Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:23

Υπάρχουν, βέβαια, και αξιέπαινα πλοία, τα οποία εξυπηρετούν εκείνους που κατεβαίνουν στη θάλασσα για να εκτελέσουν εργασία σε πολλά ύδατα, και για τα οποία έχει ειπωθεί στον ψαλμό της δοξολογίας ότι «Εκεί πλοία διαπορεύονται». Διότι τα πλοία που διασχίζουν τη θάλασσα, αλλά δεν παραμένουν σε αυτήν, ούτε καταποντίζονται από τα κύματα, επαινούνται· έτσι και εκείνοι που ζουν εν σαρκί, αλλά δεν στρατεύονται κατά σάρκα, καταπατώντας την τρικυμία του βίου και ευρισκόμενοι υψηλότερα από αυτήν, εκτελούν εργασία σε πολλά ύδατα. Είναι όσοι συγκαταβαίνουν στον βίο με σκοπό να κερδίσουν κάποιους από τους βυθισμένους. Γι' αυτό είδαν τα έργα του Κυρίου, λαμβάνοντας ως μισθό της εργασίας τους την κατανόηση των έργων του Κυρίου και των θαυμασίων μέσα στον βυθό.

Διότι πλέον η καλλιέπεια της ευφράδειάς τους παραμένει άπρακτη. Και κανείς απολύτως δεν τους ακολουθεί, αλλά, αφού απέρριψαν με αποστροφή ως σαθρά, βέβηλα και γραώδη τα μυθεύματα εκείνων που πλανάνε, εκείνοι που κάποτε βρίσκονταν σε πλάνη οικειοποιούνται τη σοφία του Χριστού. Γράφει λοιπόν ο Παύλος: «Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής τούτου του αιώνα; Δεν κατέστησε μωρή ο Θεός τη σοφία του κόσμου;» Επομένως, λέμε ότι ποταμοί που έχουν τοποθετηθεί σε νησιά είναι οι λόγοι των Ελλήνων σοφών, οι οποίοι συγκρατούν την ελληνική απάτη. Ή, όπως αναφέραμε στα προηγούμενα, δεχθήκαμε ότι άλλα νησιά είναι οι Εκκλησίες του Χριστού, οι οποίες υποδέχονται τους ναυτιλλομένους, νοητά βεβαίως και πνευματικά, οι οποίοι καταφεύγουν στους διδασκάλους που βρίσκονται σε αυτές σαν σε κάποια ασφαλή ορμητήρια, και διαφεύγουν από το πονηρό πνεύμα που διαρκώς προκαλεί τρικυμία σε όσους κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία και εργάζονται σε πολλά νερά. Με τη θάλασσα δε πρέπει να παρομοιάσουμε, όπως είπα, τον κλύδωνα του ανθρώπινου βίου και την τύρβη των επίγειων πραγμάτων.

Διότι όσοι ζουν μεν εν σαρκί, αλλά δεν στρατεύονται κατά σάρκα, καταπατώντας τον κλύδωνα του βίου και όντας υψηλότερα από αυτόν, εργάζονται σε ύδατα πολλά, συγκαταβαίνοντας με σκοπό να κερδίσουν κάποιους από εκείνους που έχουν βυθιστεί. Επιπλέον, υποδηλώνοντάς μας γλαφυρά ο ψαλμωδός τον περισπασμό του παρόντος βίου και την πικρή πλημμυρίδα και σύγχυση των πραγμάτων μέσα σε αυτόν, λέει: «Αυτή είναι η θάλασσα, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Διότι πρέπει να παρομοιάσουμε ορθότατα με ψάρια εκείνους που συχνά περιφέρονται εδώ και εκεί για κανένα από τα αναγκαία προς ωφέλειά τους, και συλλέγουν μόνο εκείνα τα οποία τους καθιστούν σαρκικούς και τους προετοιμάζουν να υπομείνουν μάταιους κόπους. Επομένως, κολυμπώντας σαν τα ψάρια διασχίζουμε αυτήν την πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα, δηλαδή τον κόσμο· διότι ο βίος του καθενός είναι κατά κάποιον τρόπο διαφορετικός.

«Κάθε τροφή σιχάθηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Εξαιτίας της καχεξίας εκείνων που αποστρέφονταν κάθε λογική και σωτήρια για τις ψυχές τροφή, ευλόγως ο μονογενής Υιός του Θεού, όταν απεστάλη, έφτασε μέχρι τις πύλες του θανάτου, έχοντας σαρκωθεί και ενανθρωπήσει, απλώνοντας χείρα σωτηρίας και σε όσους είχαν ξεπέσει μέχρις εκεί και αναβόησαν προς αυτόν. «Και έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους. Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων. Και ας του προσφέρουν θυσία αινέσεως, και ας αναγγείλουν τα έργα του με αγαλλίαση, εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία και εργάζονται στα πολλά ύδατα». Αφού έκανε μνεία ο λόγος για την άφιξη του Λυτρωτή και Σωτήρα, μέσω του οποίου κατορθώθηκαν όλα όσα προελέχθησαν, στη συνέχεια επισυνάπτει την προφητεία σχετικά με τους αποστόλους του. Διότι αυτοί ήταν που κατέβαιναν στη θάλασσα με πλοία, ρητά και κατά λέξη, όπως ακριβώς μαρτυρεί η θεία Γραφή των Ευαγγελίων. Επομένως, η παρούσα προφητεία, με μεγάλη ακολουθία, συνέδεσε τη μνήμη των αποστόλων και όσων ήταν μαζί τους με την παρουσία του Λόγου του Θεού στους ανθρώπους.

Διότι, λέγει, έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους, και διηγείται τον τρόπο της σωτηρίας. Η διήγηση δε αυτή είναι ξεκάθαρα ένα ευαγγέλιο. «Διότι», λέγει, «απέστειλε τον Λόγο του και τους ιάτρευσε, και τους ελευθέρωσε από τις φθορές τους». Βλέπεις ζωντανό και έμψυχο Λόγο να αποστέλλεται για τη σωτηρία εκείνων που χάνονται, και να ελευθερώνει από τη φθορά εκείνον που υποδουλώθηκε σε αυτήν. Ποιος ευαγγελιστής διακηρύσσει το μυστήριο τόσο απροκάλυπτα; Επομένως, λέγει, ας υμνηθεί η χάρη από εκείνους που ευεργετήθηκαν, και η δοξολογία ας γίνει ύμνος για τις ευεργεσίες. «Ας του προσφέρουν», λέγει, «θυσία αινέσεως, και ας εξαγγείλουν τα έργα του με αγαλλίαση». Μετά από αυτά, αναπαριστά και πάλι τα πάθη και πάλι εισάγει τη χάρη του Θεού μετά τα πάθη. Αναφέρεται δε στην απερισκεψία των ανθρώπων, στο ότι δηλαδή, αφού εγκατέλειψαν τη σταθερή και ακύμαντη ζωή, παραδόθηκαν στο πέλαγος με τη δική τους προαίρεση: «Εκείνοι», λέγει, «που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία», και οι οποίοι, αντί να εργάζονται στον παράδεισο όπου είχαν ταχθεί αρχικά, κάνουν την εργασία τους υποβρύχια. Ονομάζει δε «θάλασσα» αυτήν εδώ την υλική ζωή, η οποία ταράσσεται από όλους τους ανέμους των πειρασμών και κλυδωνίζεται από τα αλλεπάλληλα πάθη. «Κάνοντας», λέγει, «εργασία σε πολλά ύδατα. Και αυτοί είδαν τα έργα του Κυρίου και τα θαυμάσιά του μέσα στον βυθό».

Γιατί εξετάζεις σχολαστικά αν κάποιοι από όσους διανοήθηκαν αυτά νικήθηκαν, και εξαιτίας αυτού απελπίζεσαι, θεωρώντας το εγχείρημα ακατόρθωτο; Στρέψε το βλέμμα σου σε εκείνον που τα έχει καταφέρει, και με θάρρος τόλμησε τον αγαθό πλου με την επίπνοια του Αγίου Πνεύματος, κατευθυνόμενος από τον κυβερνήτη Χριστό. Διότι ούτε «εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία και εργάζονται σε πολλά ύδατα» θεώρησαν το ναυάγιο που συνέβη σε κάποιον ως εμπόδιο για τις ελπίδες τους, αλλά προβάλλοντας την αγαθή ελπίδα τους σπεύδουν προς την επιτυχή ολοκλήρωση του σκοπού τους. Ή μήπως δεν θα ήταν το πιο παράλογο από όλα, το να θεωρείται κακό το να σφάλει κάποιος ακολουθώντας τον αυστηρό βίο, ενώ το να περνούν ολόκληρη τη ζωή τους γερνώντας μέσα στα σφάλματα να θεωρείται καλύτερη επιλογή; Διότι, εάν είναι φοβερό να πλησιάσει κανείς έστω και μία φορά την αμαρτία, και εξαιτίας αυτού θεωρείς ασφαλές το να μην επιχειρεί κανείς τον υψηλότερο σκοπό, πόσο χειρότερο είναι να κάνει την αμαρτία τρόπο ζωής και εξαιτίας αυτού να παραμείνει εντελώς αμέτοχος στον καθαρότερο βίο; Πώς ακούς τον Εσταυρωμένο, εσύ που ζεις κοσμικά; Πώς ακούς εκείνον που πέθανε ως προς την αμαρτία, εσύ που ακμάζεις μέσα σε αυτήν; Πώς ακούς εκείνον που προστάζει να τον ακολουθήσεις φέροντας τον σταυρό στο σώμα σαν ένα τρόπαιο κατά του αντιδίκου, εσύ που δεν σταυρώνεσαι για τον κόσμο και δεν αποδέχεσαι τη νέκρωση της σάρκας;

«Ας δοξολογήσουν». Ας επαινέσουν, λέει, τα ελέη του Θεού, δοξολογώντας και σωζόμενοι. «Και τα θαυμάσια». Διότι θαυμαστή έγινε η γνώση του Θεού στους ανθρώπους μέσω των αγίων (μέσω των αγγέλων). «Και ας προσφέρουν θυσία». Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος επέστρεψε από την πλάνη των ειδώλων. Αλλά να εννοείς και τους αγίους, οι οποίοι προσέφεραν τους εαυτούς τους ως θυσία ζωντανή, σύμφωνα με τον απόστολο, ευάρεστη στον Θεό (ευαρεστούντες). «Και ας εξαγγείλουν». Διότι οι πιστοί (άγιοι) αναγγέλλουν μεταξύ τους τα έργα του Κυρίου, προτρέποντας ο ένας τον άλλον. «Αυτοί που κατεβαίνουν». Εννοεί τους αποστόλους, και ως πλοία τις εκκλησίες και ως θάλασσα τον βίο (τον κόσμο). Διότι αυτοί κατέβηκαν (κατήλθαν), σαν μέσα σε πλοία, στο ασταθές και πολυτάραχο πέλαγος του βίου. «Κάνοντας». Οι απόστολοι έκαναν και αυτό: διότι επιτέλεσαν πολλή εργασία στα ύδατα του βαπτίσματος επειδή αυτά είναι πολλά και παντού. «Αυτοί είδαν». Και εκείνοι που πλέουν στην αισθητή θάλασσα βλέπουν τα θαυμάσια του Θεού είναι όμως μεγαλύτερα τα θαυμάσια του βαπτίσματος, τα οποία αξιώνονται να δουν όσοι βαπτίζονται. «Είπε». Για να ταράξει τα ύδατα του βαπτίσματος και να εξολοθρεύσει τους δαίμονες που κρύβονται μέσα στα ύδατα. «Και υψώθηκαν». Τα κύματα της νοητής θάλασσας, δηλαδή του βαπτίσματος, υψώθηκαν, για να κατακλύσουν τον διάβολο και να καλύψουν τους δαίμονες, παρόλο που και αυτοί ήταν σαν όρη.

Επειδή, αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα τον φθείρει ο Θεός. «Αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα.» Εδώ, με τη λέξη θάλασσα πρέπει να εννοήσουμε τον δικό μας βίο, και με τα πλοία τις Εκκλησίες. Γι' αυτά ο Θεός συνομιλεί με τον Ιώβ με τα εξής λόγια: Ακόμη και αν συγκεντρωθεί κάθε πλεούμενο, δεν θα μπορέσουν να σηκώσουν ούτε ένα δέρμα από την ουρά του· και μέσα σε πλοία ψαράδων βρίσκεται το κεφάλι του. Και αναφέρεται στον διάβολο, διότι μπροστά του κάθε ανθρώπινο μέσο ηττάται, ώστε ούτε ένα δέρμα από την ουρά του να μην μπορούν να σηκώσουν ή να αντέξουν· όμως το κεφάλι του, δηλαδή την ειδωλολατρία, η οποία αποτελούσε το αποκορύφωμα όλης της πονηρίας του, το νέκρωσαν οι απόστολοι μέσα στα πλοία των Εκκλησιών. Αυτοί εργάστηκαν σε πολλά ύδατα, δηλαδή κατεργάστηκαν τη σωτηρία των ανθρώπων ανάμεσα στα πλήθη. Είδαν δε και τα έργα του Θεού, τουτέστιν τα δημιουργήματα και τα θαυμάσια, δηλαδή τα σημεία, τα οποία Εκείνος, οικονομόντας τη δική μας σωτηρία, τοποθέτησε στον βυθό, τουτέστιν μέσα στη σοφία Του· με την οποία ο Θεός οικονομεί τα δικά μας πράγματα. Διότι η σοφία του Θεού είναι βάθος, επειδή είναι ακατάληπτη και αμέτρητη.

ΡΠΓ΄. Στον ίδιο. Αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία και εκτελούν την εργασία τους σε πολλά ύδατα, είναι οι θεοφόροι απόστολοι του Κυρίου, όντας τέτοιοι και από το προηγούμενό τους επάγγελμα, και από το αλιευτικό τους έργο μέσα στον βίο. Διότι, επειδή οι ανθρώπινες υποθέσεις φουντώνουν και καταλαγιάζουν σαν την αναταραχή των κυμάτων, εύλογα οι θείοι χρησμοί ονομάζουν θάλασσα αυτήν την αστάθειά τους. Γι' αυτούς δε που τη γαλήνεψαν, ειπώθηκε ότι εξετέλεσαν την εργασία τους σε πολλά ύδατα.

Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι και εδώ προέτρεψε να προσφέρεται στον Θεό θυσία αινέσεως και όχι τα θύματα των άλογων ζώων. Επομένως, απορρίπτει και εδώ τη λατρεία κατά τον Νόμο. Τη δε θυσία της Αινέσεως ο Ακύλας την ονόμασε Θυσία ευχαριστίας. Εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία, εκτελώντας την εργασία τους σε πολλά ύδατα. Η παρούσα προφητεία συνέδεσε, με απόλυτη συνέπεια, τη μνήμη των αποστόλων και όσων βρίσκονταν μαζί τους, με την παρουσία του Θεού Λόγου ανάμεσα στους ανθρώπους. Διότι αυτοί ήταν που κατέβαιναν στη θάλασσα με πλοία ρητώς και κατά λέξη, όπως άλλωστε μαρτυρεί για αυτούς η θεία Γραφή των Ευαγγελίων. Και παραγγέλλει να τελούν τα νέα μυστήρια της Καινής Διαθήκης λέγοντας: «Και ας του προσφέρουν θυσία αινέσεως».

Και προχωρώντας από εκεί είδε άλλους δύο αδελφούς, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, να επιδιορθώνουν τα δίχτυα τους, και αυτούς ομοίως τους κάλεσε. Ο λόγος λοιπόν γίνεται για τους αποστόλους. Διότι, σαν να ρωτούσε κάποιος, και ποιοι είναι άραγε αυτοί; πρόσθεσε: «Αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία», και τα εξής· και μέσω αυτών εκπληρωνόταν η δύναμη των έργων. Διότι όταν οι μαθητές του Σωτήρος μας έπλεαν μαζί του, «Έγινε», λέει, «μεγάλος σεισμός στη θάλασσα, ώστε το πλοίο να καλύπτεται από τα κύματα»· και εκείνοι, αφού έπεσαν στα πόδια του, του είπαν: «Κύριε, σώσε μας». Και επέπληξε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη· πράγμα που σήμαινε το να δει κανείς «Τα έργα του Κυρίου, και τα θαυμάσιά του στον βυθό». Αυτοί είδαν τα έργα του Κυρίου και τα θαυμάσιά του στον βυθό. Παραβολικά τα έχει διατυπώσει αυτά ο προφήτης. Και το λέει αυτό, διότι, όπως ακριβώς όσοι ταξιδεύουν στη θάλασσα και διασχίζουν τα μεγάλα πελάγη βλέπουν κατεξοχήν τα θεία μεγαλουργήματα, καθώς περιπίπτουν σε σφοδρές τρικυμίες και παρά κάθε ανθρώπινη ελπίδα απολαμβάνουν τη σωτηρία· έτσι και οι Ιουδαίοι, έχοντας περιπέσει σε εκείνες τις συμφορές και έχοντας ανακτήσει την ελευθερία τους, κατανόησαν τη θεία δύναμη. Και βέβαια, όλοι οι άνθρωποι, βλέποντας την παράδοξη μεταβολή των πραγμάτων, και την παύση της πρότερης πλάνης, και τη γαλήνη των ψυχών, και το λιμάνι της αναστάσεως, θαυμάζουν τον χορηγό αυτών των αγαθών.

«Και έθεσα όρια, τοποθετώντας κλείθρα και πύλες, και της είπα: "Μέχρις εδώ θα έρθεις και δεν θα προχωρήσεις πιο πέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου".» «Αυτός που συγκεντρώνει σαν σε ασκό τα νερά της θάλασσας,» και τα λοιπά. «Αυτός που συνταράσσει το βάθος της θάλασσας,» και τα λοιπά. «Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα, εσύ συνέτριψες,» και τα λοιπά. «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη,» και τα λοιπά. «Εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία,» και τα λοιπά. «Όλοι οι χείμαρροι καταλήγουν στη θάλασσα, και η θάλασσα δεν γεμίζει ποτέ.» «Όταν έθετε το ακριβές όριό Του στη θάλασσα, ώστε τα νερά να μην παραβούν το πρόσταγμά Του.» «Ο Κύριος που άνοιξε δρόμο μέσα στη θάλασσα, και μονοπάτι μέσα σε ισχυρά νερά.» «Αυτός που όρισε την άμμο ως σύνορο στη θάλασσα με αιώνιο πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να το υπερβεί· και θα ταραχθεί, και θα ηχήσουν τα κύματά της, και δεν θα το υπερβεί. Αυτός που έβγαλε κραυγή στη θάλασσα και κοίμισε τα κύματά της. Κύριος ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά Του.» «Το μεν πλοίο το επινόησαν οι άνθρωποι από την επιθυμία για κέρδος, και ο τεχνίτης το κατασκεύασε με σοφία. Αλλά η δική Σου πρόνοια, Πατέρα, το κυβερνά· διότι και μέσα στη θάλασσα έδωσες δρόμο, και μέσα στα νερά ασφαλές μονοπάτι, δείχνοντας ότι μπορείς να σώζεις από το καθετί, ακόμη και αν κάποιος επιβιβαστεί σε αυτό χωρίς την ανάλογη τέχνη.»

Τι να πούμε δε για τη θάλασσα και τη γη, που σμίγουν μεταξύ τους με ηπιότητα, και προσφέρουν τα αγαθά τους με καλοσύνη, και δέχονται το ένα από το άλλο, και τρέφουν τον άνθρωπο με φιλανθρωπία, χορηγώντας σε αυτόν τα δικά τους αγαθά πλουσιοπάροχα και απλόχερα; Εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία, αυτοί είδαν τα θαυμάσια του Κυρίου στον βυθό.

«Αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία, κάνοντας την εργασία τους σε πολλά νερά, αυτοί είδαν τα έργα του Κυρίου και τα θαυμάσιά του στον βυθό. Μίλησε και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας», δηλαδή άνεμος ραγδαίος και πάρα πολύ σφοδρός. «Υψώθηκαν τα κύματά της. Ανεβαίνουν έως τους ουρανούς και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους». Είναι συνήθεια στην Αγία Γραφή να ονομάζει ουρανό και τον αέρα, όπως όταν κάνει λόγο για πόλεις οχυρωμένες έως τον ουρανό και για τα πετεινά του ουρανού και όλα τα παρόμοια. Ίσως μάλιστα και όσοι βρίσκονται μέσα στα πλοία, σε μια τέτοια κατάσταση ανάγκης, έτσι να νομίζουν, ότι τα κύματα κορυφώνονται μέχρι και τον ουρανό.