Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:2

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΣΤ΄. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα. Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών, και τους συγκέντρωσε από τις χώρες, από την ανατολή και τη δύση, και τον βορρά και τη θάλασσα· πλανήθηκαν στην έρημο, σε τόπο άνυδρο. Στον Κύριο πρέπει να εξομολογούμαστε, αφενός ομολογώντας τα δικά μας σφάλματα όπως σε ιατρό, και αφετέρου ευχαριστώντας Τον για τις ευεργεσίες Του προς εμάς, έχοντας την εγγύηση της θεραπείας από Αυτόν· διότι όχι μόνο είναι αγαθός, αλλά και παρατείνει το έλεός Του σε όλον τον παρόντα αιώνα. Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών, και τους συγκέντρωσε από τις χώρες.

Εύλογα και στην παρούσα περίπτωση η κλήση των εθνών, η οποία μέσω του Σωτήρα μας έγινε πράξη, προφητεύεται μετά την αποβολή του έθνους των Ιουδαίων, η οποία φανερώθηκε μέσω του προηγούμενου ψαλμού. Σε αυτόν, μετά τον μακρύ κατάλογο των ασεβειών τους, λεγόταν: «Και οργίστηκε ο Κύριος εναντίον του λαού του και εβδελύχθηκε την κληρονομία του». Αυτούς λύτρωσε από το χέρι των εχθρών· εκείνους που παλαιότερα είχαν υποδουλωθεί από τους εχθρούς και πολέμιους των ανθρώπων, δηλαδή από τον διάβολο.

Διότι ευθύς μόλις αρχίζει τον λόγο του λέει: «Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του»· καθώς, λοιπόν, η εξομολόγηση εδώ νοείται ως ευχαριστία και όχι ως εξαγόρευση αμαρτιών, προτρέπει να δοξάζουμε τον Θεό αποκλειστικά για την αγαθότητά Του, υποδηλώνοντας τούτο: ότι όλα όσα αγαθά και σωτήρια έγιναν από τον Θεό για τους ανθρώπους, έγιναν όλα κατά χάριν και αγαθότητα. Χωρίς εμείς να έχουμε παράσχει καμία αιτία για το αγαθό, αλλά αντίθετα, ενώ εμείς βρισκόμασταν σε κάθε είδους κακία, Εκείνος δεν απομακρύνεται από τη δική Του φύση, αλλά πράττει ακριβώς αυτό το οποίο είναι. Διότι δεν θα ήταν λογικό Αυτός που είναι αγαθός εκ φύσεως να ενεργήσει οτιδήποτε άλλο πέρα από αυτό που επιτάσσει η φύση Του. «Ας το πουν», λέει, «οι λελυτρωμένοι από τον Κύριο, αυτούς που λύτρωσε από τα χέρια του εχθρού, και τους συγκέντρωσε από τις χώρες, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Ο λόγος αυτός ευαγγελίζεται την παντελή επάνοδο του ανθρωπίνου γένους προς το αγαθό. Διότι η λέξη «λύτρωση» δηλώνει την ανάκληση από την αιχμαλωσία. Ο δε Θεός έδωσε τον εαυτό Του ως λύτρο υπέρ εκείνων που κρατούνταν από τον θάνατο, σε αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου· και επειδή όλοι βρίσκονταν στη φυλακή του θανάτου, είναι φανερό ότι εξαγοράζει τους πάντες με το λύτρο, ώστε κανένας να μην εναπομείνει στη δυναστεία του θανάτου μετά την απολύτρωση των πάντων που συντελέστηκε. Διότι δεν είναι δυνατόν να βρίσκεται κάποιος μέσα στον θάνατο, εφόσον ο θάνατος δεν υπάρχει.

Αλληλούια. Η μεν προφητεία προσφέρει ύμνο στον Θεό, προσκαλεί δε και τα έθνη σε προτροπή (προκοπή πίστεως) της παρουσίας του Χριστού. «Εξομολογείσθε». Δηλαδή να εξομολογείσθε με θάρρος, διότι είναι μεγάλη η χρηστότητα του Θεού και δεν αποστρέφεται αυτόν που Τον πλησιάζει. Διότι ο Θεός δεν ελεεί προσωρινά, αλλά αιωνίως. «Ειπάτωσαν». Διότι όσοι από τον Ισραήλ σώθηκαν επιστρέφοντας (στρεφόμενοι), αυτοί, γνωρίζοντας το έλεος του Κυρίου, ψάλλουν. Υποδήλωνε δε τα έθνη. «Ους ελυτρώσατο». Και τον μεν Ισραήλ από τους αισθητούς εχθρούς, τα δε έθνη από τα χέρια των νοητών εχθρών, δηλαδή των δαιμόνων. «Εκ των χωρών». Από τους τόπους της πλάνης συνήγαγε τα έθνη που πίστεψαν (εκείνα που δεν πίστευαν). «Από ανατολών». Διότι τα έθνη περιφέρονταν από κάθε άνεμο, αλλά [επειδή πίστεψαν] συγκεντρώθηκαν σε μία πίστη και μία Εκκλησία. «Επλανήθησαν». Είναι φανερό ότι ο λαός των Εβραίων (Ιουδαίων) περιπλανιόταν στην έρημο. Αλλά σύμφωνα με την αλήθεια εννοεί τον λαό των εθνών, που πλανιόταν στη νοητή έρημο, που είναι η Εκκλησία· διότι ήταν άνυδρη, μη έχοντας το ύδωρ του βαπτίσματος. «Οδόν πόλιν». Ο εβραϊκός λαός δεν βρήκε, εξαιτίας της απιστίας του, την οδό της άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία· τη βρήκε όμως ο λαός των εθνών που πίστεψε. «Πεινώντες». Διότι τα έθνη δεν είχαν ακόμη γευθεί το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, και γι' αυτό εξαντλούνταν από την πείνα και τη δίψα.

Και όπως ακριβώς σε μια εύηχη λύρα οι οξείς φθόγγοι, ενωνόμενοι με τους βαρείς, και πάλι οι μεσαίοι με τους υπολοίπους, αποδίδουν έναν εύρυθμο ήχο όταν κρούονται με το πλήκτρο, κατά τον ίδιο τρόπο βλέπω να συμβαίνει και σε εσάς· διότι οι αναμεμειγμένες φωνές ανδρών και γυναικών, παιδιών και γερόντων, αποδίδουν μια σύμφωνη και αρμονική φωνή, και διαλαλείται μεγαλόφωνα ο λόγος του μακαρίου Δαβίδ, ο οποίος στον παρόντα καιρό έλαβε την εκπλήρωσή του. Ας πουν, λέει, οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, αυτούς που λύτρωσε από το χέρι του εχθρού και τους συγκέντρωσε από τις χώρες, από την ανατολή και τη δύση, από τον βορρά και τη θάλασσα.

Αδιάψευστα έχουν καταστεί τα λόγια του προφήτη, διότι από κάθε έθνος και φυλή και χώρα το δίχτυ της κολυμβήθρας αλίευσε αυτούς τους λογικούς ιχθύες μέσω των αλιέων αποστόλων. Διότι τέτοια είναι η τέχνη των αλιέων του Χριστού· δεν στήνουν δίχτυα, αλλά συλλαμβάνουν τις ψυχές με την πίστη. Ας ομιλήσουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους ελύτρωσε από το χέρι του εχθρού, εκείνου που έσπειρε τα ζιζάνια, εκείνου που γέννησε την κατάρα, εκείνου που έτεκε την παράβαση, του γεννήτορα των Ιουδαίων, καθώς λέει ο προφήτης: Μάταιη θα είναι η ισχύς του πατέρα σας. Αληθινός είναι ο λόγος· εκείνος κατασκεύασε τον σταυρό ως ξύλο κατάρας, ο Χριστός όμως τον μετέτρεψε σε ευλογία· εκείνος λατόμησε τάφο, ο Χριστός όμως τον κατέστησε θυσιαστήριο· εκείνος απέσπασε τον Ιούδα από τους μαθητές, ο Χριστός όμως εστήριξε όλους τους νεοφωτίστους.

Διότι η λαμπρότητα των νεοφωτίστων έγινε σκοτάδι για τους Ιουδαίους, και η δική τους ευωχία ταλαιπωρία για εκείνους, και η δική τους σωτηρία πνιγμός για εκείνους και για τον διάβολο. Διότι αυτοί βρίσκονται στην εκκλησία και εκείνοι στην έρημο, αυτοί είναι με τους αγγέλους και εκείνος με τους χοίρους. Από εκεί όπου εκείνος εξέπεσε, αυτοί ανυψώθηκαν· οι αιχμάλωτοι βρίσκονται στην ελευθερία και ο τύραννος στη δουλεία. Ας μιλήσουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο. Τι να πουν; Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Τι να πουν; Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου. Τι να πουν; Η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Τι να πουν; Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλουμε.

Απεκδύθηκες τον παλαιό άνθρωπο και ενδύθηκες τον νέο, ο οποίος είναι ο Χριστός. Διαφύλαξε με ασφάλεια την ψυχή και το σώμα σου από τους μολυσμούς. Ας πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο· τι να πουν; Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς να τον ενδυθώ;

Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι χρηστός, διότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα. Πάλι ο προφητικός λόγος προτρέπει να υμνούμε τον ευεργέτη Θεό· και αναφέρει ότι η αιτία της υμνωδίας είναι η φιλανθρωπία. Αυτά δε θα ήταν ικανοί να τα πουν όσοι διέφυγαν από κινδύνους, μόνο με το έλεος του Θεού, χωρίς καμία δική μας συνεισφορά. Ένα τέτοιο όμως έλεος είναι βραχύ για όσους επιτυγχάνουν κάτι το πρόσκαιρο· ενώ για όσους αξιώνονται τα αιώνια είναι αιώνιο. Έχει ειπωθεί άλλωστε, «Με έλεος αιώνιο σε ελέησα», από Εκείνον που δείχνει έλεος σε χιλιάδες προς εκείνους που Τον αγαπούν, ο Οποίος ετοιμάζει για αυτούς «Όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε»· το δε αγαθό είναι συνώνυμο με το χρηστό. Ας τα πουν αυτά οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους ελύτρωσε από το χέρι του εχθρού. Αφού δήλωσε την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους διά του προηγούμενου ψαλμού, στον οποίο υπήρχε και το «Αποστράφηκε με βδελυγμία την κληρονομία Του»· τώρα δηλώνει την κλήση των εθνών που συγκεντρώνονται από κάθε μέρος της οικουμένης διά του Σωτήρος και αρπάζονται από τα χέρια του διαβόλου, ώστε να ενταχθούν στην αγία Του Εκκλησία. Διότι μάταια οι Ιουδαίοι προσδοκούν ότι, αφού συγκεντρωθούν από τα έθνη, θα κατοικήσουν μόνοι τους την Ιουδαία. Επειδή, μέσα σε χίλια χρόνια από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας, αυτό δεν συνέβη, ενώ η κλήση των εθνών έχει πραγματοποιηθεί εμπράκτως.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».

Αλλά επειδή δεν ταίριαζε στον Θεό να μην επιβλέψει φιλάνθρωπα το δικό Του δημιούργημα, εμφανίζεται ο Λυτρωτής, ο οποίος βέβαια δεν είχε ανάγκη από εξωτερικά δώρα ή λύτρα, αλλά κένωσε τον εαυτό Του, δίνοντας ως λύτρο αντί για όλους εμάς το δικό Του αίμα, το ζωοποιό και σωτήριο· και αφού υπέμεινε για εμάς και πάθος και σταυρό, ανέβηκε στο ύψος, και αιχμαλώτισε επιστρέφοντας τη δική μας αιχμαλωσία· αφού μας γλίτωσε πραγματικά από τη χαλδαϊκή εξουσία των αλιτήριων δαιμόνων, και αφού μας ελευθέρωσε από τη βάρβαρη χεριά του νοητού δυνάστη, μας απέκτησε ως λαό περιούσιο, εμάς που μέσω της επίγνωσης και της ειλικρινούς και ορθής πίστης καταφύγαμε στη δική Του δεσποτεία, άρχοντας και βασιλεύοντας σε εμάς στους αιώνες. Και κανείς δεν θα απιστήσει, παρά μόνο όποιος νοσεί από την ιουδαϊκή απιστία και αναισχυντία, περιφέροντας ακόμα στην ψυχή του το κάλυμμα που καταργείται, και μη θέλοντας να ξύσει το πάχος του γράμματος από την καρδιά του, και γι' αυτό σε καμία περίπτωση δεν αξιώνεται να σκύψει στα θεία μυστήρια. Διότι, αν βέβαια κάποιος αμφισβητούσε, ισχυριζόμενος ότι τάχα ο λόγος υποδηλώνει κάποιον δικό μας βασιλιά που πρόκειται να εκλεγεί για την εξουσία των Ιουδαίων, θα ακούσει από εμάς και από την ίδια την αλήθεια ότι, σύμφωνα με την παράδοση της Ιερής Γραφής, μετά την επιστροφή τους από τη Βαβυλώνα, κανείς από αυτούς δεν φαίνεται να έδεσε βασιλικό διάδημα, όπως ακριβώς χειροτονούνταν προηγουμένως οι βασιλιάδες τους, ούτε να ενθρονίστηκε με τα σκήπτρα του βασιλικού αξιώματος, καθώς ο Θεός των όλων το προθέσπισε έτσι διά φωνής των προφητών. Διότι από εκεί και πέρα αποδείχτηκε ότι εξακολουθούσαν να βρίσκονται υπό δημαγωγούς και ιερείς. Από αυτό είναι φανερό ότι ο λόγος δεν μας υποδεικνύει αυτήν την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, εφόσον είναι γνωστό από ποιους και με ποιον τρόπο εκείνοι που απαλλάχτηκαν από τη βαβυλωνιακή καταπίεση, επιστρέφοντας στην Παλαιστίνη, μεταφέρθηκαν πίσω, όπως ακριβώς είναι με σαφήνεια καταγεγραμμένο στις ιστορίες για αυτά τα γεγονότα. Επομένως, δεν έχει λογική να εκλαμβάνονται τα προφητικά λόγια γι' αυτούς. Αλλά εκείνα που γνωρίζουμε, και έχουμε πιστέψει, και οι πατέρες μας μάς διηγήθηκαν, στα οποία έχουμε σταθεί πάρα πολύ σταθερά, αυτά κηρύττουμε, ότι εμείς είμαστε αυτοί που συγκέντρωσε από τα έθνη, αυτοί που με ακλόνητη ελπίδα ελπίζουν σε Αυτόν, οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, αυτούς που λύτρωσε από τα χέρια των αόρατων εχθρών, και από τις χώρες του σκότους και της σκιάς του θανάτου συγκέντρωσε από ανατολή, και δύση, και βορρά, και θάλασσα, εμάς που κάποτε πλανιόμασταν στην έρημη και άνυδρη γη της απιστίας εξαιτίας της μεθοδείας του εχθρού, και είχαμε στερηθεί τα σωτήρια νάματα της ευσέβειας, στους οποίους δώρισε τη χάρη της θεογνωσίας άνωθεν, βρέχοντάς μας με τις βροχές της φιλανθρωπίας Του.

54. Διότι μας συγκέντρωσε, δηλαδή τον νοητό Ισραήλ και αυτούς που καλούνται τέκνα της επαγγελίας του πατριάρχη Αβραάμ, και μας λύτρωσε μέσω του σταυρού του από το χέρι του Εχθρού, και μέσω του ευαγγελικού κηρύγματος μας συνάθροισε από τις χώρες, και μας εισήγαγε στη γη του Ισραήλ, η οποία θεοπρεπώς θα νοηθεί ως η Εκκλησία του Χριστού, και μας διασφάλισε με όρη υψωμένα και μυστικά, δηλαδή με τα υψηλά δόγματα της θεολογίας. Αυτά δε θα τα διδάξουν σαφέστερα τα όσα ακολουθούν: Και ένας άρχοντας, λέει, θα είναι βασιλιάς όλων αυτών, και δεν θα αποτελούν πλέον δύο έθνη, ούτε πρόκειται να διαιρεθούν πια σε δύο βασίλεια.