Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:11

Και την πεινασμένη ψυχή την ενέπλησε με αγαθά. Με τον νοητό άρτο δηλαδή. Εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου. Σκιά θανάτου δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας· διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Μέσα σε αυτές βρισκόμασταν πρωτύτερα, επειδή πικραίναμε τον Θεό και εξοργίζαμε τη βουλή του Υψίστου. Διότι, ενώ έπρεπε από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων να ατενίζουμε τον δημιουργό των πάντων, και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θεότητά του από την κτίση του κόσμου, εμείς, σαν τυφλοί, ζώντας στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας δεσμευμένες και τυφλωμένες τις λογικές δυνάμεις της ψυχής, ανταλλάσσαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, καθώς και πτηνών και τετράποδων. Δεσμευμένους μέσα στη φτώχεια και στα σίδερα. Με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών ο καθένας σφίγγεται, στερούμενος κάθε αγαθό και καλό.

Επειδή παραπίκραναν τα λόγια του Θεού. Μη αποδεχόμενοι καθόλου τον θείο νόμο, αλλά παραδίδοντας τους εαυτούς τους στους σοφούς του αιώνος τούτου. Και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου. Και ποια ήταν η βουλή του Υψίστου, παρά το να θέλει Αυτός να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας;

Διότι χόρτασε ψυχή κενή, και ψυχή πεινασμένη τη γέμισε με αγαθά, εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους μέσα στην πτώχεια και στα σίδερα. Επειδή πίκραναν τα λόγια του Κυρίου, και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου. Δεν θα έκανες λάθος εάν αποκαλούσες σκιά θανάτου την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας. Διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Και μέσα σε αυτές βρισκόμασταν προηγουμένως, εξαιτίας του ότι πικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου. Διότι, ενώ έπρεπε από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων να θεωρούμε τον δημιουργό των πάντων, και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θειότητά του μέσα από τη δημιουργία του κόσμου· εμείς, αντίθετα, περνώντας τη ζωή μας σαν τυφλοί μέσα στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας δεσμευμένες και αναπηρωμένες τις λογικές δυνάμεις της ψυχής μας, ανταλλάξαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα της εικόνας φθαρτού ανθρώπου, καθώς και πτηνών, τετραπόδων και ερπετών.

Ορθώς εισάγει την προτρεπτική φωνή της ευχαριστίας, ότι δηλαδή όσοι αξιώθηκαν να λάβουν αυτά: «Ας ομολογήσουν με ευγνωμοσύνη στον Κύριο τα ελέη Του και τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή ας μην κρύβουν την ευεργεσία με σιωπή μέσα στην αγνωμοσύνη, αλλά ας διακηρύσσουν μεγαλοφώνως με ευχαριστία τη χάρη, διότι την ψυχή που ήταν στερημένη από τα αγαθά την έκανε πλήρη. Διότι λέει: «Χόρτασε ψυχή κενή και ψυχή που πεινούσε την ενέπλησε με αγαθά». Πάλι, με διαφορετικό τρόπο φέρνει προ οφθαλμών τη συμφορά της φύσεως και διηγείται λεπτομερώς τη θεία φιλανθρωπία, μέσω της οποίας η φύση μεταβάλλεται προς το καλύτερο. Αυτά δε που λέει είναι τα εξής: ότι το ανθρώπινο γένος απομακρύνθηκε από το φως και κατέρρευσε στην αμαρτία, δεν διατηρούσε πλέον την όρθια στάση του και αποξενώθηκε από την όντως ζωή. Διότι αναφέρεται σε: «Εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους με πενία και σίδηρο». Διότι παρέμενε ακίνητο εξαιτίας του κακού, καθώς κατακρατούνταν από βαριά δεσμά. Δεσμός δε είναι η στέρηση του καλού, σαν κάποιο σίδερο που έχει περιτυλιχθεί σφιχτά γύρω από τις καρδιές. Αιτία δε όλων αυτών υπήρξε η παρακοή στον θείο νόμο και η αθέτηση της βουλής του Υψίστου. Διότι αυτά εννοεί λέγοντας: «Επειδή παρεπίκραναν τα λόγια του Θεού και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου». Εξαιτίας αυτών, ευλόγως, κόπος και ταπείνωση διαδέχεται τη ζωή τέτοιων ανθρώπων· κόπος μεν, διότι αποχωρίστηκαν από την τροφή, ταπείνωση δε, διότι δεν θέλησαν να παραμείνουν στο ύψιστο.

«Διότι παραπίκραναν». Ο εβραϊκός λαός πάντοτε παρόξυνε και παραπίκραινε τον Θεό κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν ενέμεινε στα προστάγματα του Θεού και στον νόμο. Αυτός όμως είναι τύπος του λαού των εθνών. «Και ταπεινώθηκε». Διότι στους κόπους των ειδώλων ήταν ταπεινωμένοι οι προερχόμενοι από τα έθνη, κοπιάζοντας ανώφελα και μάταια. «Ασθένησαν». Διότι μέσα στην ασθένεια της πλάνης βρίσκονταν τα έθνη και κανείς δεν μπορούσε να βοηθήσει ή να τα σώσει, παρά μόνον ο Κύριος που σπλαγχνίστηκε και εμφανίστηκε. «Και έκκραξαν». Αφού συνήλθαν λοιπόν, φώναζαν προς τον Θεό για να σωθούν από τη θλίψη των δεινών. «Και από τις ανάγκες». Διότι, αφού τους σπλαγχνίστηκε, τους έσωσε ως Θεός και δεν τους παρέβλεψε. «Και εξήγαγε». Διότι τα έθνη βρίσκονταν σαν σε σκοτάδι στη ζοφερή πολιτεία των δαιμόνων, όπως ακριβώς ο λαός των Εβραίων στη σκοτεινή γη των Αιγυπτίων, μέχρις ότου έλαμψε ο ήλιος της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός. «Και τους δεσμούς». Όσους έδεσε η αμαρτία διά της ασεβείας, αυτών τα δεσμά τα διέρρηξε η χάρις του βαπτίσματος. «Ας εξομολογηθούν». Οι σεσωσμένοι από τη χάρη, εξομολογούμενοι οι ίδιοι, ψάλλουν διαπαντός τα ελέη του Κυρίου. «Και τα θαυμάσια». Όσοι πίστεψαν και σώθηκαν διηγούνται τη δόξα του Θεού σε όσους δεν έχουν ακόμη ακούσει το Ευαγγέλιο, καθώς έχει γραφτεί: για να τα διηγηθούν σε άλλη γενεά. «Διότι συνέτριψε». Εννοεί τις πύλες του άδη, <τις χάλκινες> ως στερεές, και αναφέρεται στους μοχλούς του θανάτου ως ισχυρούς.

Διότι εχόρτασε ψυχή άδεια, και ψυχή πεινασμένη τη γέμισε με αγαθά· εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους στην πενία και τα δεσμά. Και τους Ιουδαίους, που ήταν συζευγμένοι με τη δουλεία και την κακουχία και έλιωναν από την πείνα, τους ελευθέρωσε από τα δεινά που τους κατείχαν. Ολόκληρη δε την ανθρώπινη φύση την έθρεψε με τις θείες διδασκαλίες, και αφού την ελευθέρωσε από το ζόφο της άγνοιας, την καταύγασε με το φως της θεογνωσίας. Διέλυσε τη σκιά του θανάτου που απλωνόταν επάνω της, χαρίζοντάς της την ελπίδα της αναστάσεως, και συνέτριψε τα ισχυρά δεσμά της αμαρτίας. Διότι λέει η Γραφή: «ο καθένας σφίγγεται με τα σχοινιά των δικών του αμαρτημάτων»· και «αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν πάνω τους τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες τους σαν με δερμάτινο λουρί ζυγού δαμαλίδας». Εκείνη δε η ψυχή θα μπορούσε να ονομαστεί κυριολεκτικά κενή, η Ελληνική και η Ιουδαϊκή, η οποία είναι στερημένη από την πνευματική τροφή. «Διότι η δική μου τροφή είναι να πράξω το θέλημα του Πατέρα μου». Άρα και αυτό αποτελεί τροφή, και μάλιστα τροφή άριστη· γι' αυτό και έλεγε: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν την δικαιοσύνη». Και αυτό ακριβώς έπραξε ο Χριστός, χορταίνοντας την οικουμένη με αυτού του είδους την τροφή. Και δεν θα έσφαλλες εάν ονόμαζες ως «σκιά θανάτου» την ειδωλολατρία και τις πράξεις που γίνονται μέσα σε αθεΐα· διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Μέσα σε αυτές βρισκόμασταν πολύ παλαιότερα, επειδή παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.

Διότι, ενώ οφείλαμε από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων να θεωρούμε τον δημιουργό των πάντων και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θεότητά του από την κτίση του κόσμου, εμείς, διάγοντας τον βίο μας σαν τυφλοί στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας τις λογικές δυνάμεις της ψυχής δεσμευμένες και πωρωμένες, ανταλλάξαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετράποδων και ερπετών. Επειδή παραπίκραναν τα λόγια του Θεού και εξόργισαν τη βουλή του Υψίστου. Και ταπεινώθηκε μέσα στους κόπους η καρδιά τους· ασθένησαν, και δεν υπήρχε κανείς να τους βοηθήσει. Η αιτία δε όλων αυτών των οδυνηρών δεινών, και για τους Ιουδαίους και για όλους τους ανθρώπους, είναι η αμαρτία. Διότι και εκείνοι, εκτίοντας ποινή, παραδόθηκαν στη δουλεία των Βαβυλωνίων, και όλοι οι άνθρωποι μετά την παράβαση της εντολής υποβλήθηκαν στην ταλαιπωρία των πόνων. Διότι μετά από αυτά ο Αδάμ άκουσε: Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με λύπη θα τρως από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη, από την οποία πάρθηκες, διότι γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις. Περιστοιχισμένοι δε από τόσες συμφορές, δεν βρήκαν καμία λύτρωση από τα δεινά που τους βάραιναν· αλλά Εκείνος που τους όρισε αυτή τη μοίρα, ο Ίδιος τους δώρισε και την απαλλαγή από αυτά.

Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις στενοχώριες τους τούς έσωσε· και τους εξήγαγε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους. Διότι, αφού σπλαχνίστηκε και αυτούς και εκείνους, τους μεν τους απάλλαξε από τις επικείμενες συμφορές, τους δε τους ελευθέρωσε από το σκότος της άγνοιας και διέρρηξε τα δεσμά της δουλείας. Θα μπορούσε δε κανείς να ονομάσει σκιά θανάτου την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας, οι οποίες άλλοτε μας χώριζαν από την αληθινή ζωή, καθώς παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.