Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:10

Και την πεινασμένη ψυχή την ενέπλησε με αγαθά. Με τον νοητό άρτο δηλαδή. Εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου. Σκιά θανάτου δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας· διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Μέσα σε αυτές βρισκόμασταν πρωτύτερα, επειδή πικραίναμε τον Θεό και εξοργίζαμε τη βουλή του Υψίστου. Διότι, ενώ έπρεπε από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων να ατενίζουμε τον δημιουργό των πάντων, και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θεότητά του από την κτίση του κόσμου, εμείς, σαν τυφλοί, ζώντας στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας δεσμευμένες και τυφλωμένες τις λογικές δυνάμεις της ψυχής, ανταλλάσσαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, καθώς και πτηνών και τετράποδων. Δεσμευμένους μέσα στη φτώχεια και στα σίδερα. Με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών ο καθένας σφίγγεται, στερούμενος κάθε αγαθό και καλό.

Διότι χόρτασε ψυχή κενή, και ψυχή πεινασμένη τη γέμισε με αγαθά, εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους μέσα στην πτώχεια και στα σίδερα. Επειδή πίκραναν τα λόγια του Κυρίου, και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου. Δεν θα έκανες λάθος εάν αποκαλούσες σκιά θανάτου την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας. Διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Και μέσα σε αυτές βρισκόμασταν προηγουμένως, εξαιτίας του ότι πικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου. Διότι, ενώ έπρεπε από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων να θεωρούμε τον δημιουργό των πάντων, και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θειότητά του μέσα από τη δημιουργία του κόσμου· εμείς, αντίθετα, περνώντας τη ζωή μας σαν τυφλοί μέσα στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας δεσμευμένες και αναπηρωμένες τις λογικές δυνάμεις της ψυχής μας, ανταλλάξαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα της εικόνας φθαρτού ανθρώπου, καθώς και πτηνών, τετραπόδων και ερπετών.

Ορθώς εισάγει την προτρεπτική φωνή της ευχαριστίας, ότι δηλαδή όσοι αξιώθηκαν να λάβουν αυτά: «Ας ομολογήσουν με ευγνωμοσύνη στον Κύριο τα ελέη Του και τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή ας μην κρύβουν την ευεργεσία με σιωπή μέσα στην αγνωμοσύνη, αλλά ας διακηρύσσουν μεγαλοφώνως με ευχαριστία τη χάρη, διότι την ψυχή που ήταν στερημένη από τα αγαθά την έκανε πλήρη. Διότι λέει: «Χόρτασε ψυχή κενή και ψυχή που πεινούσε την ενέπλησε με αγαθά». Πάλι, με διαφορετικό τρόπο φέρνει προ οφθαλμών τη συμφορά της φύσεως και διηγείται λεπτομερώς τη θεία φιλανθρωπία, μέσω της οποίας η φύση μεταβάλλεται προς το καλύτερο. Αυτά δε που λέει είναι τα εξής: ότι το ανθρώπινο γένος απομακρύνθηκε από το φως και κατέρρευσε στην αμαρτία, δεν διατηρούσε πλέον την όρθια στάση του και αποξενώθηκε από την όντως ζωή. Διότι αναφέρεται σε: «Εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους με πενία και σίδηρο». Διότι παρέμενε ακίνητο εξαιτίας του κακού, καθώς κατακρατούνταν από βαριά δεσμά. Δεσμός δε είναι η στέρηση του καλού, σαν κάποιο σίδερο που έχει περιτυλιχθεί σφιχτά γύρω από τις καρδιές. Αιτία δε όλων αυτών υπήρξε η παρακοή στον θείο νόμο και η αθέτηση της βουλής του Υψίστου. Διότι αυτά εννοεί λέγοντας: «Επειδή παρεπίκραναν τα λόγια του Θεού και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου». Εξαιτίας αυτών, ευλόγως, κόπος και ταπείνωση διαδέχεται τη ζωή τέτοιων ανθρώπων· κόπος μεν, διότι αποχωρίστηκαν από την τροφή, ταπείνωση δε, διότι δεν θέλησαν να παραμείνουν στο ύψιστο.

«και έκραξαν» Διότι νύχτα και μέρα φώναζαν προς τον Θεό (Κύριο), θέλοντας να επιτύχουν τη χάρη. «και εκ των αναγκών» Και αυτούς μεν είναι φανερό· έσωσε όμως και τα έθνη από τους δαίμονες, επειδή κρατούνταν σε μεγάλη ανάγκη. «και οδήγησε» Στην οδό (προς την οδό) του Ευαγγελίου, η οποία είναι η πίστη· στην επουράνια πόλη, όπου κατοικούν όλοι οι άγιοι. Και αυτή είναι η πίστη. «ας εξομολογηθούν» Διότι δεν παύουν να εξομολογούνται στον Θεό όσοι ελεήθηκαν από αυτόν. Επειδή αυτοί και θαυμάζουν και δοξάζουν τα ελέη του Θεού. «και τα θαυμάσια» Διότι αυτοί που αξιώθηκαν τη χάρη διηγούνται τα θαυμάσια σε όσους δεν έχουν ακόμη αξιωθεί τη χάρη. «επειδή χόρτασε» Διότι τις ψυχές που είχαν αδειάσει από τη χάρη και έλιωναν από την πείνα να ακούσουν τον λόγο (τους λόγους) του Κυρίου, αυτές, αφού τις αναγέννησε (υπενθύμισε) με τη χάρη, τις γέμισε, χορταίνοντάς τες με το ίδιο του το Σώμα και το Αίμα. «αυτούς που κάθονται» Επειδή, σαν να βρίσκονταν σε σκοτάδι και θάνατο, κατέχονταν από την πλάνη των ειδώλων, μην μπορώντας καθόλου να σηκώσουν κεφάλι (να ανανήψουν), αλλά, όταν ήρθε η χάρη, φωτίστηκαν, όπως είναι γραμμένο: σε αυτούς που κάθονταν σε σκοτάδι και σκιά θανάτου ανέτειλε μέγα φως. «τους αλυσοδεμένους» Διότι τα έθνη ήταν φτωχά σε γνώση του Θεού, καθώς πιο δυνατή και από το σίδερο είναι η άγνοια και η λήθη, η οποία τα συγκρατούσε· όμως αυτοί λύθηκαν, αφού ελεήθηκαν με την επιφάνεια του Χριστού.

Επειδή, δηλαδή, είναι δυνατόν κάποιος που βρίσκεται στο σκοτάδι να πράξει κάτι, εφόσον ανάψει λύχνο, εκείνος, θέλοντας να δείξει με έμφαση την υπερβολή των κακών, μεγαλοποίησε την τραγωδία με τον χαρακτηρισμό των νεκρών. Τέτοιοι είναι και εκείνοι που ζουν μέσα στις αμαρτίες. Διότι, όπως ακριβώς οι νεκροί στο σκοτάδι, έτσι είναι και αυτοί· κι αν λοιπόν περιφέρουν χιλιάδες φώτα, κι αν βλέπουν προς τον ήλιο, κι αν δείχνουν λαμπροί από τα ενδύματα και τις άλλες περιποιήσεις, δεν βρίσκονται σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από εκείνους που έχουν ήδη πεθάνει και βρίσκονται στο σκοτάδι, αλλά μάλιστα σε πολύ χειρότερη, στον βαθμό που το ένα είναι ζήτημα της φύσης, ενώ το άλλο είναι καταδίκη της ελεύθερης προαίρεσης. Υπάρχει ως σκοτάδι και το μελλοντικό, για το οποίο λέει: «Πάρτε τον και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι». Υπάρχει και το σκοτάδι της κακίας. «Αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι», λέει, «και στη σκιά του θανάτου». Και ο Παύλος λέει: «Δεν είμαστε υιοί του σκότους». Και πάλι: «Ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους».

Διότι εχόρτασε ψυχή άδεια, και ψυχή πεινασμένη τη γέμισε με αγαθά· εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους στην πενία και τα δεσμά. Και τους Ιουδαίους, που ήταν συζευγμένοι με τη δουλεία και την κακουχία και έλιωναν από την πείνα, τους ελευθέρωσε από τα δεινά που τους κατείχαν. Ολόκληρη δε την ανθρώπινη φύση την έθρεψε με τις θείες διδασκαλίες, και αφού την ελευθέρωσε από το ζόφο της άγνοιας, την καταύγασε με το φως της θεογνωσίας. Διέλυσε τη σκιά του θανάτου που απλωνόταν επάνω της, χαρίζοντάς της την ελπίδα της αναστάσεως, και συνέτριψε τα ισχυρά δεσμά της αμαρτίας. Διότι λέει η Γραφή: «ο καθένας σφίγγεται με τα σχοινιά των δικών του αμαρτημάτων»· και «αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν πάνω τους τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες τους σαν με δερμάτινο λουρί ζυγού δαμαλίδας». Εκείνη δε η ψυχή θα μπορούσε να ονομαστεί κυριολεκτικά κενή, η Ελληνική και η Ιουδαϊκή, η οποία είναι στερημένη από την πνευματική τροφή. «Διότι η δική μου τροφή είναι να πράξω το θέλημα του Πατέρα μου». Άρα και αυτό αποτελεί τροφή, και μάλιστα τροφή άριστη· γι' αυτό και έλεγε: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν την δικαιοσύνη». Και αυτό ακριβώς έπραξε ο Χριστός, χορταίνοντας την οικουμένη με αυτού του είδους την τροφή. Και δεν θα έσφαλλες εάν ονόμαζες ως «σκιά θανάτου» την ειδωλολατρία και τις πράξεις που γίνονται μέσα σε αθεΐα· διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Μέσα σε αυτές βρισκόμασταν πολύ παλαιότερα, επειδή παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.

Διότι, ενώ οφείλαμε από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων να θεωρούμε τον δημιουργό των πάντων και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θεότητά του από την κτίση του κόσμου, εμείς, διάγοντας τον βίο μας σαν τυφλοί στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας τις λογικές δυνάμεις της ψυχής δεσμευμένες και πωρωμένες, ανταλλάξαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετράποδων και ερπετών. Επειδή παραπίκραναν τα λόγια του Θεού και εξόργισαν τη βουλή του Υψίστου. Και ταπεινώθηκε μέσα στους κόπους η καρδιά τους· ασθένησαν, και δεν υπήρχε κανείς να τους βοηθήσει. Η αιτία δε όλων αυτών των οδυνηρών δεινών, και για τους Ιουδαίους και για όλους τους ανθρώπους, είναι η αμαρτία. Διότι και εκείνοι, εκτίοντας ποινή, παραδόθηκαν στη δουλεία των Βαβυλωνίων, και όλοι οι άνθρωποι μετά την παράβαση της εντολής υποβλήθηκαν στην ταλαιπωρία των πόνων. Διότι μετά από αυτά ο Αδάμ άκουσε: Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με λύπη θα τρως από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη, από την οποία πάρθηκες, διότι γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις. Περιστοιχισμένοι δε από τόσες συμφορές, δεν βρήκαν καμία λύτρωση από τα δεινά που τους βάραιναν· αλλά Εκείνος που τους όρισε αυτή τη μοίρα, ο Ίδιος τους δώρισε και την απαλλαγή από αυτά.

Και «προς το βράδυ», λέει, «θα το φάτε αυτό.» Η ώρα προς το βράδυ βρίσκεται στο μέσο φωτός και σκότους. Έτσι και η ψυχή, κατά την ώρα της απολυτρώσεως, βρίσκεται στο μέσο φωτός και σκότους, καθώς η δύναμη του Θεού ίσταται και δεν επιτρέπει στο σκότος να έλθει στην ψυχή και να την καταπιεί. Όπως ακριβώς ο Μωυσής είπε: «Αυτή είναι η νύχτα της επαγγελίας του Θεού, κατά την οποία μας λύτρωσε», έτσι και εδώ ο Κύριος μίλησε, όταν του δόθηκε το βιβλίο μέσα στο ιερό: «Για να κηρύξω», λέει, «δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα απολυτρώσεως», και δικαίως. Διότι εκείνα ήταν τύπος και σκιά της αλήθειας· επειδή όλα όσα έχουν γραφτεί προτυπώνονταν μυστικώς, υποδηλώνοντας την αληθινή σωτηρία της ψυχής, η οποία ήταν εγκλωβισμένη στο σκότος και δεσμευμένη «σε πτώχεια και σίδερα» και ριγμένη κρυφά «στον κατώτατο λάκκο» και πλήρως αποκλεισμένη με χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς και μη δυνάμενη να ελευθερωθεί χωρίς τη βοήθεια και την απολύτρωση εκ μέρους του Θεού.