

Αλληλούια. Ρστ΄. Ευχαριστείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός. Μετά την αποβολή του λαού των Ιουδαίων, ευλόγως υποδηλώνει την κλήση των εθνών, η οποία πραγματοποιήθηκε διά των αποστόλων. Γι' αυτό και προστάζει να υμνούν τον Θεό και να τον ευχαριστούν για το μέγα έλεός Του.

Αλληλούια. Η μεν προφητεία προσφέρει ύμνο στον Θεό, προσκαλεί δε και τα έθνη σε προτροπή (προκοπή πίστεως) της παρουσίας του Χριστού. «Εξομολογείσθε». Δηλαδή να εξομολογείσθε με θάρρος, διότι είναι μεγάλη η χρηστότητα του Θεού και δεν αποστρέφεται αυτόν που Τον πλησιάζει. Διότι ο Θεός δεν ελεεί προσωρινά, αλλά αιωνίως. «Ειπάτωσαν». Διότι όσοι από τον Ισραήλ σώθηκαν επιστρέφοντας (στρεφόμενοι), αυτοί, γνωρίζοντας το έλεος του Κυρίου, ψάλλουν. Υποδήλωνε δε τα έθνη. «Ους ελυτρώσατο». Και τον μεν Ισραήλ από τους αισθητούς εχθρούς, τα δε έθνη από τα χέρια των νοητών εχθρών, δηλαδή των δαιμόνων. «Εκ των χωρών». Από τους τόπους της πλάνης συνήγαγε τα έθνη που πίστεψαν (εκείνα που δεν πίστευαν). «Από ανατολών». Διότι τα έθνη περιφέρονταν από κάθε άνεμο, αλλά [επειδή πίστεψαν] συγκεντρώθηκαν σε μία πίστη και μία Εκκλησία. «Επλανήθησαν». Είναι φανερό ότι ο λαός των Εβραίων (Ιουδαίων) περιπλανιόταν στην έρημο. Αλλά σύμφωνα με την αλήθεια εννοεί τον λαό των εθνών, που πλανιόταν στη νοητή έρημο, που είναι η Εκκλησία· διότι ήταν άνυδρη, μη έχοντας το ύδωρ του βαπτίσματος. «Οδόν πόλιν». Ο εβραϊκός λαός δεν βρήκε, εξαιτίας της απιστίας του, την οδό της άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία· τη βρήκε όμως ο λαός των εθνών που πίστεψε. «Πεινώντες». Διότι τα έθνη δεν είχαν ακόμη γευθεί το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, και γι' αυτό εξαντλούνταν από την πείνα και τη δίψα.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΣΤ΄. «Αλληλούια.» Παρόμοια με τους προηγούμενους έχει επιγραφεί και αυτός· διότι ασχολείται με το ίδιο θέμα, εξιστορώντας εν μέρει τα θαύματα που έγιναν στους Ιουδαίους. «Πεινώντας και διψώντας.» Διότι, όταν η ψυχή πεινάσει και διψάσει να ακούσει τον λόγο του Θεού, μη έχοντας διδασκαλία, αναγκαστικά εξασθενεί και φθίνει· επειδή τροφή της ψυχής είναι ο άρτος της θεογνωσίας. «Ας εξομολογηθούν στον Κύριο.» Ονόμασε τα έργα Του ελέη και θαυμάσια του Θεού.

Διότι εύλογα ο ψαλμός φέρει την ίδια επιγραφή με τον προηγούμενο, επειδή πραγματεύεται το ίδιο θέμα. «Εξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, ὅτι χρηστός· ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ». Η επιγραφή, η οποία σημαίνει «Αινείτε τον Κύριο», δηλώνει ότι ο ψαλμός περιέχει αίνο προς τον Θεό. Διδάσκει δε τώρα, από την αρχή, όσους επιστρέφουν από τις αμαρτίες να προσέρχονται στον Σωτήρα όπως σε ιατρό, επιδεικνύοντας κατά κάποιον τρόπο τα τραύματά τους μέσω της εξομολογήσεως των σφαλμάτων τους· πράττοντας δηλαδή τούτο με την εσωτερική διάθεση της ψυχής και όχι με ψιλά λόγια. Διότι είναι έτοιμος, λέγει, λόγω της αγαθότητάς του, να παρέχει έλεος σε όσους μετανοούν, γνωρίζοντας ότι τα του παρόντος αιώνος έχουν ανάγκη ελέους, εφόσον είναι θνητά και φθαρτά. Και τι σημαίνει η φράση «Διότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού»; Ότι ελεεί διαρκώς· διαρκώς συμπεριφέρεται φιλάνθρωπα. Είναι πάντοτε έτοιμος να προσφέρει τα δωρήματά του. Διότι δεν υπάρχει για εκείνον κάποιος προκαθορισμένος καιρός, αλλά τούτο εξαρτάται από τη δική σου προαίρεση.

Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι χρηστός, διότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα. Πάλι ο προφητικός λόγος προτρέπει να υμνούμε τον ευεργέτη Θεό· και αναφέρει ότι η αιτία της υμνωδίας είναι η φιλανθρωπία. Αυτά δε θα ήταν ικανοί να τα πουν όσοι διέφυγαν από κινδύνους, μόνο με το έλεος του Θεού, χωρίς καμία δική μας συνεισφορά. Ένα τέτοιο όμως έλεος είναι βραχύ για όσους επιτυγχάνουν κάτι το πρόσκαιρο· ενώ για όσους αξιώνονται τα αιώνια είναι αιώνιο. Έχει ειπωθεί άλλωστε, «Με έλεος αιώνιο σε ελέησα», από Εκείνον που δείχνει έλεος σε χιλιάδες προς εκείνους που Τον αγαπούν, ο Οποίος ετοιμάζει για αυτούς «Όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε»· το δε αγαθό είναι συνώνυμο με το χρηστό. Ας τα πουν αυτά οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους ελύτρωσε από το χέρι του εχθρού. Αφού δήλωσε την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους διά του προηγούμενου ψαλμού, στον οποίο υπήρχε και το «Αποστράφηκε με βδελυγμία την κληρονομία Του»· τώρα δηλώνει την κλήση των εθνών που συγκεντρώνονται από κάθε μέρος της οικουμένης διά του Σωτήρος και αρπάζονται από τα χέρια του διαβόλου, ώστε να ενταχθούν στην αγία Του Εκκλησία. Διότι μάταια οι Ιουδαίοι προσδοκούν ότι, αφού συγκεντρωθούν από τα έθνη, θα κατοικήσουν μόνοι τους την Ιουδαία. Επειδή, μέσα σε χίλια χρόνια από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας, αυτό δεν συνέβη, ενώ η κλήση των εθνών έχει πραγματοποιηθεί εμπράκτως.

Μήπως τάχα γι' αυτό προστάζει να ομολογήσουμε, για να τιμωρήσει; Όχι για να τιμωρήσει, αλλά για να συγχωρήσει. Δ'. Διότι στα κοσμικά δικαστήρια μετά την ομολογία ακολουθεί η τιμωρία. Γι' αυτό και ο ψαλμός, έχοντας υπόψη ακριβώς αυτό, μήπως κάποιος από φόβο για την τιμωρία μετά την εξομολόγηση αρνηθεί τα αμαρτήματά του, λέει: «Εξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, ὅτι χρηστός, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ». Μήπως τάχα δεν γνωρίζει τα αμαρτήματά σου, εάν εσύ δεν τα ομολογήσεις; Τι περισσότερο κερδίζεις, λοιπόν, με το να μην τα ομολογείς; Μήπως μπορείς να κρυφτείς; Ακόμη και αν δεν τα πεις, Εκείνος τα είδε· εάν όμως εσύ τα πεις, Εκείνος τα λησμονεί.

Ψαλμός 105 <Αλληλούια>. «Εξομολογείσθε στον Κύριο διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Έχει λεχθεί προηγουμένως τι είναι το «εξομολογείσθε». Και πάλι λέμε ότι η εβραϊκή γλώσσα, όπως μου φαίνεται, χρησιμοποιεί το «εξομολογείσθε» αντί του υμνείτε ή ευχαριστείτε.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».