Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:16

«Και τα δεσμά τους τα διέρρηξε». Η λέξη «διέρρηξε» καταδεικνύει την αθρόα καθαίρεση της αμαρτίας. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του». Τα ίδια είπε για δεύτερη φορά σχετικά με τις ευεργεσίες του. «Διότι συνέτριψε πύλες χάλκινες». Υποδηλώνει την κάθοδο του Σωτήρος μέχρι τον άδη, την οποία αφού πραγματοποίησε, άνοιξε διάπλατα τις πύλες του άδη, οι οποίες στο παρελθόν ήταν κλεισμένες για όλους με άρρηκτα δεσμά. Διότι δεν υπήρχε δυνατότητα επιστροφής για όσους το επιθυμούσαν· αλλά ο Ίδιος είπε σε όσους βρίσκονταν στα δεσμά: «Εξέλθετε», και σε όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε».

Διότι γνωρίζουμε ότι ελευθερωθήκαμε από την αμαρτία. Αληθινέ ειρηνοποιέ, Υιέ του Θεού· εσύ μας απέδωσες ξανά την υιοθεσία, και αφού μας συμφιλίωσες με τον δικό σου Πατέρα, κατήργησες την έχθρα διά της σαρκός σου. Πλούσιε Σωτήρα και αληθινέ Βασιλιά· διότι εσύ έγινες φτωχός, για να πλουτίσουμε εμείς με τη δική σου φτώχεια. Εσύ μας χάρισες και τη βασιλεία των ουρανών, κτίστη και δημιουργέ των πάντων, Λόγε του Πατρός· διότι εσύ μας ανέκτισες, και είμαστε δικά σου δημιουργήματα, πλασμένοι για να πράττουμε καλά έργα. Φως αληθινό και απαύγασμα του Πατρός· διότι εσύ μας φώτισες ενώ βρισκόμασταν στο σκοτάδι, και ενώ δεν βλέπαμε, μας οδήγησες στο φως. Μορφή και πραγματική εικόνα του Πατρός· διότι εσύ αναμόρφωσες εμάς που χανόμασταν, και μας χάρισες πάλι το «κατ' εικόνα». Θεέ Λόγε και αληθινή ζωή· διότι εσύ ζωοποίησες εμάς που ήμασταν νεκροί, και ανακαίνισες εμάς που είχαμε φθαρεί, ντύνοντάς μας με την αφθαρσία. Δύναμη αληθινή, και βραχίονα, και δεξιά του Πατρός· διότι εσύ έλυσες τις οδύνες του θανάτου, συνέτριψες χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς, όπως λέει η Γραφή. Εσύ και τον δράκοντα, το φίδι, τον διάβολο, με το ανθρώπινο αγκίστρι τον διαπόμπευσες θριαμβευτικά στο τρόπαιο του σταυρού.

Με την ψυχή του πορευόμενος κήρυξε σε όσους βρίσκονταν στον Άδη, εμφανιζόμενος ως ψυχή ανάμεσα σε ψυχές, τον οποίο μόλις είδαν οι θυρωροί του Άδη κατελήφθησαν από τρόμο, και οι χάλκινες πύλες συντρίφθηκαν, και οι σιδερένιοι μοχλοί έσπασαν· και ο Μονογενής φώναζε με εξουσία στις ομοιοπαθείς ψυχές, σύμφωνα με τον σκοπό της θείας οικονομίας, λέγοντας «σε όσους βρίσκονται στα δεσμά: Βγείτε, και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε.» Δηλαδή, κήρυξε και σε αυτούς που βρίσκονταν στον Άδη, για να ελευθερώσει όσους επρόκειτο να πιστέψουν, αν κατά την εποχή της δικής τους ζωής είχε ενσαρκωθεί και εμφανιστεί στον κόσμο· διότι αυτοί ασφαλώς τον αναγνώρισαν και μέσα στον Άδη. Επειδή τα περισσότερα γεγονότα της θείας οικονομίας για εμάς υπερβαίνουν τη φύση και την παράδοση· όπως λοιπόν ο Χριστός απευθύνθηκε ισότιμα σε όλους τους επί της γης μέσω της ένσαρκης παρουσίας του, και όσοι πίστεψαν ωφελήθηκαν, έτσι και μέσω της καθόδου στον Άδη, ελευθέρωσε από τα δεσμά του θανάτου αυτούς που πίστεψαν και τον αναγνώρισαν.

Εφόσον, λοιπόν, αυτά υπήρχαν μέσα μου ακουσίως («διότι δεν έπραττα αυτό που ήθελα, αλλά βιαζόμουν να κάνω αυτό που μισούσα», καθώς η αμαρτία ενεργούσε έτσι μέσα μου), ο άγιος Πατέρας απέστειλε τον άγιο Υιό Του και με το έλεός Του με έσωσε και με γλίτωσε από όλες τις φθορές μου. «Διότι φανερώθηκε η χάρη του Κυρίου και Σωτήρα μας, η οποία μας διδάσκει να αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες και να ζήσουμε με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη στον τωρινό αιώνα, προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού· ο οποίος προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό Του έναν λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων»· «αφού εξάλειψε το χειρόγραφο με τις διατάξεις που ήταν εναντίον μας, το αφαίρεσε από τη μέση καρφώνοντάς το στον σταυρό, και αφού απογύμνωσε τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε δημόσια, θριαμβεύοντας εναντίον τους μέσω αυτού»· «αφού συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς», μας υπέδειξε και πάλι το φως της ζωής, απλώνοντας το χέρι, ανοίγοντας τον δρόμο, υποδεικνύοντας τις βαθμίδες των ουρανών, και αξιώνοντάς μας να κατοικήσουμε και πάλι στον παράδεισο.

Τότε ο Άδης, αφού άκουσε, καταλύθηκε, και οι χάλκινες πύλες του συνετρίβησαν, και οι σιδερένιοι μοχλοί του συνεθλάσθησαν, και οι ψυχές των αγίων εξορμούσαν ακολουθώντας τα ίχνη του Χριστού· τότε εκπληρώθηκε το γεγραμμένο: «Εκεί συνέτριψε χάλκινες πύλες, και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς». Ανεβόησε δε και η γη λέγοντας: Δέσποτα, λυπήσου με από τα κακά, ελάφρυνέ με από την οργή, απάλλαξέ με από την κατάρα, επειδή δέχθηκα αίματα και σώματα ανθρώπων, και μάλιστα και το δικό σου σώμα· Δέσποτα, παράλαβε τον δικό σου Αδάμ.

Και ο Ησαΐας λέγει: Ο Άδης πικράνθηκε συναντώντας σε κάτω. Και ο Δαβίδ στον 〈ρστ'〉 ψαλμό λέγει: Συνέτριψε χάλκινες πύλες και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς. 〈ογ'〉 ότι είναι αναμάρτητος — ο Ησαΐας λέγει: Αυτός που δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του.

Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμαστά Του έργα προς τους υιούς των ανθρώπων· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς. Τους προσέφερε τη βοήθειά Του ανασύροντάς τους από την οδό της ανομίας τους· διότι εξαιτίας των ανομιών τους είχαν ταπεινωθεί. Και τώρα το ίδιο αναφέρεται για τις δεύτερες ευεργεσίες Του. Θεωρώ δε ότι μέσω αυτών των λόγων υποδηλώνεται η μέχρι θανάτου κατάπτωση των ανθρώπινων ψυχών, για χάρη των οποίων χρειάστηκε ο Λυτρωτής και Σωτήρας των πάντων να κατέλθει μέχρι τον θάνατο.

Φθάνοντας εκεί, ο Χριστός του Θεού, μόνος από όσους υπήρξαν ποτέ, συνέτριψε τις απ' αιώνος σιδερόδετες πύλες, οι οποίες δεν είχαν ανοιχθεί σε κανέναν θνητό και γι' αυτό τον λόγο είχαν καταστεί χάλκινες, και συνέθλασε τους άρρηκτους μοχλούς τους.

Συγχρόνως δε, διδασκόμαστε από εδώ ότι εκείνος που έπλασε τον άνθρωπο είναι ο ίδιος που κατέβηκε και στα κατώτερα μέρη της γης, και στη λεγόμενη καρδιά της, την οποία τώρα θεωρώ ότι έχει ονομαστεί «πηγή της θάλασσας»· ακόμη, είναι αυτός που περπάτησε στα ίχνη της θάλασσας, στον οποίο μόνο, με φόβο, ανοίχτηκαν οι πύλες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από αυτόν, τον οποίο και οι πυλωροί του Άδη βλέποντας έφριξαν, αντικρίζοντας τη νίκη και το κεντρί, καθώς και τις ωδίνες του θανάτου να καταργούνται από αυτόν. Ίσως δε σε αυτούς τους πυλωρούς των λεγόμενων εδώ πυλών του θανάτου να ειπώθηκε από κάποιες θείες δυνάμεις, κατά τον καιρό του πάθους και της καθόδου του Σωτήρα μας στον Άδη, το: «Άρατε τις πύλες, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης». Αιώνιες δε ονομάστηκαν οι πύλες, όπως νομίζω, επειδή από ανέκαθεν δεν είχαν ανοιχθεί σε κανέναν άλλον παρά μόνο σε αυτόν, ο οποίος έσωσε και ζωοποίησε εκείνους που άλλοτε είχαν καταποθεί από τον θάνατο. Για τον οποίο εδώ μεν αναφέρεται ότι «ανοίγονται σε σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του Άδη βλέποντάς σε έφριξαν»· στον δε 106ο Ψαλμό αναφέρεται ότι «συνέτριψε χάλκινες πύλες», οι οποίες δεν ήταν άλλες, όπως πιστεύω, από αυτές του θανάτου, και «συνέτριψε σιδερένιους μοχλούς»· προφανώς, τους μοχλούς των προαναφερθεισών πυλών.

Προφητεύεται ότι η παρουσία του Κυρίου έχει γίνει αιτία πολλών αγαθών για τα έθνη, τα οποία αποδεικνύεται ότι εκπληρώθηκαν διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών. Διότι ακριβώς από τότε, και όχι νωρίτερα, το νέο άσμα της Καινής Διαθήκης ψάλλεται σε όλους τους ανθρώπους, και τα θαυμάσια Αυτού γίνονται γνωστά και ξακουστά σε όλους μέσω της συγγραφής των Ευαγγελίων. Επιπλέον, το σωτήριο έργο, αυτό της εκ νεκρών αναστάσεώς Του, αποκαλύφθηκε σε όλα τα έθνη, καθώς και η αληθής δικαιοσύνη, διά της οποίας αποδείχθηκε ολοφάνερα ότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. «Επειδή ένας είναι ο Θεός», σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, «ο οποίος θα δικαιώσει τους περιτμημένους εκ πίστεως και τους απερίτμητους διά της πίστεως». Η δε φράση «ότι έρχεται να κρίνει τη γη» θα μπορούσε να είναι δηλωτική και της Δευτέρας Παρουσίας Του. 〈Από τον Ψαλμό 106〉. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του στους υιούς των ανθρώπων. Διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες, και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς. Τους βοήθησε να βγουν από την οδό της ανομίας τους, διότι εξαιτίας των ανομιών τους ταπεινώθηκαν. Η ψυχή τους σιχάθηκε κάθε τροφή, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου».

Και αυτά σαφώς και ρητώς ευαγγελίζονται την εξ ουρανών κάθοδο του Λόγου του Θεού, καθώς και τα κατορθώματα της παρουσίας Του. «Απέστειλε», λέει λοιπόν, «τον λόγο του και τους θεράπευσε». Ως Λόγο δε του Θεού εμείς σαφώς εννοούμε Αυτόν που αποστάλθηκε από τον Πατέρα ως Σωτήρας σε όλους τους ανθρώπους, τον οποίο έχουμε διδαχθεί να θεολογούμε μέσα από τα ιερά Ευαγγέλια. Υπαινίσσεται δε και την μέχρι θανάτου κάθοδό Του, η οποία έγινε για χάρη όσων είχαν φτάσει σε αυτόν, και παρουσιάζει βεβαίως την αιτία της ελεύσεώς Του, φανερώνοντας τη λύτρωση εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω Αυτού. Διότι όσους είχαν φτάσει «έως τις πύλες του θανάτου» τους έσωσε μόνος Αυτός· αυτούς τους «ελευθέρωσε», θεραπεύοντάς τους, «από τις φθορές τους». Και μάλιστα τα κατόρθωσε αυτά με κανέναν άλλο τρόπο παρά συντρίβοντας τις λεγόμενες «χάλκινες πύλες» του θανάτου και σπάζοντας τους «σιδερένιους μοχλούς». Έπειτα, ύστερα από αυτά, προφητεύει ακολούθως την ερήμωση εκείνων που δεν Τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε: «Μετέτρεψε», λέει, «ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε άνυδρη γη, γη καρποφόρα σε αλμυρή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν». Αυτά θα τα κατανοήσεις εάν ανατρέξεις, από το έθνος των Ιουδαίων, στην πάλαι ποτέ ξακουστή Ιερουσαλήμ, στη δόξα της, και στην εν Θεώ καρποφορία της, η οποία επί του παρόντος στερείται τους άγιους και θεοφιλείς άνδρες που πολιτεύονταν σε αυτήν.

Εάν δε λέγει ο προφήτης προς τη γη για τον Ιεχονία: «Γράψε αυτόν τον άνδρα ως αποκηρυγμένο, διότι δεν πρόκειται να αναδειχθεί από το σπέρμα του κανένας που να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ και να άρχει πλέον στον Ιούδα», αυτό δεν αναιρεί βεβαίως το γεγονός ότι θα υπάρξει σπέρμα του, αλλά το ότι κάποιος από το σπέρμα του θα βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων· πράγμα που αποδείχθηκε αληθινό. Λέει λοιπόν: «Ατιμάστηκε ο Ιεχονίας ως σκεύος το οποίο δεν είναι χρήσιμο, διότι απορρίφθηκε αυτός και το σπέρμα του σε γη που δεν γνώριζε», προφητεύοντας ολοφάνερα τη γη της Βαβυλώνας. Πλην όμως εκείνος που ήλθε να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και έχοντας αποσταλεί για να λύσει τις αλυσίδες των αμαρτιών και τα δεσμά των ψυχών που βρίσκονταν από παλιά δεμένες υπό την εξουσία του θανάτου, ήλθε για τη σωτηρία όλων αυτών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ προφητεύοντας για αυτόν: «Απέστειλε τον λόγο του, και τους θεράπευσε από τις φθορές τους· ας δοξολογούν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του προς τους γιους των ανθρώπων· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· και τους προστάτευσε από την οδό της ανομίας τους· ταπεινώθηκαν, και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους». Διότι αυτά λέγονται για την απολύτρωση από τον θάνατο που πραγματοποιήθηκε δια του Χριστού, όπως συμφωνεί και το λόγιο που αναφέρει: «Ο θάνατος κατέπιε, έχοντας υπερισχύσει». Και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

ΙΣΤ΄. Γι' αυτό λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να παραλείψω τα θεία λόγια καθώς ερμηνεύω τη θεία δύναμη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο η Εκκλησία, που χθες και προχθές φαινόταν χήρα και δίχως νυμφίο, καθώς και καθένας που μέχρι τώρα βρισκόταν συρρικνωμένος από τον φθονερό και θλιβερό χειμώνα της ασέβειας· διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του και δεν εγκατέλειψε την κληρονομία του· διότι έκανε θαυμαστά έργα, εκπληρώνοντας βουλή αρχαία και αληθινή· η οποία ήταν να ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται και σε όσους ελπίζουν στο έλεός του· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· διότι εξαιτίας των ανομιών μας ταπεινωθήκαμε, αλλά ανακληθήκαμε, και, αφού συντρίφθηκε η παγίδα, ελευθερωθήκαμε με τη χάρη του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε και παρηγορεί τους ταπεινούς στην καρδιά.

Αφού δε σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου και ομολόγησε την καλή ομολογία· αφού έπαθε, ετάφη και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, και ανήλθε στους ουρανούς, και κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης του Πατρός, καταπάτησε τον θάνατο και σκύλεψε τον άδη, συνέτριψε τις χάλκινες πύλες και συνέθλιψε τους σιδερένιους μοχλούς, και ανακάλεσε τον αιχμάλωτο Αδάμ από τη φθορά, ελευθερώνοντας και εμάς από τη δουλεία του διαβόλου.

Διότι, λέγει, τους εξήγαγε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου και διέρρηξε τα δεσμά τους. Επομένως, λέγει, ας ανακηρυχθεί με δοξολογίες η χάρις, διότι διαλύθηκε η αναπόδραστη φρουρά του θανάτου, η οποία ήταν ασφαλισμένη με χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς, καθώς λέγει ο προφήτης. Διότι τόση θεωρούνταν ότι ήταν η ισχύς του θανάτου, προτού εξαφανισθεί το κράτος του με την έλευση της όντως ζωής, ώστε καθετί που βρισκόταν στο εσωτερικό του παρέμενε εγκλωβισμένο χωρίς δυνατότητα διαφυγής, συγκρατούμενο σαν από κάποιους σιδερένιους μοχλούς και άφθαρτες πύλες. Αλλά, λέγει, συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους συνέθλασε· και αυτό σημαίνει το να αφανίσει την οδό της ανομίας τους και να μεταπλάσει τη ζωή τους προς την ευσέβεια. Αυτός ο αφανισμός των πυλών εκείνων είναι η αναμόρφωση του βίου προς τη δικαιοσύνη. Διότι, λέγει, τους συνέδραμε απομακρύνοντάς τους από την οδό της ανομίας τους.

«Χάθηκε»: Του θανάτου προφανώς και του διαβόλου· διότι έγινε μέγας ήχος και θόρυβος όταν συντρίφθηκαν οι χάλκινες πύλες και οι σιδερένιοι μοχλοί και γκρεμίστηκαν τα αδαμάντινα τείχη. «Και ο Κύριος»: Ως ατελεύτητος και αδιάδοχος βασιλιάς. «Ετοίμασε»: Κατά τη συντέλεια προφανώς, όταν πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη. «Και αυτός θα κρίνει»: Διότι υπάρχει σε αυτόν δικαιοσύνη και ευθύτητα· διότι απροσωπόληπτα θα κρίνει τότε ο Θεός. «Και έγινε»: Καταφυγή και βοήθεια των δικαίων τότε ο Θεός γίνεται, εκείνων που έζησαν εδώ με υπομονή μέσα στην πενία και τη φτώχεια. Και αυτό το γνωρίσαμε από τον Λάζαρο και τον πλούσιο. «Και ας ελπίσουν»: Διότι για όσους έχουν γνωρίσει αληθινά το όνομα του Κυρίου, ο Θεός είναι αληθινά αψευδής ελπίδα και καταφυγή. «Ψάλατε στον Κύριο»: Δηλαδή, με ψαλμούς δοξάστε τον Θεό μέσα στην Εκκλησία· διότι σε αυτήν κατοικεί ο Θεός. «Αναγγείλατε»: Πείτε, λέει, στα έθνη τα έργα του και κηρύξτε σε αυτά τα θαυμάσιά του, ότι ήλθε αυτός που αναζητά το χαμένο και σώζει το πλανεμένο, ώστε να προτραπούν προς την κλήση της πίστεως. «Διότι εκζητώντας»: Διότι ο Θεός θα πάρει εκδίκηση από αυτούς που αιματοκύλισαν τα χέρια των εθνών στις ειδωλολατρικές θυσίες. «Δεν λησμόνησε»: Διότι δεν παραμέλησε όσους στερούνταν την πίστη, προφανώς τα έθνη, αλλά επιστρέφοντάς τους, τους έσωσε πλουτίζοντάς τους με τη χάρη. «Ελέησόν με»: Αυτά φωνάζει η Εκκλησία, διότι την ταπείνωσαν πολύ οι δαίμονες.

«Διότι παραπίκραναν». Ο εβραϊκός λαός πάντοτε παρόξυνε και παραπίκραινε τον Θεό κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν ενέμεινε στα προστάγματα του Θεού και στον νόμο. Αυτός όμως είναι τύπος του λαού των εθνών. «Και ταπεινώθηκε». Διότι στους κόπους των ειδώλων ήταν ταπεινωμένοι οι προερχόμενοι από τα έθνη, κοπιάζοντας ανώφελα και μάταια. «Ασθένησαν». Διότι μέσα στην ασθένεια της πλάνης βρίσκονταν τα έθνη και κανείς δεν μπορούσε να βοηθήσει ή να τα σώσει, παρά μόνον ο Κύριος που σπλαγχνίστηκε και εμφανίστηκε. «Και έκκραξαν». Αφού συνήλθαν λοιπόν, φώναζαν προς τον Θεό για να σωθούν από τη θλίψη των δεινών. «Και από τις ανάγκες». Διότι, αφού τους σπλαγχνίστηκε, τους έσωσε ως Θεός και δεν τους παρέβλεψε. «Και εξήγαγε». Διότι τα έθνη βρίσκονταν σαν σε σκοτάδι στη ζοφερή πολιτεία των δαιμόνων, όπως ακριβώς ο λαός των Εβραίων στη σκοτεινή γη των Αιγυπτίων, μέχρις ότου έλαμψε ο ήλιος της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός. «Και τους δεσμούς». Όσους έδεσε η αμαρτία διά της ασεβείας, αυτών τα δεσμά τα διέρρηξε η χάρις του βαπτίσματος. «Ας εξομολογηθούν». Οι σεσωσμένοι από τη χάρη, εξομολογούμενοι οι ίδιοι, ψάλλουν διαπαντός τα ελέη του Κυρίου. «Και τα θαυμάσια». Όσοι πίστεψαν και σώθηκαν διηγούνται τη δόξα του Θεού σε όσους δεν έχουν ακόμη ακούσει το Ευαγγέλιο, καθώς έχει γραφτεί: για να τα διηγηθούν σε άλλη γενεά. «Διότι συνέτριψε». Εννοεί τις πύλες του άδη, <τις χάλκινες> ως στερεές, και αναφέρεται στους μοχλούς του θανάτου ως ισχυρούς.

Πότε όμως προσευχήθηκε; Τώρα λάβε, αγαπητέ, τη λύση του ρητού που πριν από λίγο αναζητούσες· διότι όταν συγκλονίστηκε βαθιά στο πνεύμα του, τότε προσευχήθηκε. «Και αφού είπε αυτά, έκραξε με μεγάλη φωνή λέγοντας: Λάζαρε, έλα έξω. Και αμέσως βγήκε έξω ο νεκρός, δεμένος στα χέρια και στα πόδια με σάβανα». Ω δύναμη φωνής, που διέρρηξε τον άδη, που συνέτριψε χάλκινες πύλες, που έθραυσε σιδερένιους μοχλούς, που κατέβαλε τον διάβολο, που κατήργησε τον θάνατο, που ανέστησε νεκρό· ω δύναμη φωνής, που συγκέντρωσε σε ένα και ανόρθωσε τα διαχωρισμένα μέλη, και που έφερε το ανύπαρκτο στην ύπαρξη· ω δύναμη φωνής, που εγείρει τον τετραήμερο νεκρό σαν από ύπνο και βγάζει από τον τάφο αυτόν που ήταν «δεμένος με σάβανα» σαν να ήταν λυτός και γοργοπόδαρος· προσήλωσε, αγαπητέ, τον νου σου στη φωνή, και θα βρεις ότι ο ίδιος ο Λόγος, που έλεγε κατά τη δημιουργία του κόσμου «ας γίνει φως, και έγινε φως· ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού», και έγιναν, είναι ο ίδιος που λέει και τώρα «Λάζαρε, έλα έξω». Και τα υγρά των σαρκών που είχαν ρεύσει αναπλήρωναν πάλι τις κοιλότητες των αρθρώσεων, και οι τρίχες που είχαν πέσει αναγνώριζαν την οικεία τους θέση και φυτεύονταν ξανά στα μέλη. «Λάζαρε, έλα έξω»· και ο νεκρός ανιστάτο, και αν και τετραήμερος, ήταν όμοιος με εκείνον που δεν είχε πεθάνει ποτέ.

Είδες πόσο γρήγορος είναι ο καρπός του θανάτου του Χριστού; Για εκείνο το πρόβατο σφαγιάστηκαν αυτές οι δαμαλίδες· για εκείνον τον αμνό προσφέρθηκαν αυτά τα θύματα, για εκείνη τη θυσία αυτές οι προσφορές. Δεν έχουν περάσει ακόμη είκοσι ημέρες, και αμέσως το ξύλο του σταυρού βλάστησε τα καλά βλαστάρια των μαρτύρων· διότι αυτά είναι τα κατορθώματα εκείνου του θανάτου. Δες, λοιπόν, την απόδειξη των όσων είχαν ειπωθεί τότε, να πραγματοποιείται σήμερα μέσα από τα ίδια τα έργα. Τότε έλεγαν: «Συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς»· σήμερα αυτά αποδεικνύονται μέσα από τα έργα. Διότι, εάν δεν είχε συντρίψει τις χάλκινες πύλες, δεν θα τολμούσαν οι γυναίκες, ενώ αυτές ήταν κλειστές, να εισέλθουν τόσο εύκολα· εάν δεν είχε σπάσει τον σιδερένιο μοχλό, δεν θα είχαν τη δύναμη οι παρθένες να τον αφαιρέσουν· εάν δεν είχε αχρηστεύσει το δεσμωτήριο, δεν θα εισέρχονταν με τόση άνεση και ελευθερία οι μάρτυρες. Ευλογητός ο Θεός, γυναίκα τολμά να αψηφήσει τον θάνατο, η γυναίκα που εισήγαγε τον θάνατο στη ζωή μας, το παλαιό όπλο του διαβόλου, αυτή κατέρριψε τη δύναμη του διαβόλου· αυτό το ασθενές και ευεπηρέαστο σκεύος έγινε όπλο ακαταμάχητο. Γυναίκες αψηφούν τον θάνατο· ποιος δεν θα εκπλησσόταν; Ας ντραπούν οι Έλληνες, ας καλύψουν τα πρόσωπά τους οι Ιουδαίοι, αυτοί που δυσπιστούν στην ανάσταση του Χριστού.

Η γη γέμισε σκοτάδι, τα στοιχεία της φύσης αποστράφηκαν και η ημέρα άλλαξε, διότι δεν άντεξαν να βλέπουν τον Δεσπότη και Ποιητή τους κρεμασμένο πάνω σε ξύλο. Τότε ο Άδης καταλύθηκε και οι πύλες του συνετρίβησαν και οι μοχλοί του, δηλαδή οι αμπάρες, θραύστηκαν, για τους οποίους ο προφήτης Δαβίδ έλεγε ότι «συνέτριψε χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς συνέθλασε». Τότε έπεσε ο βασιλεύων θάνατος κάτω από τα πόδια του Χριστού, και σύρθηκε αιχμάλωτος πομπευόμενος, ώστε να καταργήσει ο Κύριος τη φωνή και τη δύναμη του εχθρού με το άτρεπτο και ανδρείο σώμα Του, να συντρίψει τις μηχανές του, να σκορπίσει τα μέλη του, να διαρρήξει τα δεσμά και να απορρίψει την κυριαρχία των παθών. Έδραμε κάτω στα βασίλεια του Άδου και τον θρόνο του κατέσπασε· το διάδημα, δηλαδή το βασιλικό του ένδυμα, το έσκισε· τα σκήπτρα τα κατέλυσε· τους κρατουμένους απελευθέρωσε· τον Άδη καταπάτησε· και ανεφώνησε λέγοντας: Ελάτε όλες οι φυλές των εθνών προς τον Θεό και Πατέρα· ελάτε και λάβετε ελευθερία από τη σκλαβιά· σας εξάγω από τη σκλαβιά στην ελευθερία, από το σκοτάδι στο φως, από τον θάνατο στη ζωή, από την τυραννία στη βασιλεία. Ζωή σας ευαγγελίζομαι εγώ, ο Χριστός.

Για αυτά προφητεύοντας ο Δαβίδ έλεγε: Ότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς. Τότε έπεσε ο θάνατος, που έως τότε βασίλευε, κάτω από τα πόδια του Χριστού, και σερνόταν αιχμάλωτος, κατανικημένος. Διότι, αφού με το άτρεπτο και γενναίο σώμα Του εκμηδένισε την ισχύ του Εχθρού και συνέτριψε τις μηχανουργίες του, κατέβηκε ορμητικά στα βασίλεια του άδη, γκρέμισε τον θρόνο του, καθαίρεσε το διάδημά του, κατέλυσε τα σκήπτρα του και αναφώνησε, λέγοντας: Ελάτε, όλες οι φυλές των εθνών, προς τον Πατέρα και Θεό· ελάτε, και λάβετε την ελευθερία από τη δουλεία. Διότι σας οδηγώ από τη δουλεία στην ελευθερία, από το σκότος στο φως, από την τυραννία στη βασιλεία.

Σήμερα καταλύεται η τυραννία του διαβόλου· σήμερα λύθηκαν τα δεσμά του θανάτου, η νίκη του άδη εξαφανίστηκε· σήμερα είναι και πάλι κατάλληλη ευκαιρία να πούμε εκείνη την προφητική φωνή: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Σήμερα ο Δεσπότης μας Χριστός συνέτριψε τις χάλκινες πύλες και αφάνισε και το ίδιο το πρόσωπο του θανάτου. Και γιατί αναφέρω το πρόσωπο; Μετέβαλε και την ίδια του την ονομασία· διότι δεν λέγεται πλέον θάνατος, αλλά κοίμηση και ύπνος. Επειδή, πριν από την παρουσία του Χριστού και την οικονομία του σταυρού, και αυτό ακόμη το όνομα του θανάτου ήταν φοβερό. Διότι και ο πρώτος άνθρωπος που δημιουργήθηκε, καταδικάστηκε σε αυτό ως μεγάλο επιτίμιο, ακούγοντας: «Την ημέρα που θα φας, εξάπαντος θα πεθάνεις».

Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντες του άδη, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Αυτοί δε, κυριευμένοι από φόβο, καθώς εξέφραζαν αμφιβολία με τα λόγια: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;», εκείνοι αποκρίθηκαν: «Είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Δεσπότης των άνω και των κάτω». Και καθώς στασίαζαν, αρνούμενοι να ανοίξουν επειδή κατέχονταν από τρόμο, με ένα νεύμα της θεότητας, αμέσως οι πύλες συντρίφτηκαν και οι μοχλοί έσπασαν, και εκπληρώθηκε το κήρυγμα της προφητείας, που διασαλπιζόταν πριν από τόσες γενιές, ότι «Συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Έπειτα, ευρισκόμενοι σε αμηχανία, οι εργάτες της χλεύης, οι άνομοι, είπαν: «Έχοντας τα βέλη και τις ρομφαίες, ας του επιτεθούμε». Αυτός όμως, αφού έσπασε τις πύλες, συνέτριψε και εκείνους, και εκπλήρωσε τις δύο προφητείες που κήρυτταν: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, τα όπλα, τη ρομφαία και τον πόλεμο».

Μπροστά λοιπόν σε όλες αυτές τις ευεργεσίες, ευρισκόμενος σε αμηχανία, ο προφήτης αναφωνεί λέγοντας: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αλλά, στοχαζόμενος ακόμη πιο βαθιά και πνευματικά ο προφήτης Δαβίδ, και βλέποντας τις μελλοντικές ευεργεσίες που επρόκειτο να δοθούν στον άνθρωπο διά του Χριστού, κηρύττοντάς τες σαν να ήταν ήδη παρούσες, λέει: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Διότι, αφού πήρε χώμα από τη γη με έπλασε, και με έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, με τίμησε με τη δική Του εικόνα, με περιέβαλε με αγγελική δόξα, και, όταν εξαιτίας της παραβάσεως είχα παραλύσει από τον θάνατο, ήρθε και με ανακάλεσε και πάλι στη ζωή· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Θανάτωσε το φίδι, τον δράκοντα που στρεφόταν εναντίον μου, ο Ίδιος κατεβαίνοντας στον άδη συνέθλασε τις χάλκινες πύλες του θανάτου και συνέτριψε τους σιδερένιους μοχλούς του· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Ενώ είχα εκδιωχθεί από την τρυφή του παραδείσου, με επανέφερε σε αυτόν, όχι εξαιτίας της δικής μου δικαιοσύνης, αλλά με τη δική Του χάρη· μου άνοιξε τις πύλες του ουρανού, μου υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών, μου ανέδειξε την πίστη ως κλίμακα από τη γη προς τον ουρανό· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αλλά μου χάρισε ακόμη περισσότερα από αυτά· διότι για χάρη μου υπέμεινε εμπτυσμούς και ραπίσματα, για χάρη μου φόρεσε ακάνθινο στέφανο στο κεφάλι Του, ήπιε όξος αναμειγμένο με χολή, για χάρη μου έπαθε πολλά, ώστε να εξαλείψει την προετοιμασμένη πικρία και κακία του θανάτου· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αφού λοιπόν ο προφήτης αναζήτησε πολλά, και ερεύνησε με τη διάνοιά του, και μη βρίσκοντας κανένα τέλειο ανταπόδομα που να είναι αντάξιο του Θεού, βλέποντας μόνο ένα, την πράξη του μαρτυρίου, προσθέτει λέγοντας: «Θα λάβω το ποτήριο της σωτηρίας και θα επικαλεστώ το όνομα του Κυρίου». Αυτό δε το ποτήριο υποδηλώνει το πάθος του Χριστού. Διότι, όπως λέει, «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό το ποτήριο, ας παρέλθει». Έχουμε πολλά ποτήρια καταγεγραμμένα στην Αγία Γραφή: «το χρυσό ποτήριο της Βαβυλώνας», λέει, «από το οποίο ήπιαν τα έθνη και μέθυσαν». Έχει και η Βαβυλώνα χρυσό ποτήριο, αλλά δεν περιέχει καλό ποτό μέσα σε αυτό· διότι, ως χρυσό ποτήριο της Βαβυλώνας, να εννοείς τον περικαλλέστατο λόγο των κατά φαντασίαν σοφών Ελλήνων, ο οποίος κρύβει στο εσωτερικό του ένα θανατηφόρο μείγμα, τη διδασκαλία της ειδωλολατρίας.

Διότι, λέει, «στον Άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» Πώς λοιπόν συντρίφθηκαν οι χάλκινες πύλες και έσπασαν οι σιδερένιοι μοχλοί; Μέσω του ιδίου Του του σώματος. Διότι τότε για πρώτη φορά φανερώθηκε σώμα αθάνατο, το οποίο διαλύει την τυραννία του θανάτου. Εξάλλου, αυτό καταδεικνύει ότι έχει καταργηθεί η ισχύς του θανάτου, και όχι ότι έχουν συγχωρηθεί τα αμαρτήματα όσων είχαν πεθάνει πριν από την παρουσία Του. Εάν δεν ισχύει αυτό, αλλά απάλλαξε από τη γέεννα και όλους τους προγενέστερους, πώς λέει: «Θα είναι πιο ανεκτή η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και των Γομόρρων»; Διότι αυτό λέχθηκε με την έννοια ότι και εκείνοι θα τιμωρηθούν· ηπιότερα μεν, αλλά πάντως θα τιμωρηθούν. Καίτοι βέβαια υπέστησαν την έσχατη τιμωρία εδώ στη γη, παρ' όλα αυτά ούτε αυτό δεν πρόκειται να τους απαλλάξει.

βʹ. Διότι σήμερα ο Δεσπότης μας περιέρχεται τα πάντα στον Άδη· σήμερα συνέθραυσε τις χάλκινες πύλες· σήμερα συνέθλασε τους σιδερένιους μοχλούς. Πρόσεξε την ακρίβεια της λέξεως. Δεν είπε, «Άνοιξε χάλκινες πύλες», αλλά, «Συνέθλασε χάλκινες πύλες», για να γίνει άχρηστο το δεσμωτήριο. Δεν αφαίρεσε τους μοχλούς, αλλά τους συνέθλασε, για να καταστεί ανίσχυρη η φυλακή. Διότι όπου δεν υπάρχει ούτε θύρα ούτε μοχλός, ακόμη και αν εισέλθει κάποιος, δεν είναι δυνατόν να κρατηθεί. Όταν, λοιπόν, ο Χριστός τα συνθλάσει, ποιος άλλος θα μπορέσει να τα επιδιορθώσει;

Και αφού είπε αυτά, έκραξε με μεγάλη φωνή, λέγοντας: «Λάζαρε, έλα έξω». Και αμέσως βγήκε ο νεκρός, δεμένος στα χέρια και στα πόδια με νεκρικούς επιδέσμους. Ω δύναμη φωνής, που διέρρηξε τον άδη, που συνέτριψε χάλκινες πύλες, που έσπασε σιδερένιους μοχλούς, που κατατρόπωσε τον διάβολο, που κατήργησε τον θάνατο, που ανέστησε νεκρό! Ω δύναμη φωνής, που συγκέντρωσε σε ένα και ανόρθωσε τα διαχωρισμένα μέλη, και που έφερε στην ύπαρξη όσα δεν υπήρχαν! Ω δύναμη φωνής, που ξύπνησε τον τετραήμερο νεκρό σαν από ύπνο, και που έβγαλε έξω από τον τάφο αυτόν που ήταν δεμένος με επιδέσμους, σαν να ήταν εντελώς ελεύθερος και γρήγορος δρομέας! Προσήλωσε, αγαπητέ, τον νου σου σε αυτή τη φωνή, και θα διαπιστώσεις ότι είναι ο ίδιος ο Λόγος που έλεγε κατά τη δημιουργία του κόσμου: «Γενηθήτω φως, και έγινε φως· ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού, και έγιναν», αυτός ο ίδιος που και τώρα λέει: «Λάζαρε, έλα έξω». Και τα υγρά των σαρκών που είχαν διαρρεύσει αναπλήρωναν πάλι τις κοιλότητες των αρθρώσεων, και οι τρίχες που είχαν πέσει αναγνώριζαν την οικεία τους θέση και εμφυτεύονταν ξανά στα μέλη. «Λάζαρε, έλα έξω»· και ο νεκρός ανασταινόταν, και αν και ήταν τέσσερις ημέρες στον τάφο, γινόταν όμοιος με αυτόν που δεν είχε πεθάνει καθόλου. «Λάζαρε, έλα έξω»· και η ψυχή ανασυρόταν από τα καταχθόνια, χωρίς να φέρνει αντίρρηση ο διάβολος, χωρίς να αντιπαλεύει ο θάνατος, και με χαρά αναγνώριζε τη δική της κατοικία.

Διότι τότε η καρδιά μας ταπεινωνόταν μέσα στους κόπους της αμαρτίας, καθώς είχε παραλύσει η έμφυτη και λογική μας δύναμη, την οποία κανείς δεν ανέκτησε· διότι εξασθένησαν, και δεν υπήρχε κανείς για να βοηθήσει. Μόνο για τον Λόγο του Θεού είχε επιφυλαχθεί αυτό το μεγάλο κατόρθωμα. Η δε φράση «Διέρρηξε τους δεσμούς αυτών», αυτό ακριβώς δηλώνει, την αθρόα άφεση των αμαρτιών, της οποίας μας αξίωσε η χάρη του Σωτήρος. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του, και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων, διότι συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Ως «χάλκινες πύλες» και «σιδερένιους μοχλούς» ονόμασε το αναπόδραστο των κακών. Διότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατο να διαφύγει κανείς όταν είναι φυλακισμένος πίσω από θύρες και μοχλούς, έτσι ακατόρθωτο ήταν και για τους Ιουδαίους να ξεφύγουν από τη δουλεία των Βαβυλωνίων, αλλά και για όλους τους ανθρώπους από τη δυναστεία του θανάτου. Μόνο το θείο έλεος στάθηκε αρκετό για να διαλύσει το κράτος και εκείνων και αυτού, και να χαρίσει την απαλλαγή από τα δεινά. Και τα ίδια επανέλαβε για δεύτερη φορά με αφορμή τις δεύτερες ευεργεσίες Του.

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».

Αυτός δε ο κατάδικος και μαστιγωμένος από τον βορρά, ο οποίος πρόσφατα σχεδίαζε αποστασία, επειδή του έλαχε να κατοικεί σε ψηλά βουνά σαν τα ελάφια και έχοντας στηριχτεί στο Μακρό Τείχος και στις Σιδηρές Πύλες, τώρα σχεδόν χαστουκισμένος στο πρόσωπο σαν οικόσιτος δούλος μετανοεί για την τύχη του. Διότι για σένα τα άβατα είχαν γίνει βατά και τα δυσκολοπέραστα εύκολα στη διάβαση· και αφού συνέτριψες χάλκινες πύλες και έσπασες σιδερένιους μοχλούς, ενώ ο Θεός σε περιέβαλε με αορασία, ο Οποίος λέγεται ότι θέτει το σκοτάδι ως κρυψώνα Του, εμφανίστηκες κρυφά και έκανες τον βάρβαρο σχεδόν να πεθάνει από τον φόβο. Φυσικά, κατανοώντας ο πανούργος ότι επιχειρεί να κυνηγήσει τα ανέφικτα και ότι ρίχνει βέλος προς τον ουρανό, παρακαλεί, δίκην μικρών σκύλων, να αρπάξει τα ψίχουλα που πέφτουν από το βασιλικό δείπνο ή τουλάχιστον να δροσιστεί με την άκρη του δαχτύλου. Από εκεί και πέρα, έχοντας περιοριστεί από το βασιλικό πρόσταγμα και ακούγοντας «έως εδώ θα σταματήσεις τα εχθρικά κύματα», φοβήθηκε να απλώσει το πόδι του πέρα από τα όρια ή πάντως, μη έχοντας τη δυνατότητα να προχωρήσει, συστρέφεται ως επί το πλείστον γύρω από τον εαυτό του, τρέμοντας μήπως, αφού εκσφενδονιστεί από τον Αίμο σαν από άλλη ουράνια έδρα και πέσει από εκεί με το κεφάλι στο χάος ή στα κύματα της πολυθόρυβης θάλασσας παρασυρθεί, πράγμα που ο λόγος αναφέρει ότι έπαθαν παλαιότερα και μερικά από τα άστρα, τα οποία κατέρρευσαν από το προηγούμενο ύψος τους και έσβησαν τη λάμψη τους, καρφωμένα πλέον σε περίρρυτα κατοικημένα νησιά μέχρι και σήμερα.

Και «προς το βράδυ», λέει, «θα το φάτε αυτό.» Η ώρα προς το βράδυ βρίσκεται στο μέσο φωτός και σκότους. Έτσι και η ψυχή, κατά την ώρα της απολυτρώσεως, βρίσκεται στο μέσο φωτός και σκότους, καθώς η δύναμη του Θεού ίσταται και δεν επιτρέπει στο σκότος να έλθει στην ψυχή και να την καταπιεί. Όπως ακριβώς ο Μωυσής είπε: «Αυτή είναι η νύχτα της επαγγελίας του Θεού, κατά την οποία μας λύτρωσε», έτσι και εδώ ο Κύριος μίλησε, όταν του δόθηκε το βιβλίο μέσα στο ιερό: «Για να κηρύξω», λέει, «δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα απολυτρώσεως», και δικαίως. Διότι εκείνα ήταν τύπος και σκιά της αλήθειας· επειδή όλα όσα έχουν γραφτεί προτυπώνονταν μυστικώς, υποδηλώνοντας την αληθινή σωτηρία της ψυχής, η οποία ήταν εγκλωβισμένη στο σκότος και δεσμευμένη «σε πτώχεια και σίδερα» και ριγμένη κρυφά «στον κατώτατο λάκκο» και πλήρως αποκλεισμένη με χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς και μη δυνάμενη να ελευθερωθεί χωρίς τη βοήθεια και την απολύτρωση εκ μέρους του Θεού.

Λάβετε αθανασία, λοιπόν, γυναίκες, μη νεκρωθείτε· τον Κτίστη των αγγέλων ζητούσατε να αντικρίσετε, και γιατί δειλιάζετε μπροστά στην όψη ενός αγγέλου; Είμαι δούλος Εκείνου που κατοίκησε αυτόν τον τάφο, έχω τάξη και φύση υπηρέτη· στάθηκα εδώ για να σας κηρύξω αυτά που διατάχθηκα: «Εγέρθηκε ο Κύριος, συνέτριψε τις χάλκινες πύλες του άδη και συνέθλασε τους σιδερένιους μοχλούς του, εκπλήρωσε την προφητεία, και ύψωσε το κέρας των αγίων». Ελάτε, κόρες, και δείτε πού κειτόταν ο αθάνατος, Αυτός που προσφέρει ανάσταση στους πεσμένους.» Αφού έλαβαν τέλειο θάρρος από τη φωνή του αγγέλου, οι γυναίκες αποκρίθηκαν συνετά προς αυτόν: «Αληθώς ανέστη ο Κύριος, καθώς είπες· μας έδειξες και με τον λόγο και με τη στάση σου ότι πράγματι αναστήθηκε ο ελεήμων· διότι, εάν δεν είχε αναστηθεί και αποχωρήσει από τον τάφο, δεν θα καθόσουν εσύ· πότε άλλωστε ένας στρατηγός, με παρόντα τον βασιλιά, κάθεται ή συνομιλεί;»

Αλλά δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε εκζητούν, Κύριε· επέβλεψες από τον ουρανό και είδες τους υιούς των θανατωμένων και μας σπλαγχνίστηκες, και, αφού εξαπέστειλες το φως σου και την αλήθεια σου στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου, και στον άνδρα της δεξιάς σου, επαύξησες τη μεγαλωσύνη σου επάνω στον σεβαστό· και, αφού δίδαξες τα χέρια του για μάχη και τα δάχτυλά του για πόλεμο, συνέτριψες τους βραχίονες του αμαρτωλού και έσπασες σιδερένιους μοχλούς· εξήγαγες τους δεσμώτες και είπες στους παρανομούντες: μην παρανομείτε, και σε εκείνους που παραπικραίνουν: μην υψώνετε κέρας.