Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:14

«Και τα δεσμά τους τα διέρρηξε». Η λέξη «διέρρηξε» καταδεικνύει την αθρόα καθαίρεση της αμαρτίας. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του». Τα ίδια είπε για δεύτερη φορά σχετικά με τις ευεργεσίες του. «Διότι συνέτριψε πύλες χάλκινες». Υποδηλώνει την κάθοδο του Σωτήρος μέχρι τον άδη, την οποία αφού πραγματοποίησε, άνοιξε διάπλατα τις πύλες του άδη, οι οποίες στο παρελθόν ήταν κλεισμένες για όλους με άρρηκτα δεσμά. Διότι δεν υπήρχε δυνατότητα επιστροφής για όσους το επιθυμούσαν· αλλά ο Ίδιος είπε σε όσους βρίσκονταν στα δεσμά: «Εξέλθετε», και σε όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε».

Και ταπεινώθηκε μέσα στους κόπους η καρδιά τους· ασθένησαν και δεν υπήρχε βοηθός. Διότι το μεγάλο αυτό κατόρθωμα διαφυλασσόταν μόνο για τον Λόγο του Θεού, για τον οποίο αναφέρεται στη συνέχεια: Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Και έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις στενοχώριες τους. Και τους έβγαλε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους. Διότι πώς να μη βρισκόμασταν σε δεινή θέση, όντας υποδουλωμένοι σε πονηρούς δαίμονες και ακάθαρτα πνεύματα;

Εάν δε λέγει ο προφήτης προς τη γη για τον Ιεχονία: «Γράψε αυτόν τον άνδρα ως αποκηρυγμένο, διότι δεν πρόκειται να αναδειχθεί από το σπέρμα του κανένας που να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ και να άρχει πλέον στον Ιούδα», αυτό δεν αναιρεί βεβαίως το γεγονός ότι θα υπάρξει σπέρμα του, αλλά το ότι κάποιος από το σπέρμα του θα βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων· πράγμα που αποδείχθηκε αληθινό. Λέει λοιπόν: «Ατιμάστηκε ο Ιεχονίας ως σκεύος το οποίο δεν είναι χρήσιμο, διότι απορρίφθηκε αυτός και το σπέρμα του σε γη που δεν γνώριζε», προφητεύοντας ολοφάνερα τη γη της Βαβυλώνας. Πλην όμως εκείνος που ήλθε να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και έχοντας αποσταλεί για να λύσει τις αλυσίδες των αμαρτιών και τα δεσμά των ψυχών που βρίσκονταν από παλιά δεμένες υπό την εξουσία του θανάτου, ήλθε για τη σωτηρία όλων αυτών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ προφητεύοντας για αυτόν: «Απέστειλε τον λόγο του, και τους θεράπευσε από τις φθορές τους· ας δοξολογούν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του προς τους γιους των ανθρώπων· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· και τους προστάτευσε από την οδό της ανομίας τους· ταπεινώθηκαν, και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους». Διότι αυτά λέγονται για την απολύτρωση από τον θάνατο που πραγματοποιήθηκε δια του Χριστού, όπως συμφωνεί και το λόγιο που αναφέρει: «Ο θάνατος κατέπιε, έχοντας υπερισχύσει». Και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Διότι, λέγει, τους εξήγαγε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου και διέρρηξε τα δεσμά τους. Επομένως, λέγει, ας ανακηρυχθεί με δοξολογίες η χάρις, διότι διαλύθηκε η αναπόδραστη φρουρά του θανάτου, η οποία ήταν ασφαλισμένη με χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς, καθώς λέγει ο προφήτης. Διότι τόση θεωρούνταν ότι ήταν η ισχύς του θανάτου, προτού εξαφανισθεί το κράτος του με την έλευση της όντως ζωής, ώστε καθετί που βρισκόταν στο εσωτερικό του παρέμενε εγκλωβισμένο χωρίς δυνατότητα διαφυγής, συγκρατούμενο σαν από κάποιους σιδερένιους μοχλούς και άφθαρτες πύλες. Αλλά, λέγει, συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους συνέθλασε· και αυτό σημαίνει το να αφανίσει την οδό της ανομίας τους και να μεταπλάσει τη ζωή τους προς την ευσέβεια. Αυτός ο αφανισμός των πυλών εκείνων είναι η αναμόρφωση του βίου προς τη δικαιοσύνη. Διότι, λέγει, τους συνέδραμε απομακρύνοντάς τους από την οδό της ανομίας τους.

«Διότι παραπίκραναν». Ο εβραϊκός λαός πάντοτε παρόξυνε και παραπίκραινε τον Θεό κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν ενέμεινε στα προστάγματα του Θεού και στον νόμο. Αυτός όμως είναι τύπος του λαού των εθνών. «Και ταπεινώθηκε». Διότι στους κόπους των ειδώλων ήταν ταπεινωμένοι οι προερχόμενοι από τα έθνη, κοπιάζοντας ανώφελα και μάταια. «Ασθένησαν». Διότι μέσα στην ασθένεια της πλάνης βρίσκονταν τα έθνη και κανείς δεν μπορούσε να βοηθήσει ή να τα σώσει, παρά μόνον ο Κύριος που σπλαγχνίστηκε και εμφανίστηκε. «Και έκκραξαν». Αφού συνήλθαν λοιπόν, φώναζαν προς τον Θεό για να σωθούν από τη θλίψη των δεινών. «Και από τις ανάγκες». Διότι, αφού τους σπλαγχνίστηκε, τους έσωσε ως Θεός και δεν τους παρέβλεψε. «Και εξήγαγε». Διότι τα έθνη βρίσκονταν σαν σε σκοτάδι στη ζοφερή πολιτεία των δαιμόνων, όπως ακριβώς ο λαός των Εβραίων στη σκοτεινή γη των Αιγυπτίων, μέχρις ότου έλαμψε ο ήλιος της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός. «Και τους δεσμούς». Όσους έδεσε η αμαρτία διά της ασεβείας, αυτών τα δεσμά τα διέρρηξε η χάρις του βαπτίσματος. «Ας εξομολογηθούν». Οι σεσωσμένοι από τη χάρη, εξομολογούμενοι οι ίδιοι, ψάλλουν διαπαντός τα ελέη του Κυρίου. «Και τα θαυμάσια». Όσοι πίστεψαν και σώθηκαν διηγούνται τη δόξα του Θεού σε όσους δεν έχουν ακόμη ακούσει το Ευαγγέλιο, καθώς έχει γραφτεί: για να τα διηγηθούν σε άλλη γενεά. «Διότι συνέτριψε». Εννοεί τις πύλες του άδη, <τις χάλκινες> ως στερεές, και αναφέρεται στους μοχλούς του θανάτου ως ισχυρούς.

Διότι εχόρτασε ψυχή άδεια, και ψυχή πεινασμένη τη γέμισε με αγαθά· εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους στην πενία και τα δεσμά. Και τους Ιουδαίους, που ήταν συζευγμένοι με τη δουλεία και την κακουχία και έλιωναν από την πείνα, τους ελευθέρωσε από τα δεινά που τους κατείχαν. Ολόκληρη δε την ανθρώπινη φύση την έθρεψε με τις θείες διδασκαλίες, και αφού την ελευθέρωσε από το ζόφο της άγνοιας, την καταύγασε με το φως της θεογνωσίας. Διέλυσε τη σκιά του θανάτου που απλωνόταν επάνω της, χαρίζοντάς της την ελπίδα της αναστάσεως, και συνέτριψε τα ισχυρά δεσμά της αμαρτίας. Διότι λέει η Γραφή: «ο καθένας σφίγγεται με τα σχοινιά των δικών του αμαρτημάτων»· και «αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν πάνω τους τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες τους σαν με δερμάτινο λουρί ζυγού δαμαλίδας». Εκείνη δε η ψυχή θα μπορούσε να ονομαστεί κυριολεκτικά κενή, η Ελληνική και η Ιουδαϊκή, η οποία είναι στερημένη από την πνευματική τροφή. «Διότι η δική μου τροφή είναι να πράξω το θέλημα του Πατέρα μου». Άρα και αυτό αποτελεί τροφή, και μάλιστα τροφή άριστη· γι' αυτό και έλεγε: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν την δικαιοσύνη». Και αυτό ακριβώς έπραξε ο Χριστός, χορταίνοντας την οικουμένη με αυτού του είδους την τροφή. Και δεν θα έσφαλλες εάν ονόμαζες ως «σκιά θανάτου» την ειδωλολατρία και τις πράξεις που γίνονται μέσα σε αθεΐα· διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Μέσα σε αυτές βρισκόμασταν πολύ παλαιότερα, επειδή παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.

Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις στενοχώριες τους τούς έσωσε· και τους εξήγαγε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους. Διότι, αφού σπλαχνίστηκε και αυτούς και εκείνους, τους μεν τους απάλλαξε από τις επικείμενες συμφορές, τους δε τους ελευθέρωσε από το σκότος της άγνοιας και διέρρηξε τα δεσμά της δουλείας. Θα μπορούσε δε κανείς να ονομάσει σκιά θανάτου την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας, οι οποίες άλλοτε μας χώριζαν από την αληθινή ζωή, καθώς παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.

Διότι τότε η καρδιά μας ταπεινωνόταν μέσα στους κόπους της αμαρτίας, καθώς είχε παραλύσει η έμφυτη και λογική μας δύναμη, την οποία κανείς δεν ανέκτησε· διότι εξασθένησαν, και δεν υπήρχε κανείς για να βοηθήσει. Μόνο για τον Λόγο του Θεού είχε επιφυλαχθεί αυτό το μεγάλο κατόρθωμα. Η δε φράση «Διέρρηξε τους δεσμούς αυτών», αυτό ακριβώς δηλώνει, την αθρόα άφεση των αμαρτιών, της οποίας μας αξίωσε η χάρη του Σωτήρος. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του, και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων, διότι συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Ως «χάλκινες πύλες» και «σιδερένιους μοχλούς» ονόμασε το αναπόδραστο των κακών. Διότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατο να διαφύγει κανείς όταν είναι φυλακισμένος πίσω από θύρες και μοχλούς, έτσι ακατόρθωτο ήταν και για τους Ιουδαίους να ξεφύγουν από τη δουλεία των Βαβυλωνίων, αλλά και για όλους τους ανθρώπους από τη δυναστεία του θανάτου. Μόνο το θείο έλεος στάθηκε αρκετό για να διαλύσει το κράτος και εκείνων και αυτού, και να χαρίσει την απαλλαγή από τα δεινά. Και τα ίδια επανέλαβε για δεύτερη φορά με αφορμή τις δεύτερες ευεργεσίες Του.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».