Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:20

Το ότι δε αυτός είναι ο Λόγος του Πατρός, έτσι ψάλλει στον εκατοστό έκτο ψαλμό: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους ιάτρευσε, και τους διέσωσε από τις καταστροφές τους». Διότι ο Θεός που έρχεται είναι ο ίδιος και ο Λόγος που αποστέλλεται. Γνωρίζοντας δε ότι αυτός ο Λόγος είναι ο Υιός του Θεού, ψάλλει εκφράζοντας τη φωνή του Πατρός στον τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό: «Ανέβλυσε η καρδιά μου Λόγο αγαθό»· και πάλι στον εκατοστό ένατο: «Εκ γαστρός, πριν από τον Εωσφόρο, σε εγέννησα». Διότι τι άλλο θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι γέννημα του Πατρός, παρά τον Λόγο και τη Σοφία του; Γνωρίζοντας ότι αυτός είναι εκείνος προς τον οποίο είπε ο Πατήρ: «Γενηθήτω φως», και το στερέωμα, και τα πάντα, και αυτή η βίβλος το περιέχει λέγοντας: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους».

Αυτός μεν ο χαρακτήρας προέρχεται από τους αποστόλους διαμέσου των Πατέρων· πρέπει λοιπόν, όταν κανείς μελετά τη Γραφή, να εξετάζει και να διακρίνει πότε αυτή ομιλεί για τη θεότητα του Λόγου και πότε για τα ανθρώπινα ιδιώματά του, ώστε να μην κατανοούμε άλλα αντί άλλων και παραπαίουμε, όπως ακριβώς έχουν πάθει οι Αρειανοί. Όπως λοιπόν, γνωρίζοντάς τον ως Λόγο, γνωρίζουμε ότι «δι' αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· και, «με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί»· και, «αποστέλλει τον Λόγο του, και θεραπεύει τα πάντα»· και γνωρίζοντάς τον ως σοφία, γνωρίζουμε ότι ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη, και τα πάντα τα εποίησε εν σοφία ο Πατέρας· και γνωρίζοντάς τον ως Θεό, έχουμε πιστέψει ότι αυτός είναι ο Χριστός· διότι, «ο θρόνος σου, Θεέ», ψάλλει ο Δαβίδ, «παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Από αυτά, λοιπόν, μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι οι Αρειανοί δεν στρέφουν τον πόλεμο εναντίον μας εξαιτίας της αίρεσής τους, αλλά, ενώ προσποιούνται ότι αντιπαρατίθενται σε εμάς, στην πραγματικότητα πολεμούν την ίδια τη θεότητα. Διότι, αν η φωνή που έλεγε: «ούτος εστιν ο Υιός μου» ήταν δική μας, μικρή θα ήταν η μομφή μας απέναντί τους. Αν, όμως, η φωνή είναι του Πατρός και την άκουσαν οι μαθητές, και ο ίδιος ο Υιός λέει για τον εαυτό Του: «προ δε πάντων βουνών γεννά με», πώς δεν θεομαχούν και αυτοί τώρα, όπως οι γίγαντες της μυθολογίας, έχοντας τη γλώσσα τους, όπως είπε ο ψαλμωδός, ως «μάχαιραν οξείαν» που υπηρετεί την ασέβεια; Διότι ούτε τη φωνή του Πατρός φοβήθηκαν ούτε τα λόγια του Σωτήρος σεβάστηκαν, αλλά ούτε και πείστηκαν από τους αγίους: από εκείνον μεν που γράφει: «ος ων απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρ της υποστάσεως» και «Χριστός δε Θεού δύναμις και Θεού σοφία», και τον ψαλμωδό που λέει: «ότι παρά σοι πηγή ζωής, εν τω φωτί σου οψόμεθα φως» και «πάντα εν σοφία εποίησας», και από τους μεν προφήτες που αναφέρουν: «και εγένετο λόγος Κυρίου προς με», τον δε Ιωάννη που γράφει: «Εν αρχή ην ο Λόγος» και τον Λουκά: «καθώς και παρέδωκαν ημίν οι απ’ αρχής αυτόπται και υπηρέται του Λόγου γενόμενοι»· όπως και πάλι ο Δαβίδ λέει: «απέστειλε τον Λόγον αυτού και ιάσατο αυτούς». Διότι όλα αυτά, από τη μία πλευρά, στηλιτεύουν παντού την αρειανική αίρεση, και από την άλλη φανερώνουν την αϊδιότητα του Λόγου και ότι δεν είναι ξένος, αλλά αποτελεί ίδιον της ουσίας του Πατρός.

Εάν, λοιπόν, τα έθνη σέβονται τον Θεό, ο οποίος έδωσε τον νόμο στον Μωυσή και την υπόσχεση στον Αβραάμ, και του οποίου τον λόγο περιφρόνησαν οι Ιουδαίοι, γιατί δεν κατανοούν, ή μάλλον γιατί εκουσίως παραβλέπουν, ότι ο Κύριος που προφητεύεται από τις Γραφές έλαμψε στην οικουμένη και εμφανίστηκε σε αυτήν σωματικώς, καθώς λέει η Γραφή: «Ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σε εμάς», και πάλι: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε», και πάλι: «Ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε»; Παθαίνουν δε κάτι παρόμοιο με κάποιον ο οποίος, έχοντας παραφρονήσει, βλέπει μεν τη γη να φωτίζεται από τον ήλιο, αρνείται όμως τον ήλιο που τη φωτίζει. Διότι, τι περισσότερο θα είχε να κάνει, ερχόμενος, εκείνος που προσδοκάται από αυτούς;

Ποιος όμως είναι αυτός που θυμήθηκε; Αυτός που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων; Φαίνεται ότι με αυτά τα λόγια κάνει μνεία της αναστάσεως του Σωτήρα όλων μας Χριστού· διότι η φράση «αυτός που ανέβασε», λέει, σημαίνει «αυτός που ανέστησε από τη γη τον αρχιποίμενα όλων», και ανέστησε όχι οπωσδήποτε από τους νεκρούς, αλλά σαν να τον ανέδειξε μέσα από τους ανθρώπους· διότι έγινε σαν ένας από εμάς, υπομένοντας τη γέννηση κατά σάρκα από γυναίκα, ο μονογενής Λόγος του Πατρός. Επειδή όμως, όπως είπα, έβλεπε τον Ισραήλ να έχει εντελώς λησμονήσει τα μεγαλουργήματα του Θεού, ο προφήτης σχεδόν έχει εκπλαγεί, και θρηνεί για αυτούς που έχουν πέσει σε τέτοια αναισθησία λέγοντας: «Πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;», δηλαδή, αυτός που εγκατέστησε μέσα τους το θείο και σωτήριο Πνεύμα Του. Διότι κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε, λέει. Είπε επίσης και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ότι «Απέστειλε τον Λόγο Του και τους θεράπευσε». Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα, διότι ενεργεί δια του ομοουσίου Πνεύματος.

Εξαπέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Η γη είναι πλήρης από το έλεος του Κυρίου. Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί. Βοηθός μου και προστάτης μου είσαι εσύ· και στον Λόγο σου στήριξα την ελπίδα μου.

Έτσι, μέσω της κατά φύσιν ενότητας, εξαφανίζεται η πολυθεϊστική πλάνη των Ελλήνων· ενώ μέσω της αποδοχής του Λόγου και του Πνεύματος, καταρρίπτονται τα δόγματα των Ιουδαίων. Από καθεμία δε αίρεση παραμένει το χρήσιμο: από μεν την ιουδαϊκή αντίληψη, η ενότητα της φύσης, από δε τον ελληνισμό, μόνο η διάκριση κατά τις υποστάσεις. Εάν, όμως, ο Ιουδαίος αντιλέγει στην αποδοχή του Λόγου και του Πνεύματος, ας ελεγχθεί και ας αποστομωθεί από τη θεία Γραφή. Διότι για μεν τον Λόγο λέγει ο θείος Δαβίδ: «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει στον ουρανό». Και πάλι: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους ιάτρευσε». Ένας προφορικός λόγος, όμως, δεν αποστέλλεται, ούτε παραμένει εις τον αιώνα.

Όλα δε όσα έχει, δεν τα έχει κατά μετάδοση, ούτε διδακτικώς, αλλά ως προερχόμενα από το αίτιο, όπως το: «Δεν μπορεί ο Υιός να κάνει τίποτα από τον εαυτό του, αν δεν βλέπει τον Πατέρα να το κάνει». Διότι, αν δεν υπάρχει ο Πατέρας, δεν υπάρχει ούτε ο Υιός. Διότι ο Υιός προέρχεται από τον Πατέρα, και υπάρχει μέσα στον Πατέρα, και ταυτόχρονα με τον Πατέρα, και όχι μετά τον Πατέρα. Ομοίως και αυτά που κάνει, προέρχονται από εκείνον και γίνονται μαζί με εκείνον. Διότι μία και η αυτή, όχι απλώς όμοια, αλλά η ίδια ακριβώς είναι η θέληση, η ενέργεια και η δύναμη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Άλλα πάλι λέγονται με την έννοια ότι η ευδοκία του Πατέρα εκπληρώνεται μέσω της δικής Του ενέργειας, όχι ως μέσω κάποιου οργάνου ή δούλου, αλλά ως μέσω του ουσιώδους και ενυπόστατου Λόγου και της σοφίας και της δύναμής Του, επειδή μία κίνηση θεωρείται ότι υπάρχει στον Πατέρα και στον Υιό, όπως το: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού» και το: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε» και το: «Για να γνωρίσουν ότι εσύ με απέστειλες». Άλλα πάλι λέγονται προφητικώς. Και από αυτά, άλλα μεν ως μελλοντικά, όπως: «Θα έλθει φανερά», και εκείνο του Ζαχαρία: «Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε σένα», και εκείνο που ειπώθηκε από τον Μιχαία: «Ιδού, ο Κύριος εξέρχεται από τον τόπο του, και θα καταβεί και θα βαδίσει πάνω στα υψώματα της γης».

Και ο Μαλαχίας λέει: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου, και θα επιβλέψει την οδό. Και πάλι: Με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους πτωχούς. Και ο Δαβίδ στον 〈106ο〉 ψαλμό λέει: Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε. 〈ε〉 Ότι θα έλθει — ο Ιακώβ λέει: Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνο που απόκειται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.

Ο δε Λόγος του διακονούσε τη σωτηρία σε εκείνους που σώζονταν· διότι «απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τις καταστροφές τους». Για ποιον λόγο, όμως, ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό, και ποια είναι η αιτία που έκρινε άξιους της δικής του εποπτείας όλους τους υιούς των ανθρώπων, το φανερώνει αμέσως μετά λέγοντας: «Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους»· αντί αυτού, ο Σύμμαχος λέει: «Αυτός που πλάθει ξεχωριστά κάθε μία καρδιά τους». Διότι, εάν έφερνε στην ύπαρξη τον ανθρώπινο νου με όμοιο τρόπο όπως τα άλογα ζώα, δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη να επιβλέπει ο ίδιος τους υιούς των ανθρώπων· θα επαρκούσε η γενική πρόνοια, η οποία προνοεί για όλα εξίσου. Τώρα όμως, επειδή ακριβώς η ψυχή του ανθρώπου αποτελεί μια εξαίρετη ουσία, εφόσον μαρτυρείται ότι μόνο για τον άνθρωπο έχει πει: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν»· και «δημιούργησε ο Κύριος τον άνθρωπο· κατ' εικόνα Θεού τον δημιούργησε»· εύλογα, προνοώντας για τη δική του εικόνα, επέβλεψε από τον ουρανό και είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων.

Λέγοντας δε, «Απέστειλε από τον ουρανό και με έσωσε», φανερώνει ότι έχει σταλεί κάποιος Σωτήρας από τον Θεό. Το ποιος είναι αυτός, προς το παρόν δεν το παρουσίασε, αλλά το διδάσκει σε άλλο σημείο, όπου λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους». Επομένως, ήταν ο Λόγος του Θεού, αυτός που και παλαιότερα αποστελλόταν, και γινόταν Σωτήρας αυτών που ήταν άξιοι της σωτηρίας του, τον οποίο γνωρίζοντας με ακρίβεια ο Δαβίδ έλεγε: «Απέστειλε από τον ουρανό και με έσωσε». Τον άξιο, λοιπόν, της σωτηρίας τον έσωζε μέσω του Σωτήρα ο Ύψιστος· ο Ίδιος δε, κρίνοντας δίκαια, αυτούς που επαναστατούσαν και καταπατούσαν τον δίκαιο τους παρέδιδε στον ονειδισμό, ωφελώντας τους και καθιστώντας τους καλύτερους, μέσω του ονειδισμού και της επιστροφής προς τον Εαυτό Του.

Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του, και λύτρωσε την ψυχή μου από το μέσο των σκύμνων, και τα εξής. Το προηγουμένως ελλιπές νόημα το απέδωσε μέσω των προκείμενων λόγων. Διότι, καθώς αναζητούνταν ποιον εξαπέστειλε από τον ουρανό και έσωσε τον Δαβίδ, το φανέρωσε εδώ λέγοντας: «Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του». Και το έλεος και η αλήθεια που εξαποστέλλεται, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο λεγόταν: «Εξαπέστειλε τον λόγο Του, και τους γιάτρεψε, και τους λύτρωσε από τις καταστροφές τους»; Ο ίδιος, παρομοίως, ονομάζεται και φως που αποστέλλεται, στον ψαλμό που λέει: «Εξαπόστειλε το φως Σου και την αλήθειά Σου· αυτά θα με οδηγήσουν».

Και ταπεινώθηκε μέσα στους κόπους η καρδιά τους· ασθένησαν και δεν υπήρχε βοηθός. Διότι το μεγάλο αυτό κατόρθωμα διαφυλασσόταν μόνο για τον Λόγο του Θεού, για τον οποίο αναφέρεται στη συνέχεια: Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Και έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις στενοχώριες τους. Και τους έβγαλε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους. Διότι πώς να μη βρισκόμασταν σε δεινή θέση, όντας υποδουλωμένοι σε πονηρούς δαίμονες και ακάθαρτα πνεύματα;

«Κάθε τροφή σιχάθηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Εξαιτίας της καχεξίας εκείνων που αποστρέφονταν κάθε λογική και σωτήρια για τις ψυχές τροφή, ευλόγως ο μονογενής Υιός του Θεού, όταν απεστάλη, έφτασε μέχρι τις πύλες του θανάτου, έχοντας σαρκωθεί και ενανθρωπήσει, απλώνοντας χείρα σωτηρίας και σε όσους είχαν ξεπέσει μέχρις εκεί και αναβόησαν προς αυτόν. «Και έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους. Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων. Και ας του προσφέρουν θυσία αινέσεως, και ας αναγγείλουν τα έργα του με αγαλλίαση, εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία και εργάζονται στα πολλά ύδατα». Αφού έκανε μνεία ο λόγος για την άφιξη του Λυτρωτή και Σωτήρα, μέσω του οποίου κατορθώθηκαν όλα όσα προελέχθησαν, στη συνέχεια επισυνάπτει την προφητεία σχετικά με τους αποστόλους του. Διότι αυτοί ήταν που κατέβαιναν στη θάλασσα με πλοία, ρητά και κατά λέξη, όπως ακριβώς μαρτυρεί η θεία Γραφή των Ευαγγελίων. Επομένως, η παρούσα προφητεία, με μεγάλη ακολουθία, συνέδεσε τη μνήμη των αποστόλων και όσων ήταν μαζί τους με την παρουσία του Λόγου του Θεού στους ανθρώπους.

Αναφέρεται, λοιπόν, ότι ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σαν ένας κοινός άνθρωπος στον Αβραάμ, ο οποίος καθόταν δίπλα στη δρυ της Μαμβρή. Εκείνος, πέφτοντας αμέσως στο έδαφος, αν και με τα μάτια του έβλεπε άνθρωπο, τον προσκυνούσε ως Θεό, τον ικέτευε ως Κύριο, και ομολογούσε ότι δεν αγνοεί ποιος είναι, λέγοντας με αυτά ακριβώς τα λόγια: «Κύριε, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;». Διότι, εάν κανένας ορθός λόγος δεν επιτρέπει να μεταβάλλεται η αγένητη και άτρεπτη ουσία του Παντοκράτορα Θεού σε μορφή ανθρώπου, ούτε πάλι να εξαπατά τα μάτια των θεατών με την ψευδαίσθηση κάποιου δημιουργήματος, ούτε βέβαια η Γραφή να επινοεί ψευδώς τέτοια περιστατικά, τότε αυτός ο Θεός και Κύριος που κρίνει όλη τη γη και αποδίδει δικαιοσύνη, και ο οποίος εμφανίζεται με ανθρώπινο σχήμα, ποιος άλλος θα μπορούσε να ονομαστεί —εφόσον δεν επιτρέπεται να πούμε ότι είναι η πρώτη αιτία των πάντων— παρά μόνον ο προϋπάρχων Λόγος Του; Για τον οποίο αναφέρεται και στους Ψαλμούς: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους γιάτρεψε, και τους λύτρωσε από τις φθορές τους».

Εφόσον είναι ένα το πρόσωπο που λέει αυτά στην περικοπή, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο Κύριος που δημιούργησε τον ουρανό και τον στερέωσε, και εδραίωσε τη γη, εκείνος που λέει «εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω εις τον αιώνα», και προσθέτει στη συνέχεια, σύμφωνα με όλους όσους ερμήνευσαν τη θεία Γραφή, το «και τώρα ο Κύριος ο Θεός απέστειλε εμένα και το πνεύμα αυτού», αν όχι ο ιερός Λόγος του Θεού, ο οποίος, μετά την αγένητη αρχή, ονομάζεται πρώτος Θεός όλων των γενητών; Για αυτόν άλλωστε και αλλού έχει γραφτεί: «απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε»· διότι αυτός είναι εκείνος μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, τόσο αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς όσο και αυτά στη γη, είτε ορατά είτε αόρατα· τον οποίο και απέστειλε ο Κύριος ο Θεός ο Πατέρας, και μαζί με αυτόν και το Άγιο Πνεύμα, προκειμένου να οικονομήσει τα υπέρ της σωτηρίας των ανθρώπων;

Θεωρώ ότι οι Αιθίοπες και οι Σεβωείμ, για τους οποίους προφητεύεται εδώ ότι θα προσκυνήσουν τον Χριστό, δηλώνονται και μέσω του 71ου ψαλμού, όπου λέγεται: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν Αιθίοπες, και βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα, και θα τον προσκυνήσουν». Είναι προφανές από τα συμφραζόμενα ότι αυτό αναφέρεται στον Χριστό, ο οποίος προφητεύεται και σε εκείνα τα χωρία. <Ψαλμός 32ος>. «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους.» Και στον 106ο ψαλμό αναφέρεται: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους γλίτωσε από τις καταστροφές τους», και πάλι στον 147ο: «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του στη γη, πολύ γρήγορα τρέχει ο λόγος του». Αλλά, βεβαίως, με τον προκείμενο ψαλμό που λέει «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί» συμφωνεί το ιερό ευαγγέλιο, το οποίο λέει ρητά: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Όλα έγιναν δι’ αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Εύλογα το ευαγγέλιο τον ονομάζει Θεό, επειδή και στα προηγούμενα χωρία, αυτός ακριβώς ο Λόγος που τώρα θεολογείται, είχε αναγορευθεί Σοφία και γέννημα του Θεού, και Ιερέας, και Χριστός βασιλιάς, και Κύριος, και Θεός, και εικόνα του Θεού.

Και αυτά σαφώς και ρητώς ευαγγελίζονται την εξ ουρανών κάθοδο του Λόγου του Θεού, καθώς και τα κατορθώματα της παρουσίας Του. «Απέστειλε», λέει λοιπόν, «τον λόγο του και τους θεράπευσε». Ως Λόγο δε του Θεού εμείς σαφώς εννοούμε Αυτόν που αποστάλθηκε από τον Πατέρα ως Σωτήρας σε όλους τους ανθρώπους, τον οποίο έχουμε διδαχθεί να θεολογούμε μέσα από τα ιερά Ευαγγέλια. Υπαινίσσεται δε και την μέχρι θανάτου κάθοδό Του, η οποία έγινε για χάρη όσων είχαν φτάσει σε αυτόν, και παρουσιάζει βεβαίως την αιτία της ελεύσεώς Του, φανερώνοντας τη λύτρωση εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω Αυτού. Διότι όσους είχαν φτάσει «έως τις πύλες του θανάτου» τους έσωσε μόνος Αυτός· αυτούς τους «ελευθέρωσε», θεραπεύοντάς τους, «από τις φθορές τους». Και μάλιστα τα κατόρθωσε αυτά με κανέναν άλλο τρόπο παρά συντρίβοντας τις λεγόμενες «χάλκινες πύλες» του θανάτου και σπάζοντας τους «σιδερένιους μοχλούς». Έπειτα, ύστερα από αυτά, προφητεύει ακολούθως την ερήμωση εκείνων που δεν Τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε: «Μετέτρεψε», λέει, «ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε άνυδρη γη, γη καρποφόρα σε αλμυρή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν». Αυτά θα τα κατανοήσεις εάν ανατρέξεις, από το έθνος των Ιουδαίων, στην πάλαι ποτέ ξακουστή Ιερουσαλήμ, στη δόξα της, και στην εν Θεώ καρποφορία της, η οποία επί του παρόντος στερείται τους άγιους και θεοφιλείς άνδρες που πολιτεύονταν σε αυτήν.

Και πράγματι, αυτόν τον ένθεο Λόγο η Θεία Γραφή παρουσιάζει με διάφορους τρόπους ως σταλμένο από τον Πατέρα για τη σωτηρία των ανθρώπων. Εξιστορεί, λοιπόν, ότι αυτός φανέρωσε τον εαυτό του και στον Αβραάμ, και στον Μωυσή, και στους άλλους θεοφιλείς προφήτες, και ότι με θεϊκές αποκαλύψεις τους δίδαξε πολλά και προφήτευσε τα μέλλοντα, όταν αναφέρει πως ο Θεός και Κύριος εμφανίστηκε και συνομίλησε με τους προφήτες. Ότι, επίσης, αυτός έγινε γνωστός σε όλους τους ανθρώπους, ως σωτήρας αυτών που ασθενούν και ιατρός των ψυχών, απεσταλμένος από τον Υπέρτατο, το προφητεύει κάπως έτσι: «Απέστειλε τον Λόγο του, και τους γιάτρεψε και τους λύτρωσε από τη φθορά τους». Και πάλι αλλού λέει: «Με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο Λόγος του». Για τον λόγο αυτό και η ευαγγελική διδασκαλία, ανανεώνοντας το προφητικό και πατροπαράδοτο δόγμα, αποσαφηνίζει τη θεολογία ως εξής: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από όσα έχουν γίνει. Μέσα του υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

ΙΕ΄. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΑΙΤΙΟΥ Ας θεωρηθούν, λοιπόν, ομολογημένα με αυτόν τον τρόπο τα όσα αφορούν το πρώτο Αίτιο των όλων. Εξέτασε όμως και τα σχετικά με το δεύτερο, το οποίο τα ιερά λόγια των Εβραίων διδάσκουν ότι είναι ο Λόγος του Θεού και Θεός εκ Θεού, όπως ακριβώς έχουμε διδαχθεί να θεολογούμε και εμείς οι ίδιοι. Ο Μωυσής, λοιπόν, ρητά θεολογεί περί δύο Κυρίων, στα σημεία όπου λέει: «Και έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο φωτιά και θειάφι πάνω στην πόλη των ασεβών», όπου, όπως συνηθίζει, έκανε και για τους δύο όμοια χρήση των εβραϊκών χαρακτήρων· και αυτή είναι η ανεκφώνητη από αυτούς θεολογία μέσω των τεσσάρων γραμμάτων. Με αυτό συμφωνεί και ο Δαβίδ, ένας άλλος προφήτης και ταυτόχρονα βασιλιάς των Εβραίων, λέγοντας: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε εκ δεξιών μου», υποδεικνύοντας τον ύψιστο Θεό με τον πρώτο «Κύριο», και τον δεύτερο μετά από αυτόν με τη δεύτερη προσωνυμία. Διότι, σε ποιον άλλον είναι θεμιτό να υπονοηθεί ότι παραχωρούνται τα δεξιά της αγέννητης Θεότητας, παρά μόνο σε αυτόν για τον οποίο γίνεται ο λόγος; Τον οποίο ο ίδιος προφήτης σε άλλα σημεία διασαφηνίζει πιο καθαρά, υποστηρίζοντας ότι αυτός για τον οποίο θεολογεί είναι ο δημιουργικός Λόγος του Πατέρα για τα σύμπαντα, όταν λέει: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί.» Και τον ίδιο επίσης παρουσιάζει ως σωτήρα εκείνων που έχουν ανάγκη τη θεραπεία του, λέγοντας: «Απέστειλε τον λόγο του και τους γιάτρεψε.»

Και σε αυτά μεν αρνήθηκε απροκάλυπτα τον Υιό, γίνεται δε φανερό από όσα προσθέτει ότι εισάγει κάποιον απλό λόγο, σαν μια προσταγή για τα όσα πρέπει να γίνουν, λέγοντας, ότι αυτόν κατ' αυτόν τον τρόπο κηρύττουν όλες οι θείες Γραφές. Διότι ο μεν Δαβίδ λέει γι' αυτόν: «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», και πάλι ο ίδιος: «εξαπέστειλε τον λόγο του και τους γιάτρεψε». Ο δε Σολομών: «θα με αναζητήσουν οι κακοί, και δεν θα με βρουν· διότι μίσησαν τη σοφία, και δεν προτίμησαν τον λόγο του Κυρίου».

Διότι ο μεν Δαβίδ λέγει για αυτόν: «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», και πάλι ο ίδιος: «απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε». Ο δε Σολομών: «θα με ζητήσουν οι κακοί, και δεν θα με βρουν· διότι μίσησαν τη σοφία, και δεν προτίμησαν τον λόγο του Κυρίου».

Εάν δε λέγει ο προφήτης προς τη γη για τον Ιεχονία: «Γράψε αυτόν τον άνδρα ως αποκηρυγμένο, διότι δεν πρόκειται να αναδειχθεί από το σπέρμα του κανένας που να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ και να άρχει πλέον στον Ιούδα», αυτό δεν αναιρεί βεβαίως το γεγονός ότι θα υπάρξει σπέρμα του, αλλά το ότι κάποιος από το σπέρμα του θα βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων· πράγμα που αποδείχθηκε αληθινό. Λέει λοιπόν: «Ατιμάστηκε ο Ιεχονίας ως σκεύος το οποίο δεν είναι χρήσιμο, διότι απορρίφθηκε αυτός και το σπέρμα του σε γη που δεν γνώριζε», προφητεύοντας ολοφάνερα τη γη της Βαβυλώνας. Πλην όμως εκείνος που ήλθε να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και έχοντας αποσταλεί για να λύσει τις αλυσίδες των αμαρτιών και τα δεσμά των ψυχών που βρίσκονταν από παλιά δεμένες υπό την εξουσία του θανάτου, ήλθε για τη σωτηρία όλων αυτών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ προφητεύοντας για αυτόν: «Απέστειλε τον λόγο του, και τους θεράπευσε από τις φθορές τους· ας δοξολογούν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του προς τους γιους των ανθρώπων· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· και τους προστάτευσε από την οδό της ανομίας τους· ταπεινώθηκαν, και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους». Διότι αυτά λέγονται για την απολύτρωση από τον θάνατο που πραγματοποιήθηκε δια του Χριστού, όπως συμφωνεί και το λόγιο που αναφέρει: «Ο θάνατος κατέπιε, έχοντας υπερισχύσει». Και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Διότι, λέγει, έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους, και διηγείται τον τρόπο της σωτηρίας. Η διήγηση δε αυτή είναι ξεκάθαρα ένα ευαγγέλιο. «Διότι», λέγει, «απέστειλε τον Λόγο του και τους ιάτρευσε, και τους ελευθέρωσε από τις φθορές τους». Βλέπεις ζωντανό και έμψυχο Λόγο να αποστέλλεται για τη σωτηρία εκείνων που χάνονται, και να ελευθερώνει από τη φθορά εκείνον που υποδουλώθηκε σε αυτήν. Ποιος ευαγγελιστής διακηρύσσει το μυστήριο τόσο απροκάλυπτα; Επομένως, λέγει, ας υμνηθεί η χάρη από εκείνους που ευεργετήθηκαν, και η δοξολογία ας γίνει ύμνος για τις ευεργεσίες. «Ας του προσφέρουν», λέγει, «θυσία αινέσεως, και ας εξαγγείλουν τα έργα του με αγαλλίαση». Μετά από αυτά, αναπαριστά και πάλι τα πάθη και πάλι εισάγει τη χάρη του Θεού μετά τα πάθη. Αναφέρεται δε στην απερισκεψία των ανθρώπων, στο ότι δηλαδή, αφού εγκατέλειψαν τη σταθερή και ακύμαντη ζωή, παραδόθηκαν στο πέλαγος με τη δική τους προαίρεση: «Εκείνοι», λέγει, «που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία», και οι οποίοι, αντί να εργάζονται στον παράδεισο όπου είχαν ταχθεί αρχικά, κάνουν την εργασία τους υποβρύχια. Ονομάζει δε «θάλασσα» αυτήν εδώ την υλική ζωή, η οποία ταράσσεται από όλους τους ανέμους των πειρασμών και κλυδωνίζεται από τα αλλεπάλληλα πάθη. «Κάνοντας», λέγει, «εργασία σε πολλά ύδατα. Και αυτοί είδαν τα έργα του Κυρίου και τα θαυμάσιά του μέσα στον βυθό».

Τρία λοιπόν να νοείς: τον προστάζοντα Κύριο, τον δημιουργούντα Λόγο και εκείνον που στερεώνει, δηλαδή το Πνεύμα· διότι «στερέωση» ονόμασε τον αγιασμό και τη συμπλήρωση. Για να μάθεις δε ότι δεν κάνει λόγο για τον προφορικό, αλλά για τον ενυπόστατο, ο ίδιος αλλού λέει: «Θα αποστείλει τον Λόγο του, και θα τα λιώσει· θα φυσήξει το Πνεύμα του, και θα ρεύσουν ύδατα.» Ανυπόστατος όμως λόγος δεν αποστέλλεται. Και πάλι: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους έσωσε από τις φθορές τους.» Και πάλι: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.» «Ποιος στάθηκε στο υποστήριγμα του Κυρίου και είδε τον Λόγο του;» Λόγος όμως ανθρώπου δεν είναι ορατός.

Έπειτα πρόσθεσε: «Πριν από όλα τα βουνά με γεννά». Διότι το μεν «έκτισε» αναφέρεται στην κάτω και χρονική του γέννηση, ενώ το «πριν από όλα τα βουνά με γεννά» στην άνω, την άχρονη και προαιώνια. Και πάλι ο Δαβίδ λέει: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· ονομάζοντας Κύριο μεν τον Πατέρα, και Λόγο τον Υιό του, διότι η σχέση που έχει με τον Πατέρα είναι όπως ο λόγος προς τον νου, όχι μόνο εξαιτίας του απαθούς της γεννήσεως, αλλά και λόγω της συνάφειας και της εξαγγελτικής του ιδιότητας· και Πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι, σχετικά με τον Λόγο και Υιό: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε», δηλαδή προφανώς ο Πατέρας τον Υιό, αυτούς που νοσούσαν μέσα στην πλάνη. Σχετικά δε με το Άγιο Πνεύμα: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα κτισθούν», δηλαδή οι της νέας κτίσεως, «και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», η οποία είχε παλαιωθεί μέσα στις αμαρτίες. Ούτε όμως αποστέλλεται κάποιος προφητικός λόγος μέσω των φωνητικών οργάνων, ο οποίος διαχέεται και διαλύεται στον αέρα. Διότι σε άλλο σημείο λέει: «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου παραμένει στον ουρανό». Ούτε παρομοίως πρόκειται για πνεύμα (αναπνοή) που εξωθείται μέσω των αναπνευστικών οργάνων και διαλύεται και διαχέεται. Διότι αυτά είναι γνωρίσματα των σωμάτων. Είναι φανερό, επομένως, ότι ο Λόγος και το Πνεύμα είναι ενυπόστατα, αΐδια και δημιουργικά.

«Διότι έτσι», λέει, «και χάρη ονομάζεται και λέγεται ταπεινότερα ότι εκχέεται, "ώστε να δειχθεί το από πού προέρχεται", δηλαδή η άχρονη αρχή του Πνεύματος». Και βέβαια αυτό ακριβώς αποδεικνύει ότι δεν διαψεύστηκε η υπόσχεση, αλλά ότι έφτασε και σε πέρας. Ο δε Ακίνδυνος, με τέτοιου είδους επινοήσεις, εύκολα θα μπορούσε να αρνηθεί και την επί γης παρουσία του Λόγου του Θεού, επειδή και γι' αυτόν έχει προαναγγελθεί: «απέστειλε τον λόγο του και τους ιάτρευσε». Ποιος τον απέστειλε; Εξάπαντος ο Πατέρας, όπως και ο ίδιος ο Λόγος στα ευαγγέλια λέει συνομιλώντας με τον Πατέρα: «εσύ με απέστειλες στον κόσμο»· «στον οποίο», για να μιλήσουμε κατά τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, «αναφέρει τα δικά του, τιμώντας τον ως άχρονη αρχή». Επειδή λοιπόν και για τον Υιό λέγεται ταπεινότερα ότι έχει αποσταλεί, «για να φανερωθεί το από πού προέρχεται», ούτε αυτός έχει αποσταλεί αληθινά σύμφωνα με την αντίληψη του Ακίνδυνου, αλλά κάποια κτιστή φύση έχει αποσταλεί – διότι λέει ότι κτίσμα είναι, και στην περίπτωση του Πνεύματος, αυτό που κυρίως εκχέεται – «επειδή έχει ειπωθεί γι' αυτόν ταπεινότερα το ότι έχει αποσταλεί και έχει δοθεί από τον Πατέρα». Άραγε δεν συγκέντρωσε σε ένα, ενάντια στην ίδια του την ψυχή ο άθλιος, την κακοδοξία του Αρείου και του Μακεδονίου και του Νεστορίου εξαιτίας αυτών, όπως με πολλές αποδείξεις καταδείξαμε στον επιστολιμαίο λόγο προς τον σοφό πρόεδρο της Κυζίκου;

Διότι αυτά, όταν κατήλθε ο Κύριος, τα συνέτριψε και ελευθέρωσε εκείνους που ήταν εγκλεισμένοι για πολλά χρόνια. Βοήθησε τον λαό των Εβραίων που είχε πλανηθεί πολύ, πολλές φορές τον επανέφερε, αλλά εκείνοι δεν το κατανόησαν· όπως ακριβώς, καθώς και τα έθνη πλανώνταν στις απάτες των δαιμόνων, ο Χριστός, αφού τα επέστρεψε, τα οδήγησε στην οδό της αλήθειας. Για το εδάφιο «εξαιτίας των ανομιών» εννοεί τους Ιουδαίους· διότι βρίσκονταν ψηλά, καθώς ονομάζονταν λαός του Θεού. Αλλά, επειδή παρανόμησαν, απορρίφθηκαν από τον Θεό και ταπεινώθηκαν. Για το «κάθε τροφή», εξαιτίας της σκληρής και άκαμπτης καρδιάς τους, ο Θεός τους απέκλεισε από όλα τα αγαθά. Για το «και πλησίασαν», ενώ ζούσαν παραδόθηκαν στον άδη εξαιτίας της απιστίας τους. Υποδηλώνει επίσης και τα έθνη, τα οποία πέθαναν τον θάνατο της απιστίας (ή αμαρτίας), αλλά σώθηκαν αργότερα μέσω της πίστεως. Σχετικά με το «και έκραξαν», μιλάει μεν για τους Ισραηλίτες, ότι πολλές φορές παραδόθηκαν στους εχθρούς και λυτρώθηκαν. Όμως ολόκληρη η προφητεία αναφέρεται στον λαό των εθνών. Όσον αφορά το «και εκ των αναγκών», ελευθέρωσε εκείνους μεν από τους αισθητούς εχθρούς, ενώ αυτούς από τους νοητούς. Στο «απέστειλε», ο Πατέρας απέστειλε τον Χριστό και γιάτρεψε τη συντετριμμένη ανθρωπότητα. Στο «και ερρύσατο», διότι οι Εβραίοι (Ιουδαίοι) διέφθειραν τις οδούς τους, αλλά και οι δαίμονες διέφθειραν τα έθνη. Όταν όμως ήλθε ο Κύριος (ο Χριστός), τους λύτρωσε από την πλάνη, καλώντας τους στο φως της γνώσεως (της αλήθειας).

Διότι αιτία για τον θάνατο έγινε η παρακοή του νόμου που δόθηκε στον παράδεισο. Παρόλα αυτά όμως ο Χριστός μας έσωσε από τον θάνατο, αφού η ζωή βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς, για να καταλύσει την τυραννία του θανάτου. «Κάθε τροφή την αποστράφηκε βδελυσσόμενη η ψυχή.» Ως τροφή εδώ θα εννοήσουμε την πνευματική τροφή, για την οποία ο Κύριος έλεγε στους αποστόλους: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει στην αιώνια ζωή.» Κάθε είδος αυτής της τροφής αποστράφηκε ο άνθρωπος. Διότι δεν τήρησαν ούτε τον φυσικό ούτε τον γραπτό νόμο, και γι' αυτό πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου. Πύλες δε του θανάτου είναι τα αμαρτήματα, από τα οποία έπρεπε αυτοί να απομακρυνθούν. Διότι όσο πλησίασαν σε αυτές, τόσο πιο μακριά από τις πύλες της ζωής αναγκαστικά βρέθηκαν. Αλλά ο Χριστός, αυτούς που βρίσκονταν μακριά, τους έφερε κοντά μέσω του δικού Του αίματος. «Και έκραξαν προς τον Κύριο.» Ως κραυγή ο Θεός δεν λογαριάζει εκείνη που γίνεται με τη φωνή, αλλά τη διάθεση του νου· επειδή και όταν ο Μωυσής σιωπούσε, του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;» «Απέστειλε τον Λόγο Του.» Τι είναι πιο σαφές από αυτό προς ένδειξη της σαρκώσεως του Σωτήρα; Διότι απεσταλμένο Λόγο ονομάζει τον σαρκωθέντα, Αυτόν που λέει: «Εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται αυτόν που με απέστειλε.» Ο Οποίος, αφού θεράπευσε το γένος μας, μας λύτρωσε από τις φθορές, δηλαδή από τα αμαρτήματα. Διότι φθορά του κάθε ανθρώπου είναι τα αμαρτήματα.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Διότι, όσο την πλησίαζαν, τόσο πιο μακριά από τις πύλες της ζωής αναγκαστικά βρίσκονταν. Αλλά ο Χριστός, αν και βρίσκονταν μακριά, τους έφερε κοντά δια του δικού Του αίματος. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις συμφορές τους. Ως κραυγή ο Θεός δεν υπολογίζει αυτήν που γίνεται με τη φωνή, αλλά τη διάθεση της διάνοιας· επειδή και στον Μωυσή, ενώ εκείνος σιωπούσε, έλεγε: «Γιατί φωνάζεις σε εμένα;». Έστειλε τον λόγο Του και τους γιάτρεψε, και τους γλίτωσε από τις καταστροφές τους. Διότι ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε και εστάλη ως άνθρωπος (επειδή ως Θεός είναι απερίγραπτος, πανταχού παρών και περιέχει τα σύμπαντα), θεράπευσε τα κάθε λογής τραύματα των ψυχών και ανόρθωσε τους διεφθαρμένους λογισμούς. Έτσι θεράπευσε εκείνη την αμαρτωλή γυναίκα και την προέτρεψε να έχει θάρρος· έτσι στερέωσε τον παράλυτο, λέγοντάς του: «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· έτσι άνοιξε τον παράδεισο στον ληστή· έτσι ανέδειξε τους τελώνες διδασκάλους της οικουμένης· έτσι ανακαινίζει και καθαρίζει αυτούς που προσέρχονται στο πανάγιο βάπτισμα, και τους απαλλάσσει από τα τραύματα της αμαρτίας. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του, και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Και ας Του προσφέρουν θυσία αινέσεως, και ας εξαγγείλουν τα έργα Του με αγαλλίαση.

Έτσι, αφενός μέσω της ενότητας της φύσεως εξαφανίζεται η πολυθεϊστική πλάνη των Ελλήνων, αφετέρου μέσω της αποδοχής του Λόγου και του Πνεύματος καταρρίπτεται το δόγμα των Ιουδαίων, και από την καθεμία αίρεση διατηρείται το χρήσιμο: από μεν την ιουδαϊκή αντίληψη η ενότητα της φύσεως, από δε τον Ελληνισμό μόνο η διάκριση ως προς τις υποστάσεις. Εάν πάλι ο Ιουδαίος προβάλει αντιρρήσεις στην αποδοχή του Λόγου και του Πνεύματος, ας ελεγχθεί και ας αποστομωθεί από τη θεία Γραφή. Διότι σχετικά με τον Λόγο λέγει ο Δαβίδ: «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει στον ουρανό», και πάλι: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε».

Παρομοίως, και αυτά που πράττει, τα πράττει από Αυτόν και μαζί με Αυτόν· διότι μία και η αυτή, όχι απλώς όμοια, αλλά η ίδια ακριβώς είναι η θέληση, η ενέργεια και η δύναμη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. —ε') Άλλα πάλι λέγονται με την έννοια ότι η πατρική ευδοκία εκπληρώνεται δια της δικής Του ενέργειας, όχι όμως σαν μέσω κάποιου οργάνου ή δούλου, αλλά σαν μέσω του ουσιώδους και ενυπόστατου Λόγου Του και της σοφίας και της δύναμής Του, επειδή θεωρείται ότι υπάρχει μία κίνηση στον Πατέρα και τον Υιό, όπως το «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και το «απέστειλε τον λόγο του και τους γιάτρεψε», και το «για να γνωρίσουν ότι εσύ με απέστειλες». —στ') Άλλα πάλι λέγονται προφητικά, και από αυτά άλλα μεν ως μελλοντικά, όπως το «θα έλθει φανερά», και εκείνο του Ζαχαρία «ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα», και αυτό που ειπώθηκε από τον Μιχαία «ιδού ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του και θα καταβεί και θα βαδίσει στα υψηλά της γης»· άλλα δε μελλοντικά αναφέρονται ως παρωχημένα: «Αυτός είναι ο Θεός μας, μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», και το «για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου», και τα παρόμοια. —Επομένως, όσα ίσχυαν πριν από την ένωση θα λέγονται για Αυτόν και μετά την ένωση, αλλά όσα αφορούν την περίοδο μετά την ένωση, σε καμία περίπτωση δεν λέγονται πριν από την ένωση, παρά μόνο προφητικά, όπως αναφέραμε.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».

Διότι, επειδή τιμώνταν και γινόταν πιστευτό και αναγνωριζόταν ένα μόνο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, ενώ ο Υιός και το Πνεύμα αγνοούνταν, και ο Θεός γνωριζόταν, ας πούμε, κατά το ήμισυ, αν και με πολλούς τρόπους και πριν από την ίδια την παρουσία του Χριστού κηρυσσόταν η Τριάδα, άλλοτε με τον Πατέρα να λέει μέσω των Γραφών «υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα», και άλλοτε «από τη μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου», και: «Με τον Λόγο», δηλαδή τον Υιό του Πατέρα, «στερεώθηκαν οι ουρανοί», και: «Απέστειλε» ο Πατέρας «τον» Υιό και «Λόγο του και τους θεράπευσε», και: «Ιδού, θα πράξει συνετά ο δούλος μου και θα υψωθεί και θα δοξαστεί», και: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ», «και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο», και γενικά όσα ο Πατέρας λέει μέσω των Γραφών για τον Υιό. Και πάλι, σχετικά με το Άγιο και ζωαρχικό Πνεύμα, άλλοτε μεν αναφέρεται: «το πνεύμα σου το αγαθό ας με οδηγήσει», και «πνεύμα ευθύ εγκαίνισε στα έγκατά μου», άλλοτε δε: «με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή του» (όχι επειδή εκείνη η άρρητη και ασώματη φύση διαθέτει στόμα και πνεύμα από αυτά που μας είναι γνωστά, διότι το πνεύμα (η πνοή) του στόματος του προφορικού λόγου που μας είναι γνωστότατο, ούτε αποστέλλεται ούτε ενεργεί, ενώ το άφραστο πνεύμα του άφραστου στόματος του Θεού και αποστέλλεται κατά την οικονομία και ενεργεί με αυθεντία όπως ο Πατέρας και ο Υιός, γι' αυτό και κατέβηκε το πνεύμα του Θεού και τους οδήγησε), και: «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», και: «Στις έσχατες ημέρες θα εκχύσω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα» και τα λοιπά. Έτσι, ενώ με πολλούς τρόπους, όπως προείπα, κηρυσσόταν η ομοούσια Τριάδα, ο Υιός και το Πνεύμα αγνοούνταν από τους ανθρώπους.

Ναι βέβαια, και για το ψάρι που ψηνόταν πάνω στη θράκα μετά την ανάσταση: διότι αυτό που προηγουμένως ήταν άλογο, αφού πυρώθηκε από τον Λόγο, απαλλάχθηκε από την αλογία του και φαίνεται να γίνεται νοερή τροφή του Λόγου. Ακόμη δε, το ότι η χάρη των γλωσσών δόθηκε στους αποστόλους, φανερώνει την απόφαση της αποστολικής τους χειροτονίας, ώστε να μάθουν και από τη μορφή του χαρίσματος ότι, επειδή επρόκειτο να υπηρετήσουν με τον λόγο τα έργα του Λόγου, αξιώθηκαν ένα τέτοιο χάρισμα. Και όσον αφορά τον Πρόδρομο, ο οποίος κηρύσσεται από τα ιερά γράμματα ως φωνή βοώσα του Λόγου, δεν δηλώνει τίποτε άλλο από αυτά που έχουν ειπωθεί, παρά μόνο ότι ο Λόγος ήλθε στη γη για να θεραπεύσει την αρρώστια της αλογίας. Αυτό ακριβώς αναφέρει και ο Δαβίδ λέγοντας: «εξαπέστειλε τον λόγο αυτού και τους θεράπευσε».

Γνωρίζοντας αυτή την παράδοξη δυναστεία του διαβόλου, οι παλαιοί άγιοι κραύγασαν προς τον Κύριο, και Εκείνος εξαπέστειλε τον Λόγο Του και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε από τις φθορές τους, επισκιάζοντάς τους. Οι δε νεότεροι έχουν τον ίδιο τον Λόγο και Θεό μαζί τους, ο οποίος φόρεσε τη δική τους σάρκα, και οι ίδιοι έχουν ενδυθεί Αυτόν τον ίδιο, την ενυπόστατη δύναμη και σοφία του Θεού. Και ποιος θα αντισταθεί ή θα τολμήσει να πολεμήσει αυτούς που έχουν ενδυθεί τον Χριστό, την πανοπλία του Θεού; Σε τέτοιους ανθρώπους ο διάβολος δεν τολμά να επιτεθεί από τα αριστερά, αλλά από τα δεξιά, δηλαδή με την έπαρση που προέρχεται από την αρετή και την αγιότητα. Είναι όμως, βέβαια, ανόητος εκείνος που κυριεύεται από έπαρση για τη θεία πανοπλία, την παντοκρατορική δύναμη.