Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:26

Διότι, εάν δεν μιλούσε για τον αισθητό ουρανό, δεν θα μπορούσε να πει: «Ότι θα δω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου», όπου το «θα δω» σημαίνει: Θα κατανοήσω πώς τα έθεσες «ως σημεία και για τους καιρούς και για τα έτη». Διότι, εάν και ο υψηλός και αιθέριος αέρας ονομάζεται ουρανός —γι' αυτό λέγεται «τα πετεινά του ουρανού»— και οι τόποι που είναι λίγο υψηλότερα από τον αέρα ονομάζονται ουρανοί, όπως λέγεται και για τα κύματα της θάλασσας «Αναβαίνουν έως τους ουρανούς», πολύ περισσότερο και πιο εύλογα οι ουράνιοι φωστήρες θα ονομαστούν ουρανοί. Διότι, εάν δεν είδε τον ασώματο ουρανό με αισθητά μάτια, πώς είπε: «Θα δω τους ουρανούς; Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού», δηλαδή οι φωστήρες διασαλπίζουν το μεγαλοπρεπές κάλλος του Δημιουργού. Και διηγούνται, όχι πείθοντας με λόγια, αλλά διδάσκοντας με τα σχήματα. Και σε ποιους διηγούνται οι ουρανοί; Σε αυτούς που έχουν ουράνιο φρόνημα, σε αυτούς που έχουν αποκτήσει αυτιά της ψυχής, στους συνετούς ακροατές, σε εκείνους που μπορούν να γνωρίζουν τι λαλούν οι ουρανοί.

Και ενώ το σώμα κειτόταν επί τρεις ημέρες στον βορρά, έρχεται ο Σωτήρας από τον νότο, και λαμβάνει το σώμα που κειτόταν στον βορρά, και έρχεται προς τους μαθητές, στον τόπο όπου βρίσκονταν. Τότε λοιπόν, με την είσοδο του Ιησού, φύσηξε ο κήπος και έρρευσαν τα αρώματα. Τότε ας πουν οι μαθητές στον Κύριο: Ώ Κύριε, όταν εσύ σταυρώθηκες και σκύλευες τον άδη, εμείς βρισκόμασταν σε ένα δωμάτιο, συγκεντρωμένοι με ομοψυχία, αναζητώντας το δικό σου φως· διότι φως για εμάς είναι η παρουσία σου. Επειδή όμως δεν βλέπαμε την παρουσία σου, ήμασταν βυθισμένοι σε βαθύ σκοτάδι· και λεγόταν για εμάς το εξής: «Η ψυχή τους έλιωνε μέσα στις συμφορές». Διότι μέσα σε συμφορές βρισκόμασταν τότε, επειδή δεν σε βλέπαμε· τώρα όμως που είδαμε ότι εξεγέρθηκε ο βορράς και ήλθε ο νότος, τότε φύσηξε ο κήπος και έρρευσαν τα αρώματα.

Ποιους ποικίλους πειρασμούς υπέμεινες με χαρά; Ω, κοιμώμενε μοναχέ, δείξε στον διάβολο ότι ζεις για τον Θεό, καταφεύγοντας προς Αυτόν, κινώντας τα χέρια και τα πόδια, κολυμπώντας μέσα στην επίθεση των νοητών κυμάτων, που ανεβαίνουν έως τους ουρανούς και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο που έπεσε σε πόλεμο ο οποίος προήλθε από διάφορους λογισμούς και ήταν πάρα πολύ βαρύς και ακατάληπτος στους πολλούς: Πες στον αδελφό Ιωάννη: Θαυμάζω την αγάπη σου, πώς δεν κατανοείς τα πράγματα. Διότι εγώ, βλέποντας τις πολλές θλίψεις σου, πολλές φορές από μόνος μου σου έστειλα ευλογία, για να λάβεις μέσω αυτών δύναμη κατά Θεόν. Αλλά οφείλεις να μελετάς πάντοτε τον εκατοστό έκτο Ψαλμό, εκεί που λέει: «Είπε και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της, ανεβαίνουν μέχρι τους ουρανούς και κατεβαίνουν μέχρι τις αβύσσους». Και πάλι: «Η ψυχή τους από τα δεινά έλιωνε». Αυτά ήλθαν και σε εμάς και οφείλουμε να υπομείνουμε τέτοιους κινδύνους, μέχρι να φτάσουμε στο λιμάνι του θελήματός Του, όπως σου έγραψα προηγουμένως. Λοιπόν, ο Θεός δεν σε παρέδωσε στα χέρια των εχθρών σου, και μην παραδώσεις τον εαυτό σου στα χέρια τους. Και αν πράξεις έτσι, ο Θεός δεν σε παραδίδει. Θέλεις να λυτρωθείς από τις θλίψεις και να μην κοπιάζεις σε αυτές; Να προσδοκάς τα χειρότερα και θα αναπαυθείς. Να θυμάσαι τον Ιώβ και τους υπόλοιπους αγίους, πόσες θλίψεις υπέμειναν, και απόκτησε την υπομονή τους, και το πνεύμα σου θα παρηγορηθεί. «Να φέρεσαι ανδρεία και να είσαι δυνατός», και να προσεύχεσαι για εμένα ενθυμούμενος τα λόγια μου, και η ψυχή σου θα ανανεωθεί.

Έχουμε παρατηρήσει, εξάλλου, σε πολλά σημεία ότι ο ορατός χώρος ονομάζεται ουρανός (επειδή η συμπαγής και συνεχής υφή του αέρα υποπίπτει καθαρά στην όρασή μας, και λόγω του ότι οράται, αξιώνεται της ονομασίας του ουρανού), σε χωρία όπου λέγει: «Τα πετεινά του ουρανού». Και πάλι: «Τα πετώμενα κατά το στερέωμα του ουρανού». Τέτοιο είναι και το: «Αναβαίνουν έως των ουρανών». Και ο Μωυσής, ευλογώντας τη φυλή του Ιωσήφ, παρέχει τις ευλογίες από τις ώρες του ουρανού, και τη δροσιά, και από τις τροπές του ηλίου, και τις συνόδους των μηνών, και από τις κορυφές των ορέων και των αέναων βουνών, διότι ο χώρος γύρω από τη γη ευημερεί μέσω της ευταξίας που υπάρχει σε αυτά. Αλλά και στις κατάρες προς τον Ισραήλ, λέγει: «Ο ουρανός πάνω από το κεφάλι σου θα είναι χάλκινος». Τι εννοεί με αυτό; Την παντελή ξηρασία και την έλλειψη των εναέριων υδάτων, μέσω των οποίων υπάρχει στη γη η γονιμότητα των καρπών. Όταν, λοιπόν, λέγει ότι φέρεται από τον ουρανό δροσιά ή υετός (βροχή), εννοούμε εκείνα τα ύδατα τα οποία έχουν διαταχθεί να κατέχουν τον ανώτερο χώρο. Διότι, όταν συγκεντρώνονται οι αναθυμιάσεις στο ύψος, και συμπυκνώνεται ο αέρας από τις συμπιέσεις των ανέμων, όταν πια οι υγρασίες που προηγουμένως ήταν διεσπαρμένες στο νέφος με μορφή λεπτού ατμού ενωθούν μεταξύ τους, γίνονται σταγόνες, οι οποίες, λόγω του βάρους των στοιχείων που ενώθηκαν, φέρονται προς τα κάτω· και αυτή είναι η γένεση του υετού.

Επειδή δε έχει λεχθεί περί της στρατιάς του διαβόλου, ότι είναι τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η Γραφή συνήθως αποκαλεί ουρανό τον αέρα, όπως στο χωρίο «τα πετεινά του ουρανού»· και στο «αναβαίνουν έως τους ουρανούς»· δηλαδή, υψώνονται πάρα πολύ στον αέρα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Κύριος είδε τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό· δηλαδή, να εκπίπτει από την εξουσία του και να ρίπτεται κάτω, προκειμένου να καταπατείται από όσους έχουν στηρίξει την ελπίδα τους στον Χριστό. Διότι έδωσε εξουσία στους μαθητές Του να πατούν επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.

Είπε, και σηκώθηκε άνεμος καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της. Ανεβαίνουν έως τους ουρανούς και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους· η ψυχή τους έλιωνε μέσα στα δεινά. Ταράχθηκαν, κλονίστηκαν σαν τον μεθυσμένο, και όλη η σοφία τους χάθηκε. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έβγαλε από τις δοκιμασίες τους. Και διέταξε την καταιγίδα, και μετατράπηκε σε ελαφριά αύρα, και σίγησαν τα κύματά της.

Διότι, αφού βυθίστηκαν στην κακία του βίου και υπέστησαν πολλάκις τα ολέθρια ναυάγια της ψυχής, είδαν στον ίδιο τους τον εαυτό τα έργα της φιλανθρωπίας Εκείνου, ο οποίος μας διέσωσε από τους βυθούς. Διότι, λέγει, «είπε, και σηκώθηκε άνεμος καταιγίδας». Αυτό όμως το νόημα δεν πρέπει να το αναγάγουμε στον Θεό, αλλά στον εχθρό. Διότι η φωνή του αντιδίκου δημιουργεί τον άνεμο της καταιγίδας. Καταιγίδα δε ονομάζεται ο βίαιος άνεμος, ο οποίος δεν προσβάλλει σε ευθεία γραμμή, αλλά συστρέφεται γύρω από τον εαυτό του δημιουργώντας οξύ στρόβιλο, ο οποίος, όταν πέσει βίαια στο νερό, σαν να ρίφθηκε κάποια μεγάλη πέτρα, η θάλασσα που υποχωρεί κάτω από το βάρος σχίζεται αναγκαστικά από τη σφοδρότητα του ανέμου, όπου κι αν ενσκήψει με ορμή ο άνεμος, καθώς η πτώση του βάρους εκτινάσσει το νερό προς τα πάνω, από τη μία και από την άλλη πλευρά. Γι' αυτό προσθέτει, περιγράφοντας εναργώς τα φοβερά γεγονότα, ότι μαζί με το ξέσπασμα του ανέμου της καταιγίδας, υψώθηκαν τα κύματα της θάλασσας, ανεβαίνοντας έως τους ουρανούς και κατεβαίνοντας έως τις αβύσσους. Διότι, πράγματι, η έπαρση τέτοιων κυμάτων προς τα ύψη, εννοώ δηλαδή τα κύματα των παθών, γίνεται αιτία της κατάβασης στην άβυσσο. Ως άβυσσο δε, σε πολλά σημεία της Γραφής, έχουμε διδαχθεί το κατοικητήριο των δαιμόνων.

«Αναβαίνουν»: Διότι υπερυψώθηκαν οι δαίμονες και πάλι κατέβηκαν στην άβυσσο, κατακλυσμένοι από το ύψος των κυμάτων του βαπτίσματος. Σκέψου όμως μαζί με αυτά και τα κύματα της αισθητής θάλασσας. «Η ψυχή τους»: Αυτών που πλέουν την αισθητή θάλασσα εξαιτίας του φόβου. Σκέψου επίσης ότι και αυτοί που πρόκειται να βαπτιστούν υπομένουν τα ίδια πριν από την ώρα του βαπτίσματος. «Ταράχτηκαν»: Οι ναύτες στη θάλασσα, βρισκόμενοι σε τρικυμία. Τα ίδια ακριβώς παθαίνουν και όσοι κολυμπούν στη βιωτική θάλασσα· διότι βρίσκονται σε μια τρικυμία κακών. «Και κάθε»: Ποια άραγε σοφία και τέχνη την ώρα των κινδύνων στη θάλασσα μπορεί να ωφελήσει; Έτσι και η σοφία των Ελλήνων την ώρα του θανάτου είναι ανώφελη, εάν δεν υπάρχει η πίστη στον Θεό και η ελπίδα. «Και έκκραξαν»: Διότι όλοι, όταν βρεθούν σε πλήθος κακών, τότε επικαλούνται τον Θεό με μεγάλη φωνή, και Αυτός δεν εγκαταλείπει ούτε αποστρέφεται όσους Τον επικαλούνται. «Και από τις ανάγκες»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν παρέβλεψε αυτούς που βρίσκονται σε ανάγκες, αλλά τους λυτρώνει ως ελεήμων. «Και σταμάτησε»: Και στην αισθητή θάλασσα, όταν ξύπνησε ο Χριστός, την επιτίμησε και έγινε γαλήνη· διότι εκείνη προφητευόταν. Και ο Ίδιος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, επιτίμησε το πονηρό πνεύμα της βιωτικής θάλασσας και τη μετέτρεψε σε αύρα, δηλαδή μεταβλήθηκε σε γαλήνη μέσα στην πίστη. «Και σίγησαν»: Διότι με την εμφάνιση του Κυρίου ησύχασε η ζάλη της αμαρτίας, η οποία είναι τα κύματα της θάλασσας του βίου.

Εννοεί τους πειρασμούς (διότι είναι γεμάτος από αυτούς ο ανθρώπινος βίος)· τους εγείρει δε και το πνεύμα της καταιγίδας, δηλαδή το αντίπαλο πνεύμα· όχι όμως από δική του εξουσία, αλλά με την παραχώρηση του Θεού για την άσκηση και την ανάδειξη των δικαίων. Αυτό το φανερώνει ο ίδιος ο Θεός όταν επέτρεψε στον διάβολο να υποβάλει σε πειρασμό τον Ιώβ. Πολύ σωστά δε ονόμασε τους πειρασμούς κύματα· επειδή, όπως ακριβώς τα κύματα τα διαδέχεται η γαλήνη, έτσι και τους πειρασμούς τους διαδέχεται η ειρήνη. «Αναβαίνουν έως τους ουρανούς.» Ως κακά δε εδώ δεν εννοεί τα φαύλα, αλλά τα θλιβερά. Γι' αυτό ο Αμώς λέει: Μήπως θα υπάρξει συμφορά σε μια πόλη, την οποία δεν έκανε ο Κύριος; Εννοώντας τις παιδαγωγίες που επιφέρει στους ανθρώπους για τη διόρθωσή τους. Μέσα σε αυτά η ψυχή κατ' ανάγκην έλιωνε. Διότι ό,τι ακριβώς είναι η φωτιά για τον χρυσό, αυτό τυγχάνουν να είναι οι πειρασμοί για τις ψυχές, καθώς τις λιώνουν, όχι για να καταστραφούν, αλλά για να φανερωθεί το μέγεθος της λαμπρότητάς τους.

Για μεν τις πόλεις των Χαναναίων αναφέρεται: «Πόλεις οχυρωμένες μέχρι τον ουρανό»· για τη γη τους έχει ειπωθεί: «Γη που ρέει γάλα και μέλι». Για εκείνους που ταξιδεύουν στη θάλασσα: «Ανεβαίνουν μέχρι τους ουρανούς και κατεβαίνουν μέχρι τις αβύσσους». Ας ερμηνεύσει, λοιπόν, αυτά ο αγροικόσοφος εκείνος, χωρίς να καταφύγει σε θεωρητικές ερμηνείες, ούτε να προσπαθήσει να τα αλληγορήσει, αλλά εκθέτοντας κυριολεκτικά τα πράγματα. Αν όμως δεν μπορεί (διότι αναγκαστικά πρέπει να παραδεχθεί ότι είτε έχουν ειπωθεί με υπερβολή, είτε χρειάζονται ερμηνεία), για ποιον λόγο, παρέχοντας απόδειξη της έσχατης αμάθειάς του, θέλησε να επικρίνει τον ευαγγελιστή, ο οποίος, ακόμη κι αν φάνηκε να χρησιμοποιεί υπερβολή, τη μετρίασε λέγοντας «Νομίζω»; Διότι στις προηγούμενες περιπτώσεις η υπερβολή είναι άκρατη, ενώ εδώ είναι μετριασμένη. Διότι δεν την άφησε απλώς, αλλά τη μετρίασε. Και εκείνος που μετριάζει τις υπερβολές κάνει δύο πράγματα: και δείχνει τον δικό του πόθο, και προσεγγίζει την αλήθεια. Είναι όμως πιθανό να μην έχει ειπωθεί καν με υπερβολή. Διότι δεν αναφέρεται ότι ο Ιησούς έκανε πολλά και άλλα σημεία σε αυτόν τον κόσμο, αλλά αόριστα ότι τα έκανε. Υπάρχουν μάλιστα άλλα έργα Του, παλαιότερα από τον κόσμο, τα οποία είναι αδύνατον να παραδοθούν είτε μέσω γραφής είτε σε βιβλία, όχι μόνο λόγω του πλήθους και του μεγέθους τους, αλλά και επειδή υπερβαίνουν τον λόγο και τον νου.

Ανεβαίνουν μέχρι τους ουρανούς και κατεβαίνουν μέχρι τις αβύσσους. Και μέσω αυτών δίδαξε ότι, με το δικό Του νεύμα, και τα λυπηρά συμβαίνουν και τα ευχάριστα προστίθενται. Αναφέρεται δε στους πειρασμούς, τους οποίους εγείρει το πνεύμα της καταιγίδας, δηλαδή το αντίπαλο πνεύμα, κατόπιν παραχώρησης του Θεού για την άσκηση και τη φανέρωση των δικαίων. Το δηλώνει δε ο ίδιος ο Θεός, όταν επέτρεψε στον διάβολο να τον πειράξει, λέγοντας προς τον Ιώβ: «Νομίζεις ότι για άλλο λόγο σου συμπεριφέρθηκα έτσι, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Διότι ό,τι είναι η φωτιά για τον χρυσό, αυτό τυγχάνουν να είναι και οι πειρασμοί για τις ψυχές, οι οποίοι τις λιώνουν, όχι για να τις καταστρέψουν, αλλά για να φανερωθεί πόση λαμπρότητα διαθέτουν. Η ψυχή τους έλιωνε μέσα στις συμφορές.

«Αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία, κάνοντας την εργασία τους σε πολλά νερά, αυτοί είδαν τα έργα του Κυρίου και τα θαυμάσιά του στον βυθό. Μίλησε και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας», δηλαδή άνεμος ραγδαίος και πάρα πολύ σφοδρός. «Υψώθηκαν τα κύματά της. Ανεβαίνουν έως τους ουρανούς και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους». Είναι συνήθεια στην Αγία Γραφή να ονομάζει ουρανό και τον αέρα, όπως όταν κάνει λόγο για πόλεις οχυρωμένες έως τον ουρανό και για τα πετεινά του ουρανού και όλα τα παρόμοια. Ίσως μάλιστα και όσοι βρίσκονται μέσα στα πλοία, σε μια τέτοια κατάσταση ανάγκης, έτσι να νομίζουν, ότι τα κύματα κορυφώνονται μέχρι και τον ουρανό.

Θα μπορούσε λοιπόν, κληρονομώντας αυτή τη δόξα, να μην ήταν ίσως απορριπτέος ο άνθρωπος αυτός, ούτε υπαίτιος ο ίδιος για τα δεινά που υπέστη αργότερα, αν είχε αποχωρήσει ένδοξα από τα ανάκτορα, βάζοντας έστω και αργά ένα όριο στην επιθυμία του ή υποχωρώντας έστω και λίγο από την ραδιούργα διάθεσή του. Τώρα όμως η λυσσαλέα και απέραντη λαιμαργία για πολλές και μέγιστες τιμές, και μάλιστα ετερόκλητες, τον εξέβαλε ακόμη και από τα πιο ταπεινά. Και η θεία Πρόνοια που κυβερνά τα ανθρώπινα πράγματα τον κατέστησε παράδειγμα ταυτόχρονα υπερβολικού ύψους και άμετρης ταπείνωσης, και, αφού ανέβηκε έως τους ουρανούς, κατέβηκε έως τις αβύσσους με την αντιστροφή των πραγμάτων. Διότι, κρίνοντας ανυπόφορο να μην κρατά με το αριστερό χέρι τις ιερές υποθέσεις και με το δεξί να μην αδράχνει τις υποθέσεις των ανακτόρων, συνενώνοντας και τις δύο εξουσίες και περισφίγγοντάς τες όπως ακριβώς ένας ακρογωνιαίος λίθος που συνδέει τα χωρισμένα μέρη, παρέμενε και πάλι αμετακίνητος στην αρχική του πρόθεση. Και μη θέλοντας να ολοκληρώνεται τίποτα χωρίς τη δική του απόφαση, έμπηξε στην εξουσία τους ίδιους του τους αδελφούς σαν σφήνες και καρφιά. Ή τους κρέμασε σαν σκουλαρίκια στα δυο αυτιά του βασιλιά, ώστε, αν ποτέ ο ίδιος, επισκεπτόμενος την εκκλησία, παρευρισκόταν στη σύνοδο, τίποτα από όσα θα πράττονταν ή θα λέγονταν να μην παρέμενε αθέατο, και να μην του ξέφευγε κανείς που θα εισχωρούσε στον δικό του χώρο.

Και αυτή η θάλασσα και αυτός ο Ιορδάνης, που αλληγορικά αποτελούν την αντίπαλη στρατιά και εκείνον που έχει αναλάβει την ηγεσία της, βλέποντας τα θαυμάσια που έκανε σε σένα ο Θεός, η μεν ας τραπεί σε φυγή παύοντας να ορμά με φρίκη στον πόλεμο (διότι σαν καταιγίδα είναι τα άρματά του, όπως διδάσκει η θεία Βίβλος), ο δε, αφού μεταστραφεί, ας απέχει από τη σκολιότητα. Ειδάλλως, τα δικά της κύματα, που ανεβαίνουν έως τους ουρανούς, θα καταβούν έως τα έσχατα της γης, ενώ αυτός, αφού δειλιάσει από τη φωνή της βροντής σου και δεχθεί επιτίμηση, θα τραπεί σε φυγή. Εάν πάλι έχεις εγκατοικίσει μέσα σου τον Θεό μέσω των θεουργών αρετών, όχι μόνο θα λέγαμε ότι Εκείνος είναι μαζί μας μέσω εσού και ότι «ηττηθείτε, ω βάρβαροι και έθνη που επιθυμείτε τους πολέμους», αλλά και θα ονομαστείς υιός του Θεού, όπως ο Ιακώβ και ο Δαβίδ, και όποιος άλλος είναι σπουδαίος στην ευσέβεια όπως εκείνοι. Και εάν είσαι υιός, είσαι και αγαπητός, κι εάν είσαι αγαπητός, εξάπαντος είσαι και αυτός στον οποίο ευδόκησε, και εάν ισχύει και αυτό, τότε βεβαίως είσαι κληρονόμος όχι μόνο της εγκόσμιας εξουσίας, αλλά και της εκεί άφθαρτης και ακήρατης.

Και επειδή το πλοίο χρειάζεται και κυβερνήτη και εύκρατο και ευχάριστο άνεμο για να ταξιδέψει καλά, όλα αυτά τα αποτελεί ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος γίνεται παρών στην πιστή ψυχή και την περνά μέσα από τους φοβερούς χειμώνες, τα άγρια κύματα της πονηρίας και τις καταιγίδες των βίαιων ανέμων της αμαρτίας, με δύναμη, εμπειρία και σοφία, όπως ο ίδιος γνωρίζει, διαλύοντας τον κλύδωνά τους. Διότι, χωρίς τον επουράνιο κυβερνήτη Χριστό, είναι αδύνατον σε κάποιον να διαπεράσει την πονηρή θάλασσα των δυνάμεων του σκότους και τα σφοδρά φυσήματα των πικρών πειρασμών. Διότι η Γραφή λέγει: «ανεβαίνουν έως τους ουρανούς και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους». Γνωρίζει δε κάθε κυβερνητική τέχνη σε πολέμους και πειρασμούς, βαδίζοντας πάνω από τα άγρια κύματα. Διότι λέγει: «επειδή ο ίδιος πειράστηκε, δύναται να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται».

Διότι, σύμφωνα με το ψαλμικό ρητό, ποιος θα αντέξει τον ήχο των κυμάτων της; Και σαν να ανεβαίνουν μέχρι τους ουρανούς και να κατεβαίνουν μέχρι τις αβύσσους τα ψυχικά σκάφη ημών των ταπεινών. Επειδή, λοιπόν, μερικές φορές συμβαίνουν αυτά έτσι, δηλαδή και να κλυδωνιζόμαστε και να μας κατακλύζει το νερό και να τραντάζεται το πλοίο και να κόβονται τα σχοινιά και να παρασυρόμαστε προς τους βράχους, δεν πρέπει να απογοητευόμαστε με αυτό, κι αν ακόμη υπάρχει λόγος για απογοήτευση, όμως δεν πρέπει να τα εγκαταλείπουμε· απεναντίας, πρέπει να αναθαρρούμε ακόμη περισσότερο και με νεανικό σθένος· σε αυτό ακριβώς βρίσκεται και η δοκιμασία του κυβερνήτη, αλλά και το θαύμα της διάσωσης. Διότι, εάν μπροστά στους αντίθετους ανέμους και τις εισροές των υδάτων και τις ευμετάβολες δίνες των διεξόδων, ο κυβερνήτης ζαλιστεί και καταπέσει ο λογισμός του, σε σημείο που να αλλοιωθεί η φωνή και η όψη του προσώπου του, τότε πρώτα στον ίδιο τον εαυτό του και έπειτα στους επιβάτες προκάλεσε τον όλεθρο και την απόγνωση πριν καν επέλθει ο κίνδυνος.

Τον αγώνα τον καλό αγωνιστήκαμε, τον δρόμο τελειώσαμε, την πίστη τηρήσαμε· στο εξής μας περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μας αποδώσει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής, κατά την ημέρα εκείνη. Ανεβαίνουν έως τους ουρανούς, όπως λέει ο ψαλμωδός, και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους.