Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:15

«Και τα δεσμά τους τα διέρρηξε». Η λέξη «διέρρηξε» καταδεικνύει την αθρόα καθαίρεση της αμαρτίας. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του». Τα ίδια είπε για δεύτερη φορά σχετικά με τις ευεργεσίες του. «Διότι συνέτριψε πύλες χάλκινες». Υποδηλώνει την κάθοδο του Σωτήρος μέχρι τον άδη, την οποία αφού πραγματοποίησε, άνοιξε διάπλατα τις πύλες του άδη, οι οποίες στο παρελθόν ήταν κλεισμένες για όλους με άρρηκτα δεσμά. Διότι δεν υπήρχε δυνατότητα επιστροφής για όσους το επιθυμούσαν· αλλά ο Ίδιος είπε σε όσους βρίσκονταν στα δεσμά: «Εξέλθετε», και σε όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε».

Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του προς τους υιούς των ανθρώπων. Διότι εκείνοι μεν πλανήθηκαν σε γη έρημη και άνυδρη, έχοντας προσβληθεί πρώτα από αυτό το νόσημα της πλάνης· και αφού περιέπεσαν σε δεύτερο κακό, δεν βρήκαν τον δρόμο για την πόλη της κατοικίας τους· και ένα τρίτο κακό τους κυρίευσε, επειδή πεινούσαν και διψούσαν, με αποτέλεσμα η ψυχή τους να εξαντλείται μέσα τους. Ο δε φιλάνθρωπος Θεός και αγαθός Σωτήρας, πρώτα μεν τους οδήγησε σε ευθεία οδό· έπειτα τους έδειξε πώς πρέπει να βαδίζουν την οδό που οδηγεί στην πόλη της κατοικίας τους. Και ποια άραγε θα μπορούσε να είναι η ευθεία οδός, αν όχι ο σωτήριος ευαγγελικός λόγος, ο μόνος που μας οδηγεί στην επουράνια πόλη, όπου, όταν φτάσουμε, θα βρούμε την κατοικία μας;

Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων, κηρύσσοντας σε όλους τους υιούς των ανθρώπων, έτσι ώστε όλοι, αφού πληροφορηθούν τη χάρη που μας δόθηκε και τα ελέη του Θεού, να σπεύσουμε προς τη σωτηρία μας.

Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμαστά Του έργα προς τους υιούς των ανθρώπων· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς. Τους προσέφερε τη βοήθειά Του ανασύροντάς τους από την οδό της ανομίας τους· διότι εξαιτίας των ανομιών τους είχαν ταπεινωθεί. Και τώρα το ίδιο αναφέρεται για τις δεύτερες ευεργεσίες Του. Θεωρώ δε ότι μέσω αυτών των λόγων υποδηλώνεται η μέχρι θανάτου κατάπτωση των ανθρώπινων ψυχών, για χάρη των οποίων χρειάστηκε ο Λυτρωτής και Σωτήρας των πάντων να κατέλθει μέχρι τον θάνατο.

Αυτά που προφητικά προαναγγέλθηκαν εκπληρώνονταν ρητά και κατά λέξη· διότι, όταν οι μαθητές του Σωτήρα μας έπλεαν μαζί του, «έγινε», λέει, «μεγάλη ταραχή στη θάλασσα, ώστε το πλοίο να καλύπτεται από τα κύματα. Αυτοί δε προσέπεσαν και του είπαν: Κύριε, σώσε μας, χανόμαστε. Εκείνος δε τους είπε: Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι; Τότε επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη». Και ευφράνθηκαν επειδή γαλήνεψαν, και τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός του. Ας δοξολογούν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του προς τους γιους των ανθρώπων. Ας τον υψώσουν σε σύναξη λαού, και ας τον αινέσουν σε καθέδρα πρεσβυτέρων. Αφού οδηγήθηκαν στο λιμάνι του θελήματός του· για αυτά ο λόγος αναγκαία προστάζει για τέταρτη φορά να δοξολογούν με αυτόν τον τρόπο τον Κύριο, και να διακηρύσσουν με το στόμα τους τα ελέη του· και παραγγέλλει να αναγγέλλουν τα θαυμάσιά του σε όλους τους γιους των ανθρώπων. Μετέτρεψε τους ποταμούς σε έρημο, τις πηγές των υδάτων σε ξηρασία, και την καρποφόρα γη σε άγονη αλμυρίδα εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν.

Προφητεύεται ότι η παρουσία του Κυρίου έχει γίνει αιτία πολλών αγαθών για τα έθνη, τα οποία αποδεικνύεται ότι εκπληρώθηκαν διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών. Διότι ακριβώς από τότε, και όχι νωρίτερα, το νέο άσμα της Καινής Διαθήκης ψάλλεται σε όλους τους ανθρώπους, και τα θαυμάσια Αυτού γίνονται γνωστά και ξακουστά σε όλους μέσω της συγγραφής των Ευαγγελίων. Επιπλέον, το σωτήριο έργο, αυτό της εκ νεκρών αναστάσεώς Του, αποκαλύφθηκε σε όλα τα έθνη, καθώς και η αληθής δικαιοσύνη, διά της οποίας αποδείχθηκε ολοφάνερα ότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. «Επειδή ένας είναι ο Θεός», σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, «ο οποίος θα δικαιώσει τους περιτμημένους εκ πίστεως και τους απερίτμητους διά της πίστεως». Η δε φράση «ότι έρχεται να κρίνει τη γη» θα μπορούσε να είναι δηλωτική και της Δευτέρας Παρουσίας Του. 〈Από τον Ψαλμό 106〉. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του στους υιούς των ανθρώπων. Διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες, και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς. Τους βοήθησε να βγουν από την οδό της ανομίας τους, διότι εξαιτίας των ανομιών τους ταπεινώθηκαν. Η ψυχή τους σιχάθηκε κάθε τροφή, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου».

Ορθώς εισάγει την προτρεπτική φωνή της ευχαριστίας, ότι δηλαδή όσοι αξιώθηκαν να λάβουν αυτά: «Ας ομολογήσουν με ευγνωμοσύνη στον Κύριο τα ελέη Του και τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή ας μην κρύβουν την ευεργεσία με σιωπή μέσα στην αγνωμοσύνη, αλλά ας διακηρύσσουν μεγαλοφώνως με ευχαριστία τη χάρη, διότι την ψυχή που ήταν στερημένη από τα αγαθά την έκανε πλήρη. Διότι λέει: «Χόρτασε ψυχή κενή και ψυχή που πεινούσε την ενέπλησε με αγαθά». Πάλι, με διαφορετικό τρόπο φέρνει προ οφθαλμών τη συμφορά της φύσεως και διηγείται λεπτομερώς τη θεία φιλανθρωπία, μέσω της οποίας η φύση μεταβάλλεται προς το καλύτερο. Αυτά δε που λέει είναι τα εξής: ότι το ανθρώπινο γένος απομακρύνθηκε από το φως και κατέρρευσε στην αμαρτία, δεν διατηρούσε πλέον την όρθια στάση του και αποξενώθηκε από την όντως ζωή. Διότι αναφέρεται σε: «Εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους με πενία και σίδηρο». Διότι παρέμενε ακίνητο εξαιτίας του κακού, καθώς κατακρατούνταν από βαριά δεσμά. Δεσμός δε είναι η στέρηση του καλού, σαν κάποιο σίδερο που έχει περιτυλιχθεί σφιχτά γύρω από τις καρδιές. Αιτία δε όλων αυτών υπήρξε η παρακοή στον θείο νόμο και η αθέτηση της βουλής του Υψίστου. Διότι αυτά εννοεί λέγοντας: «Επειδή παρεπίκραναν τα λόγια του Θεού και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου». Εξαιτίας αυτών, ευλόγως, κόπος και ταπείνωση διαδέχεται τη ζωή τέτοιων ανθρώπων· κόπος μεν, διότι αποχωρίστηκαν από την τροφή, ταπείνωση δε, διότι δεν θέλησαν να παραμείνουν στο ύψιστο.

«Διότι παραπίκραναν». Ο εβραϊκός λαός πάντοτε παρόξυνε και παραπίκραινε τον Θεό κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν ενέμεινε στα προστάγματα του Θεού και στον νόμο. Αυτός όμως είναι τύπος του λαού των εθνών. «Και ταπεινώθηκε». Διότι στους κόπους των ειδώλων ήταν ταπεινωμένοι οι προερχόμενοι από τα έθνη, κοπιάζοντας ανώφελα και μάταια. «Ασθένησαν». Διότι μέσα στην ασθένεια της πλάνης βρίσκονταν τα έθνη και κανείς δεν μπορούσε να βοηθήσει ή να τα σώσει, παρά μόνον ο Κύριος που σπλαγχνίστηκε και εμφανίστηκε. «Και έκκραξαν». Αφού συνήλθαν λοιπόν, φώναζαν προς τον Θεό για να σωθούν από τη θλίψη των δεινών. «Και από τις ανάγκες». Διότι, αφού τους σπλαγχνίστηκε, τους έσωσε ως Θεός και δεν τους παρέβλεψε. «Και εξήγαγε». Διότι τα έθνη βρίσκονταν σαν σε σκοτάδι στη ζοφερή πολιτεία των δαιμόνων, όπως ακριβώς ο λαός των Εβραίων στη σκοτεινή γη των Αιγυπτίων, μέχρις ότου έλαμψε ο ήλιος της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός. «Και τους δεσμούς». Όσους έδεσε η αμαρτία διά της ασεβείας, αυτών τα δεσμά τα διέρρηξε η χάρις του βαπτίσματος. «Ας εξομολογηθούν». Οι σεσωσμένοι από τη χάρη, εξομολογούμενοι οι ίδιοι, ψάλλουν διαπαντός τα ελέη του Κυρίου. «Και τα θαυμάσια». Όσοι πίστεψαν και σώθηκαν διηγούνται τη δόξα του Θεού σε όσους δεν έχουν ακόμη ακούσει το Ευαγγέλιο, καθώς έχει γραφτεί: για να τα διηγηθούν σε άλλη γενεά. «Διότι συνέτριψε». Εννοεί τις πύλες του άδη, <τις χάλκινες> ως στερεές, και αναφέρεται στους μοχλούς του θανάτου ως ισχυρούς.

Άλλος πάλι λέει ότι οι Ιουδαίοι, καθώς μοχθούσαν παλαιότερα στην Αίγυπτο, βόησαν προς τον Θεό· το οποίο, εάν το έπρατταν και τώρα, θα πετύχαιναν την τέλεια ελευθερία μέσω του Χριστού. Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Διότι στους μεν Ιουδαίους δώρισε την επάνοδο μέσω του Κύρου του Πέρση· τα δε έθνη τα οδήγησε μέσω των αγίων αποστόλων, και τους υπέδειξε την άνω πόλη, εκείνη που έχει τα θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Ας δοξάσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Ο δε Σύμμαχος το αποδίδει έτσι: Και τα τεράστια έργα Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Τον ευχαριστήριο ύμνο, ωστόσο, δεν τον προσφέρει στον Θεό το έλεος, ούτε βέβαια τα θαυμάσια έργα, αλλά εκείνοι που απόλαυσαν αυτά τα τόσο μεγάλα αγαθά. Διότι θαυμαστή και αξιέπαινη είναι η ελευθερία των Ιουδαίων· όμως, πιο θαυμαστή και πιο αξιέπαινη είναι η σωτηρία της οικουμένης, και η μεταβολή προς το καλύτερο, και η παύση της πλάνης, και η γνώση της αλήθειας. Πρόξενος δε όλων αυτών είναι το θείο έλεος. Διότι, όπως λέει ο θείος απόστολος, «όχι εξαιτίας των δικαιοσυνών που πράξαμε, αλλά σύμφωνα με το πολύ Του έλεος μας έσωσε, μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε επάνω μας πλουσιοπάροχα».

Διότι τότε η καρδιά μας ταπεινωνόταν μέσα στους κόπους της αμαρτίας, καθώς είχε παραλύσει η έμφυτη και λογική μας δύναμη, την οποία κανείς δεν ανέκτησε· διότι εξασθένησαν, και δεν υπήρχε κανείς για να βοηθήσει. Μόνο για τον Λόγο του Θεού είχε επιφυλαχθεί αυτό το μεγάλο κατόρθωμα. Η δε φράση «Διέρρηξε τους δεσμούς αυτών», αυτό ακριβώς δηλώνει, την αθρόα άφεση των αμαρτιών, της οποίας μας αξίωσε η χάρη του Σωτήρος. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του, και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων, διότι συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Ως «χάλκινες πύλες» και «σιδερένιους μοχλούς» ονόμασε το αναπόδραστο των κακών. Διότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατο να διαφύγει κανείς όταν είναι φυλακισμένος πίσω από θύρες και μοχλούς, έτσι ακατόρθωτο ήταν και για τους Ιουδαίους να ξεφύγουν από τη δουλεία των Βαβυλωνίων, αλλά και για όλους τους ανθρώπους από τη δυναστεία του θανάτου. Μόνο το θείο έλεος στάθηκε αρκετό για να διαλύσει το κράτος και εκείνων και αυτού, και να χαρίσει την απαλλαγή από τα δεινά. Και τα ίδια επανέλαβε για δεύτερη φορά με αφορμή τις δεύτερες ευεργεσίες Του.

Διότι, όσο την πλησίαζαν, τόσο πιο μακριά από τις πύλες της ζωής αναγκαστικά βρίσκονταν. Αλλά ο Χριστός, αν και βρίσκονταν μακριά, τους έφερε κοντά δια του δικού Του αίματος. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις συμφορές τους. Ως κραυγή ο Θεός δεν υπολογίζει αυτήν που γίνεται με τη φωνή, αλλά τη διάθεση της διάνοιας· επειδή και στον Μωυσή, ενώ εκείνος σιωπούσε, έλεγε: «Γιατί φωνάζεις σε εμένα;». Έστειλε τον λόγο Του και τους γιάτρεψε, και τους γλίτωσε από τις καταστροφές τους. Διότι ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε και εστάλη ως άνθρωπος (επειδή ως Θεός είναι απερίγραπτος, πανταχού παρών και περιέχει τα σύμπαντα), θεράπευσε τα κάθε λογής τραύματα των ψυχών και ανόρθωσε τους διεφθαρμένους λογισμούς. Έτσι θεράπευσε εκείνη την αμαρτωλή γυναίκα και την προέτρεψε να έχει θάρρος· έτσι στερέωσε τον παράλυτο, λέγοντάς του: «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· έτσι άνοιξε τον παράδεισο στον ληστή· έτσι ανέδειξε τους τελώνες διδασκάλους της οικουμένης· έτσι ανακαινίζει και καθαρίζει αυτούς που προσέρχονται στο πανάγιο βάπτισμα, και τους απαλλάσσει από τα τραύματα της αμαρτίας. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του, και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Και ας Του προσφέρουν θυσία αινέσεως, και ας εξαγγείλουν τα έργα Του με αγαλλίαση.

Διότι μας οδήγησε με ασφάλεια στο λιμάνι του θελήματός Του, δωρίζοντάς μας τη θεία Του γνώση, δηλαδή τη βασιλεία. Η οποία δικαιολογημένα ονομάζεται λιμάνι, καθώς δεν έχει τα κύματα των πειρασμών, και αναγκαίως λιμάνι του θελήματος του Χριστού, ο οποίος λέει: «Πατέρα, αυτούς που μου έδωσες, θέλω, όπου είμαι εγώ, να είναι κι εκείνοι». Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Ας Τον υψώσουν στην Εκκλησία του λαού, και στην καθέδρα των πρεσβυτέρων ας Τον αινέσουν. Ακολούθως, μετά τους αποστόλους, κάνει μνεία της Εκκλησίας και του πρεσβυτερίου που βρίσκεται σε αυτήν. Διότι έπρεπε να προστεθούν και αυτά στα χαρμόσυνα αγγέλματα των αγαθών. Πρέπει δε, λέει, στην Εκκλησία των εθνών να δοξάζουν τον Θεό που επιτελεί παράδοξα έργα. Διότι τα έθνη και οι Ιουδαίοι αντάλλαξαν την τάξη τους. Επειδή οι μεν, αφού αποβλήθηκαν εξαιτίας της κακίας τους, έχοντας στερηθεί την αγγελική εμφάνιση και τα προφητικά χαρίσματα, και η χώρα καθώς και η πόλη τους, που παλαιότερα παρήγαγε αγαθούς καρπούς, εξαιτίας της ύβρεώς τους προς τον Χριστό παραμένει έκτοτε άκαρπη, χωρίς να είναι μητρόπολη, χωρίς να έχει ναό, ούτε άγια των αγίων, ούτε ιερωσύνη, ούτε βασιλεία· απεναντίας, υποδουλώνονται σε νόμους εθνικών, έχοντας εκπέσει από την ελευθερία.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».