Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:18

Η ψυχή τους αποστράφηκε κάθε τροφή. Διότι δεν υπήρχε ο λόγος που είχε τη δύναμη να τους θρέψει. Πύλες δε του θανάτου είναι οι αμαρτίες που οδηγούν στον θάνατο. Και ας του προσφέρουν θυσία αινέσεως. Μεταφέρει τον λόγο στους αγίους αποστόλους· διότι αυτοί είναι που μας παρέδωσαν τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης.

Έδωσε, λοιπόν, τον νόμο ο αγαθός Θεός για βοήθεια, για επιστροφή, για διόρθωση της κακίας· και όμως δεν υπήρξε διόρθωση. Έστειλε προφήτες, και ούτε αυτοί μπόρεσαν. Διότι υπερίσχυσε η κακία, όπως λέει ο Ησαΐας: «Ούτε τραύμα ούτε μώλωπας ούτε πληγή που φλεγμαίνει· δεν υπάρχει μαλακτική αλοιφή να τοποθετηθεί ούτε λάδι ούτε επίδεσμοι»· δηλαδή σαν να λέει, δεν είναι μερική η κακία, ούτε σε ένα μόνο τόπο, αλλά βρίσκεται σε όλο το σώμα, περιβάλλει ολόκληρη την ψυχή, κατέχει όλες τις δυνάμεις της· «δεν υπάρχει μαλακτική αλοιφή για να τοποθετηθεί» και τα εξής· δηλαδή, τα πάντα έχουν υποδουλωθεί στην αμαρτία, τα πάντα κυριαρχούνται από αυτήν. Λέει επίσης και ο Ιερεμίας: «Προσπαθήσαμε να γιατρέψουμε τη Βαβυλώνα, αλλά δεν γιατρεύτηκε»· δηλαδή: Το όνομά σου φανερώσαμε, τις εντολές σου αναγγείλαμε, τις ευεργεσίες, τις υποσχέσεις, προαναγγείλαμε στη Βαβυλώνα τις επιθέσεις των εχθρών, και όμως δεν γιατρεύτηκε· δηλαδή δεν μετανόησε, δεν φοβήθηκε, δεν αποστράφηκε την κακία της. Όπως και αλλού λέει ότι: «Δεν δέχτηκαν παιδεία», δηλαδή νουθεσία, διδασκαλία. Και στον ψαλμό λέει: «Κάθε τροφή σιχάθηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου».

«Κάθε τροφή σιχάθηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Εξαιτίας της καχεξίας εκείνων που αποστρέφονταν κάθε λογική και σωτήρια για τις ψυχές τροφή, ευλόγως ο μονογενής Υιός του Θεού, όταν απεστάλη, έφτασε μέχρι τις πύλες του θανάτου, έχοντας σαρκωθεί και ενανθρωπήσει, απλώνοντας χείρα σωτηρίας και σε όσους είχαν ξεπέσει μέχρις εκεί και αναβόησαν προς αυτόν. «Και έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους. Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων. Και ας του προσφέρουν θυσία αινέσεως, και ας αναγγείλουν τα έργα του με αγαλλίαση, εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία και εργάζονται στα πολλά ύδατα». Αφού έκανε μνεία ο λόγος για την άφιξη του Λυτρωτή και Σωτήρα, μέσω του οποίου κατορθώθηκαν όλα όσα προελέχθησαν, στη συνέχεια επισυνάπτει την προφητεία σχετικά με τους αποστόλους του. Διότι αυτοί ήταν που κατέβαιναν στη θάλασσα με πλοία, ρητά και κατά λέξη, όπως ακριβώς μαρτυρεί η θεία Γραφή των Ευαγγελίων. Επομένως, η παρούσα προφητεία, με μεγάλη ακολουθία, συνέδεσε τη μνήμη των αποστόλων και όσων ήταν μαζί τους με την παρουσία του Λόγου του Θεού στους ανθρώπους.

Προφητεύεται ότι η παρουσία του Κυρίου έχει γίνει αιτία πολλών αγαθών για τα έθνη, τα οποία αποδεικνύεται ότι εκπληρώθηκαν διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών. Διότι ακριβώς από τότε, και όχι νωρίτερα, το νέο άσμα της Καινής Διαθήκης ψάλλεται σε όλους τους ανθρώπους, και τα θαυμάσια Αυτού γίνονται γνωστά και ξακουστά σε όλους μέσω της συγγραφής των Ευαγγελίων. Επιπλέον, το σωτήριο έργο, αυτό της εκ νεκρών αναστάσεώς Του, αποκαλύφθηκε σε όλα τα έθνη, καθώς και η αληθής δικαιοσύνη, διά της οποίας αποδείχθηκε ολοφάνερα ότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. «Επειδή ένας είναι ο Θεός», σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, «ο οποίος θα δικαιώσει τους περιτμημένους εκ πίστεως και τους απερίτμητους διά της πίστεως». Η δε φράση «ότι έρχεται να κρίνει τη γη» θα μπορούσε να είναι δηλωτική και της Δευτέρας Παρουσίας Του. 〈Από τον Ψαλμό 106〉. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του στους υιούς των ανθρώπων. Διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες, και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς. Τους βοήθησε να βγουν από την οδό της ανομίας τους, διότι εξαιτίας των ανομιών τους ταπεινώθηκαν. Η ψυχή τους σιχάθηκε κάθε τροφή, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου».

Και αυτά σαφώς και ρητώς ευαγγελίζονται την εξ ουρανών κάθοδο του Λόγου του Θεού, καθώς και τα κατορθώματα της παρουσίας Του. «Απέστειλε», λέει λοιπόν, «τον λόγο του και τους θεράπευσε». Ως Λόγο δε του Θεού εμείς σαφώς εννοούμε Αυτόν που αποστάλθηκε από τον Πατέρα ως Σωτήρας σε όλους τους ανθρώπους, τον οποίο έχουμε διδαχθεί να θεολογούμε μέσα από τα ιερά Ευαγγέλια. Υπαινίσσεται δε και την μέχρι θανάτου κάθοδό Του, η οποία έγινε για χάρη όσων είχαν φτάσει σε αυτόν, και παρουσιάζει βεβαίως την αιτία της ελεύσεώς Του, φανερώνοντας τη λύτρωση εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω Αυτού. Διότι όσους είχαν φτάσει «έως τις πύλες του θανάτου» τους έσωσε μόνος Αυτός· αυτούς τους «ελευθέρωσε», θεραπεύοντάς τους, «από τις φθορές τους». Και μάλιστα τα κατόρθωσε αυτά με κανέναν άλλο τρόπο παρά συντρίβοντας τις λεγόμενες «χάλκινες πύλες» του θανάτου και σπάζοντας τους «σιδερένιους μοχλούς». Έπειτα, ύστερα από αυτά, προφητεύει ακολούθως την ερήμωση εκείνων που δεν Τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε: «Μετέτρεψε», λέει, «ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε άνυδρη γη, γη καρποφόρα σε αλμυρή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν». Αυτά θα τα κατανοήσεις εάν ανατρέξεις, από το έθνος των Ιουδαίων, στην πάλαι ποτέ ξακουστή Ιερουσαλήμ, στη δόξα της, και στην εν Θεώ καρποφορία της, η οποία επί του παρόντος στερείται τους άγιους και θεοφιλείς άνδρες που πολιτεύονταν σε αυτήν.

Πάλι, με διαφορετικό τρόπο, παρουσιάζει με τον λόγο την ανθρώπινη αθλιότητα. Εκφράζει δε το εξής νόημα, ότι η ανομία αποτελεί ταπείνωση, και ορθώς λέγει κάτι τέτοιο· διότι με ένα τέτοιο νόημα συμφωνεί και ο λόγος κάποιου άλλου προφήτη, ο οποίος λέει ότι η ανομία κάθεται πάνω σε τάλαντο μολύβδου, υποδεικνύοντας ότι η κακία είναι κάτι το βαρύ και το κατωφερές, που συμπαρασύρει στον δικό της βούρκο εκείνον που βρίσκεται στα ύψη εξαιτίας της ομοίωσής του με το θείο· διότι λέει ότι «εξαιτίας των ανομιών τους ταπεινώθηκαν». Και για τον λόγο αυτόν αποστράφηκαν εκείνη την παντοδύναμη τροφή, για την οποία λέει ο λόγος προς τους πρώτους ανθρώπους, ότι «από κάθε δέντρο του παραδείσου θα τρως». Διότι, όπως ακριβώς εκεί ονομάζει «κάθε δέντρο» το πλήρωμα κάθε αγαθού, έτσι και εδώ ο λόγος ονομάζει «κάθε τροφή» την αληθινή και παντοδύναμη τροφή, η αποστροφή της οποίας προκαλεί την ασθένεια που καταλήγει στον θάνατο. Λέει λοιπόν το εξής: «Η ψυχή τους βδελύχθηκε κάθε τροφή και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Και πάλι, η φωνή προς τον Θεό μετατρέπει τη συμφορά σε πανηγύρι.

Διότι αυτά, όταν κατήλθε ο Κύριος, τα συνέτριψε και ελευθέρωσε εκείνους που ήταν εγκλεισμένοι για πολλά χρόνια. Βοήθησε τον λαό των Εβραίων που είχε πλανηθεί πολύ, πολλές φορές τον επανέφερε, αλλά εκείνοι δεν το κατανόησαν· όπως ακριβώς, καθώς και τα έθνη πλανώνταν στις απάτες των δαιμόνων, ο Χριστός, αφού τα επέστρεψε, τα οδήγησε στην οδό της αλήθειας. Για το εδάφιο «εξαιτίας των ανομιών» εννοεί τους Ιουδαίους· διότι βρίσκονταν ψηλά, καθώς ονομάζονταν λαός του Θεού. Αλλά, επειδή παρανόμησαν, απορρίφθηκαν από τον Θεό και ταπεινώθηκαν. Για το «κάθε τροφή», εξαιτίας της σκληρής και άκαμπτης καρδιάς τους, ο Θεός τους απέκλεισε από όλα τα αγαθά. Για το «και πλησίασαν», ενώ ζούσαν παραδόθηκαν στον άδη εξαιτίας της απιστίας τους. Υποδηλώνει επίσης και τα έθνη, τα οποία πέθαναν τον θάνατο της απιστίας (ή αμαρτίας), αλλά σώθηκαν αργότερα μέσω της πίστεως. Σχετικά με το «και έκραξαν», μιλάει μεν για τους Ισραηλίτες, ότι πολλές φορές παραδόθηκαν στους εχθρούς και λυτρώθηκαν. Όμως ολόκληρη η προφητεία αναφέρεται στον λαό των εθνών. Όσον αφορά το «και εκ των αναγκών», ελευθέρωσε εκείνους μεν από τους αισθητούς εχθρούς, ενώ αυτούς από τους νοητούς. Στο «απέστειλε», ο Πατέρας απέστειλε τον Χριστό και γιάτρεψε τη συντετριμμένη ανθρωπότητα. Στο «και ερρύσατο», διότι οι Εβραίοι (Ιουδαίοι) διέφθειραν τις οδούς τους, αλλά και οι δαίμονες διέφθειραν τα έθνη. Όταν όμως ήλθε ο Κύριος (ο Χριστός), τους λύτρωσε από την πλάνη, καλώντας τους στο φως της γνώσεως (της αλήθειας).

Διότι αιτία για τον θάνατο έγινε η παρακοή του νόμου που δόθηκε στον παράδεισο. Παρόλα αυτά όμως ο Χριστός μας έσωσε από τον θάνατο, αφού η ζωή βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς, για να καταλύσει την τυραννία του θανάτου. «Κάθε τροφή την αποστράφηκε βδελυσσόμενη η ψυχή.» Ως τροφή εδώ θα εννοήσουμε την πνευματική τροφή, για την οποία ο Κύριος έλεγε στους αποστόλους: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει στην αιώνια ζωή.» Κάθε είδος αυτής της τροφής αποστράφηκε ο άνθρωπος. Διότι δεν τήρησαν ούτε τον φυσικό ούτε τον γραπτό νόμο, και γι' αυτό πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου. Πύλες δε του θανάτου είναι τα αμαρτήματα, από τα οποία έπρεπε αυτοί να απομακρυνθούν. Διότι όσο πλησίασαν σε αυτές, τόσο πιο μακριά από τις πύλες της ζωής αναγκαστικά βρέθηκαν. Αλλά ο Χριστός, αυτούς που βρίσκονταν μακριά, τους έφερε κοντά μέσω του δικού Του αίματος. «Και έκραξαν προς τον Κύριο.» Ως κραυγή ο Θεός δεν λογαριάζει εκείνη που γίνεται με τη φωνή, αλλά τη διάθεση του νου· επειδή και όταν ο Μωυσής σιωπούσε, του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;» «Απέστειλε τον Λόγο Του.» Τι είναι πιο σαφές από αυτό προς ένδειξη της σαρκώσεως του Σωτήρα; Διότι απεσταλμένο Λόγο ονομάζει τον σαρκωθέντα, Αυτόν που λέει: «Εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται αυτόν που με απέστειλε.» Ο Οποίος, αφού θεράπευσε το γένος μας, μας λύτρωσε από τις φθορές, δηλαδή από τα αμαρτήματα. Διότι φθορά του κάθε ανθρώπου είναι τα αμαρτήματα.

Αλλ' όμως, και αυτούς και εκείνους, μολονότι ήταν βυθισμένοι σε τόσα πολλά κακά, τους αξίωσε της σωτηρίας. «Κάθε τροφή αποστράφηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Διότι οι μεν Ιουδαίοι, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών, αποστρέφονταν ακόμη και την ίδια την τροφή. Επειδή αυτό, και σε άλλον ψαλμό, μιλώντας εκ μέρους τους το είπε ο προφήτης: «Διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου». Τα δε έθνη δεν ήθελαν να δώσουν προσοχή ούτε στις διδασκαλίες των δικών τους φιλοσόφων. Εξαιτίας αυτού, άλλοι μεν καταδίκασαν τον Σωκράτη σε θάνατο, άλλοι δε παρέδωσαν τον Ανάξαρχο σε ένα παράξενο είδος τιμωρίας, και άλλοι, αφού βασάνισαν σκληρά τους διαδόχους του Πυθαγόρα, τους προκάλεσαν πρόωρο θάνατο. Αλλ' όμως, και σε αυτούς ο Θεός των όλων μερίμνησε να μεταδοθεί η αθάνατη τροφή, και τους έπεισε να προστρέξουν σε αυτή με κάθε προθυμία, και τους ελευθέρωσε από τις πύλες του θανάτου. Και κατ' άλλον τρόπο, ως τροφή εδώ θα εννοήσουμε τη λογική τροφή, για την οποία ο Κύριος έλεγε στους αποστόλους: «Να εργάζεσθε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που μένει εις ζωήν αιώνιον». Κάθε είδος αυτής της τροφής αποστράφηκε ο άνθρωπος. Διότι δεν τήρησε ούτε τον φυσικό νόμο ούτε τον γραπτό, και εξαιτίας αυτού «πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Πύλες δε του θανάτου είναι τα αμαρτήματα, τα οποία πλησίασαν, ενώ έπρεπε να απομακρυνθούν από αυτά.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ε' <ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΓΑΒΡΙΗΛ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΟΜΗΤΟΡΟΣ> ***] Εκείνος που αρνείται την ωφέλεια και αποστρέφεται τη συμβουλή της σωτηρίας, είναι φανερό ότι πάσχει από ασθένεια «προς θάνατον». Γι' αυτό και δεν δέχεται την πνευματική τροφή, αλλά επιδιώκει να πλησιάζει ανεπαίσθητα κάθε μέρα στις πύλες του άδη και του νοητού θανάτου· «Κάθε τροφή», λέει, «την αποστράφηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Διότι έτσι ακριβώς συμβαίνει· επειδή καθένας που αποστρέφεται κάθε τροφή, είτε σωματική είτε πνευματική, είναι ολοφάνερο ότι ασθενεί βαριά, και ανάλογα με την ασθένειά του, είτε σωματική είτε ψυχική, πλησιάζει «έως τις πύλες του θανάτου». Όπως δηλαδή αυτός που τρέφεται σωματικά με όρεξη φανερώνει σωματική υγεία και ζωή, έτσι και αυτός που πεινά και τρέφεται με πνευματικές παραινέσεις φανερώνει ζωή και υγεία της ψυχής. Ας φροντίσουμε λοιπόν να πεινάσουμε για αυτήν την υγεία και την τροφή και να την απολαύσουμε, αδελφοί, ώστε να αξιωθούμε όχι μόνο τον χορτασμό, αλλά συγχρόνως και τον μακαρισμό. «Μακάριοι όσοι πεινούν», λέει, «και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορταστούν». Και εσείς, βέβαια, είστε μακάριοι επειδή πεινάσατε και διψάσατε και χορτάσατε μια τέτοια αστείρευτη τροφή.