Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:28

Τα γεγονότα του Ναυή και των Κριτών τα φανερώνει κατά κάποιον τρόπο στον εκατοστό έκτο ψαλμό, λέγοντας: «Και ίδρυσαν πόλεις για να κατοικήσουν, και έσπειραν αγρούς, και φύτεψαν αμπελώνες». Διότι την εποχή του Ναυή διαμοιράστηκε σε αυτούς η γη της επαγγελίας. Λέγοντας δε συνεχώς στον ίδιο ψαλμό: «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους έσωσε», υποδηλώνει το βιβλίο των Κριτών· διότι τότε, καθώς εκείνοι έκκραζαν, ανέδειξε κατά καιρούς κριτές, και έσωζε τον λαό από εκείνους που τους κατέθλιβαν. Και τα γεγονότα των Βασιλειών τα ψάλλει κατά κάποιον τρόπο στον δέκατο ένατο ψαλμό, λέγοντας: «Αυτοί με άρματα και αυτοί με ίππους, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε. Αυτοί συνεμποδίστηκαν και έπεσαν, εμείς όμως αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε».

Και θα σαλευθούν τα ύδατα από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν· γι' αυτό και εμείς, ευρισκόμενοι στην έρημο των αρετών, πλανιόμασταν, μη έχοντας καθοδηγητή και ηγεμόνα, τον οποίο ακολουθώντας θα μπορούσαμε, μετά την πορεία μας, να βρούμε μια πόλη καλά οργανωμένη με ιερό νόμο, στην οποία θα μπορούσαμε να κατοικήσουμε χωρίς να την εγκαταλείψουμε· και αυτή είναι η αρετή και η σοφία του Θεού. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις ανάγκες τους τους λύτρωσε. Καθώς όλα τα έθνη πλανιόντουσαν σε γη έρημη και άνυδρη, και η ψυχή τους εξασθενούσε από την έλλειψη της τροφής των σωτηρίων λόγων, βοούσαν προς τον Θεό ικετεύοντας να καταπεμφθεί σε όλους ένας κοινός Σωτήρας.

Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους. Συμπάσχοντας βαθύτατα και πονώντας υπερβολικά για όσους τους είχαν ανατεθεί, καθώς εκείνοι και διψούσαν και η ψυχή τους πλέον έσβηνε από την ασιτία, οι ίδιοι βοούσαν και έκραζαν προς τον Κύριο, μεσιτεύοντας ο καθένας για τους δικούς του.

Και ταπεινώθηκε μέσα στους κόπους η καρδιά τους· ασθένησαν και δεν υπήρχε βοηθός. Διότι το μεγάλο αυτό κατόρθωμα διαφυλασσόταν μόνο για τον Λόγο του Θεού, για τον οποίο αναφέρεται στη συνέχεια: Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Και έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις στενοχώριες τους. Και τους έβγαλε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους. Διότι πώς να μη βρισκόμασταν σε δεινή θέση, όντας υποδουλωμένοι σε πονηρούς δαίμονες και ακάθαρτα πνεύματα;

Είπε, και σηκώθηκε άνεμος καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της. Ανεβαίνουν έως τους ουρανούς και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους· η ψυχή τους έλιωνε μέσα στα δεινά. Ταράχθηκαν, κλονίστηκαν σαν τον μεθυσμένο, και όλη η σοφία τους χάθηκε. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έβγαλε από τις δοκιμασίες τους. Και διέταξε την καταιγίδα, και μετατράπηκε σε ελαφριά αύρα, και σίγησαν τα κύματά της.

«και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους, απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τις καταστροφές τους», και λίγο παρακάτω: «ας τον υψώσουν στη σύναξη του λαού και ας τον αινέσουν στις καθέδρες των πρεσβυτέρων. Μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε τόπο δίψας, την καρποφόρα γη σε αλυκή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν. Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων, και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους, και συγκρότησαν πόλη για να κατοικήσουν».

Είναι δε φανερό ότι η προφητεία δεν ονομάζει τροφή το ψωμί ούτε πόση το νερό, αλλά τροφή μεν εννοεί την αληθινή βρώση, πόση δε εκείνο το πνευματικό πόμα. Και αυτά τα δύο γίνεται ο Κύριος, προσφέροντας τον εαυτό Του κατάλληλα σε όσους έχουν ανάγκη, γινόμενος τροφή για όσους πεινούν και πηγή για όσους διψούν. Ποια λοιπόν βρέθηκε να είναι η λύση σε ένα τέτοιο αδιέξοδο, στην πλάνη, στην ερημιά, στην ταλαιπωρία του άνυδρου τόπου, στη λιποθυμία που προκαλείται από την πείνα; Ω του θαύματος! Μία φωνή που στράφηκε προς τον Θεό επιζητώντας την επιστροφή, τα μετέβαλε όλα προς το καλό. Διότι λέγει: «Έκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έβγαλε από τις ανάγκες τους και τους οδήγησε σε οδό ευθεία, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας». Ως οδό εννοεί τον ίδιο τον Κύριο, από την οποία είχαν αποπλανηθεί. Λέγει δε η οδός αυτή στο Ευαγγέλιο ότι: «Κανείς δεν έρχεται προς εμένα, εάν δεν θελήσει ο Πατέρας μου να τον ελκύσει». Γι' αυτό ο Θεός οδηγεί τους πεπλανημένους στην οδό. Και Αυτός ο ίδιος γίνεται επίσης πόλη κατοικίας, καθώς λέγει ο απόστολος ότι «Εν Αυτώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε».

Διότι, λέγει, ταπεινώθηκε η καρδιά τους μέσα στους κόπους. Ο δε αποχωρισμός από τη δύναμη δεν είναι τίποτε άλλο παρά ασθένεια· διότι ποια βοήθεια θα μπορούσε να βρεθεί χωρίς δύναμη; Γι' αυτό λέγει: «Ασθένησαν, και δεν υπήρχε βοηθός». Αλλά και πάλι, μία φωνή μετέτρεψε τις συμφορές σε ευφροσύνη. Διότι, λέγει, έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους. Εξαφανίζει το σκοτάδι, διαλύει τον θάνατο, διαρρηγνύει τα δεσμά.

Διότι, λέγει, έκκραξαν προς τον Κύριο κατά τη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους, και διηγείται τον τρόπο της σωτηρίας. Η διήγηση δε αυτή είναι ξεκάθαρα ένα ευαγγέλιο. «Διότι», λέγει, «απέστειλε τον Λόγο του και τους ιάτρευσε, και τους ελευθέρωσε από τις φθορές τους». Βλέπεις ζωντανό και έμψυχο Λόγο να αποστέλλεται για τη σωτηρία εκείνων που χάνονται, και να ελευθερώνει από τη φθορά εκείνον που υποδουλώθηκε σε αυτήν. Ποιος ευαγγελιστής διακηρύσσει το μυστήριο τόσο απροκάλυπτα; Επομένως, λέγει, ας υμνηθεί η χάρη από εκείνους που ευεργετήθηκαν, και η δοξολογία ας γίνει ύμνος για τις ευεργεσίες. «Ας του προσφέρουν», λέγει, «θυσία αινέσεως, και ας εξαγγείλουν τα έργα του με αγαλλίαση». Μετά από αυτά, αναπαριστά και πάλι τα πάθη και πάλι εισάγει τη χάρη του Θεού μετά τα πάθη. Αναφέρεται δε στην απερισκεψία των ανθρώπων, στο ότι δηλαδή, αφού εγκατέλειψαν τη σταθερή και ακύμαντη ζωή, παραδόθηκαν στο πέλαγος με τη δική τους προαίρεση: «Εκείνοι», λέγει, «που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία», και οι οποίοι, αντί να εργάζονται στον παράδεισο όπου είχαν ταχθεί αρχικά, κάνουν την εργασία τους υποβρύχια. Ονομάζει δε «θάλασσα» αυτήν εδώ την υλική ζωή, η οποία ταράσσεται από όλους τους ανέμους των πειρασμών και κλυδωνίζεται από τα αλλεπάλληλα πάθη. «Κάνοντας», λέγει, «εργασία σε πολλά ύδατα. Και αυτοί είδαν τα έργα του Κυρίου και τα θαυμάσιά του μέσα στον βυθό».

Διότι, λέγει, «έκραξαν προς τον Κύριο την ώρα της θλίψης τους, και τους εξήγαγε από τις ανάγκες τους». Και αμέσως η καταιγίδα μεταβλήθηκε σε άνεμο ούριο και κατάλληλο για πλου, και η θάλασσα γαληνεύει από τα κύματα, αφού κατευνάστηκε μέσω της ησυχίας. Διότι, λέγει, «μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα, και σίγησαν τα κύματά της». Ίσως, με τη λέξη της σιγής, υποδηλώνει ότι τα κύματα είναι κάποιες δυνάμεις προικισμένες με ελεύθερη προαίρεση· μέσω των οποίων φανερώνεται η αποστατική φύση, προς την οποία ο Κύριος είπε στο Ευαγγέλιο: «Σιώπα, πεφίμωσο». Ως αύρα εννοεί τη χάρη του Πνεύματος, η οποία μέσω των νοητών ιστίων οδηγεί την ψυχή και την αγκυροβολεί στον θείο λιμένα, με τον Λόγο να κυβερνά και να κατευθύνει τον πλου. Διότι, λέγει, «τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός Του». Μετά από αυτά, προτρέπει και πάλι τον λαό και την εκκλησία να ανυμνούν τη χάρη, σχεδόν σαν να περιγράφει με τον λόγο του την παρούσα κατάσταση των εκκλησιών, ότι δηλαδή από την καθέδρα αυτών που προΐστανται του λόγου κηρύσσονται αυτά τα θαυμάσια του Θεού, μέσω των οποίων η πίστη καθίσταται βέβαιη σε εκείνους που τα ακούν. Διότι, λέγει, «ας Τον υψώσουν μέσα στην εκκλησία του λαού και ας Τον αινέσουν στην καθέδρα των πρεσβυτέρων». Και προσθέτει τις αιτίες των ευχαριστιών, ότι από τον Θεό κάποιοι ποταμοί δημιουργούνται, ενώ άλλοι αφανίζονται. Διότι τα μεν ρεύματα της κακίας εξαφανίζονται, ενώ οι ροές των αρετών κατακλύζουν τους τόπους που προηγουμένως ήταν κατάξεροι.

«Αναβαίνουν»: Διότι υπερυψώθηκαν οι δαίμονες και πάλι κατέβηκαν στην άβυσσο, κατακλυσμένοι από το ύψος των κυμάτων του βαπτίσματος. Σκέψου όμως μαζί με αυτά και τα κύματα της αισθητής θάλασσας. «Η ψυχή τους»: Αυτών που πλέουν την αισθητή θάλασσα εξαιτίας του φόβου. Σκέψου επίσης ότι και αυτοί που πρόκειται να βαπτιστούν υπομένουν τα ίδια πριν από την ώρα του βαπτίσματος. «Ταράχτηκαν»: Οι ναύτες στη θάλασσα, βρισκόμενοι σε τρικυμία. Τα ίδια ακριβώς παθαίνουν και όσοι κολυμπούν στη βιωτική θάλασσα· διότι βρίσκονται σε μια τρικυμία κακών. «Και κάθε»: Ποια άραγε σοφία και τέχνη την ώρα των κινδύνων στη θάλασσα μπορεί να ωφελήσει; Έτσι και η σοφία των Ελλήνων την ώρα του θανάτου είναι ανώφελη, εάν δεν υπάρχει η πίστη στον Θεό και η ελπίδα. «Και έκκραξαν»: Διότι όλοι, όταν βρεθούν σε πλήθος κακών, τότε επικαλούνται τον Θεό με μεγάλη φωνή, και Αυτός δεν εγκαταλείπει ούτε αποστρέφεται όσους Τον επικαλούνται. «Και από τις ανάγκες»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν παρέβλεψε αυτούς που βρίσκονται σε ανάγκες, αλλά τους λυτρώνει ως ελεήμων. «Και σταμάτησε»: Και στην αισθητή θάλασσα, όταν ξύπνησε ο Χριστός, την επιτίμησε και έγινε γαλήνη· διότι εκείνη προφητευόταν. Και ο Ίδιος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, επιτίμησε το πονηρό πνεύμα της βιωτικής θάλασσας και τη μετέτρεψε σε αύρα, δηλαδή μεταβλήθηκε σε γαλήνη μέσα στην πίστη. «Και σίγησαν»: Διότι με την εμφάνιση του Κυρίου ησύχασε η ζάλη της αμαρτίας, η οποία είναι τα κύματα της θάλασσας του βίου.

Διότι οι πειρασμοί δοκιμάζουν τις δυνάμεις των ανθρώπων. Γι' αυτό ο Κύριος έλεγε: Προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Αλλά βέβαια και ο Πέτρος σε τέτοιο βαθμό ταράχτηκε και κλονίστηκε από τον πειρασμό της άρνησης, ώστε να λέει για τον Κύριο: Δεν γνωρίζω αυτόν τον άνθρωπο. Είναι χαρακτηριστικό του μεθυσμένου το να μην αναγνωρίζει ούτε καν τον οποιονδήποτε γνώριμό του. Τότε και όλη η σοφία του καταποντίστηκε. «Και έκραξαν προς τον Κύριο». Επομένως, όπως ακριβώς οι ναύτες που έχουν καταληφθεί από τρικυμία σώζονται μέσω της επίκλησης προς τον Θεό, η οποία είναι ανώτερη από κάθε τέχνη και επινόηση, έτσι πρέπει και εκείνοι που πειράζονται να μη θαρρούν στη δική τους δύναμη, αλλά να στηρίζονται μόνο στην εμπιστοσύνη προς τον Θεό. «Και ευφράνθηκαν, επειδή ησύχασαν». Επειδή, όπως είπαμε, υποδήλωσε το ευαγγελικό κήρυγμα, αναγκαστικά υποδήλωσε αινιγματικά την Εκκλησία και όχι τον λαό, για να μη νομίσεις ότι αναφέρεται στη Συναγωγή, αλλά μνημόνευσε τους λαούς των εθνών. Ανάμεσα σε αυτούς υπάρχει και καθέδρα πρεσβυτέρων, οι οποίοι δοξάζουν τον Θεό με τις διδασκαλικές γλώσσες τους. Για αυτούς ο Παύλος έλεγε: Οι πρεσβύτεροι ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων όσοι κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία. «Έθεσε ποταμούς σε έρημο». Εδώ υποδήλωσε αινιγματικά τη σοφία των Ελλήνων.

Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις στενοχώριες τους τούς έσωσε· και τους εξήγαγε από το σκότος και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους. Διότι, αφού σπλαχνίστηκε και αυτούς και εκείνους, τους μεν τους απάλλαξε από τις επικείμενες συμφορές, τους δε τους ελευθέρωσε από το σκότος της άγνοιας και διέρρηξε τα δεσμά της δουλείας. Θα μπορούσε δε κανείς να ονομάσει σκιά θανάτου την ειδωλολατρία και τις πράξεις της αθεΐας, οι οποίες άλλοτε μας χώριζαν από την αληθινή ζωή, καθώς παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.

Διότι, όσο την πλησίαζαν, τόσο πιο μακριά από τις πύλες της ζωής αναγκαστικά βρίσκονταν. Αλλά ο Χριστός, αν και βρίσκονταν μακριά, τους έφερε κοντά δια του δικού Του αίματος. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις συμφορές τους. Ως κραυγή ο Θεός δεν υπολογίζει αυτήν που γίνεται με τη φωνή, αλλά τη διάθεση της διάνοιας· επειδή και στον Μωυσή, ενώ εκείνος σιωπούσε, έλεγε: «Γιατί φωνάζεις σε εμένα;». Έστειλε τον λόγο Του και τους γιάτρεψε, και τους γλίτωσε από τις καταστροφές τους. Διότι ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε και εστάλη ως άνθρωπος (επειδή ως Θεός είναι απερίγραπτος, πανταχού παρών και περιέχει τα σύμπαντα), θεράπευσε τα κάθε λογής τραύματα των ψυχών και ανόρθωσε τους διεφθαρμένους λογισμούς. Έτσι θεράπευσε εκείνη την αμαρτωλή γυναίκα και την προέτρεψε να έχει θάρρος· έτσι στερέωσε τον παράλυτο, λέγοντάς του: «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· έτσι άνοιξε τον παράδεισο στον ληστή· έτσι ανέδειξε τους τελώνες διδασκάλους της οικουμένης· έτσι ανακαινίζει και καθαρίζει αυτούς που προσέρχονται στο πανάγιο βάπτισμα, και τους απαλλάσσει από τα τραύματα της αμαρτίας. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του, και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Και ας Του προσφέρουν θυσία αινέσεως, και ας εξαγγείλουν τα έργα Του με αγαλλίαση.

Ταράχθηκαν, κλονίστηκαν σαν τον μεθυσμένο, και όλη η σοφία τους καταποντίστηκε. Επέμεινε στη μεταφορά· και φαίνεται μεν να μιλά για τους ναυτιλλομένους, αλλά μέσω αυτών υπονοεί τις κάθε είδους συμφορές της ψυχής, τις οποίες κανείς δεν είναι ικανός να διαλύσει χρησιμοποιώντας την ανθρώπινη σοφία. Διότι ούτε οι κυβερνήτες των πλοίων, που περιφέρονται εδώ κι εκεί σαν μεθυσμένοι όταν επικρατήσει η τρικυμία, παρόλο που επιστρατεύουν όλη τους την τέχνη, δεν μπορούν να υπερνικήσουν τα δεινά. «Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις ανάγκες τους τούς έβγαλε. Και πρόσταξε την καταιγίδα, και μεταβλήθηκε σε αύρα, και σίγησαν τα κύματά της. Και χάρηκαν, διότι ησύχασαν». Και σε εκείνους που πλέουν και Τον επικαλούνται, παρέχει τη δική Του βοήθεια και δίνει το νεύμα Του, και αμέσως η καταιγίδα μεταβάλλεται σε απαλή αύρα, το πέλαγος απαλλάσσεται από την τρικυμία, και όσοι παλεύουν με διάφορες θλίψεις βρίσκουν, μέσω της δικής Του χάριτος, την απαλλαγή από τα δεινά. Έτσι και οι Ιουδαίοι ελευθερώθηκαν από εκείνη την πικρή δουλεία. «Και τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός Του». Διότι, μόλις το θέλησε, ήρθε και η λύση των δεινών, και αντί για την τρικυμία φανερώθηκε το λιμάνι. Και αυτό βέβαια ταιριάζει περισσότερο σε εμάς παρά σε εκείνους.

Ψαλμός 106ος. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, γιατί είναι αγαθός, γιατί το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή, αινείτε τον Κύριο, διότι η αγαθότητά του και το έλεός του δεν έχουν τέλος. «Ας το πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, τους οποίους λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών» και «από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Δες πού και σε πόσες χώρες ήταν διασκορπισμένοι και αιχμάλωτοι, όπως ακριβώς έλεγε και ο προηγούμενος ψαλμός, ότι «οργίστηκε ο Κύριος και τους παρέδωσε στα έθνη, και ταπεινώθηκαν εξαιτίας των ανομιών τους». «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους ελευθέρωσε», «και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και έσπασε τα δεσμά τους» και «συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς». Διότι αυτά έχουν λεχθεί και για την αιχμαλωσία του λαού, αλλά και για την αιχμαλωσία των δεσμωτών στον άδη, για τους οποίους και λέγεται: «Απέστειλε», λέει, «τον λόγο του, και τους θεράπευσε και τους ελευθέρωσε». Πρόκειται για Λόγο όχι προφορικό και παροδικό, αλλά για τον ενυπόστατο Λόγο, ο οποίος είναι συναΐδιος με τον Πατέρα που τον έστειλε, ο οποίος με τη δύναμη της θεότητας κατέλυσε τα δεσμωτήρια του άδη, συνέτριψε τις κλειδαριές, έλυσε τους δεσμίους και έδεσε τον τύραννο. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του στους υιούς των ανθρώπων».