Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:29

Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που υμνείται αινιγματωδώς μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Πρόσταξε την καταιγίδα, και μεταβλήθηκε σε αύρα, και κόπασαν τα κύματά της». Για να αποδεχθούν δε με θάρρος, χωρίς κανέναν απολύτως ενδοιασμό, ότι εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα πραγματοποιηθούν τα όσα έχουν υποσχεθεί, και ότι ποτέ δεν πρόκειται να διαψευστεί η υπόσχεση της βοήθειας που δόθηκε από Αυτόν, λέει αναγκαίως: «Κύριος Σαβαώθ είναι το όνομά μου». Διότι, εάν είναι Κύριος των δυνάμεων, πώς θα ατονήσει στο να διασώσει κάποιους; Ή ποιο πράγμα είναι τόσο δυσχερές, ή δύσκολο, ή και ακατόρθωτο για την παντοδύναμη δεξιά Του; Προσθέτει δε και κάτι άλλο που αρκεί για βοήθεια, το οποίο συγχρόνως φανερώνει ότι έχει λυθεί ο θυμός εναντίον τους, έχει παύσει η βλάβη της αποστροφής Του, και στο εξής έχουν αξία ενώπιόν Του, και έχουν αξιωθεί της ευσπλαχνίας και της αγάπης, όπως ακριβώς θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. «Διότι θα θέσω», λέει, «τους λόγους μου στο στόμα σου». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό, το εξήγησε κάπου ψάλλοντας ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου, και αναφέρεις τη διαθήκη μου με το στόμα σου;» —«Διότι δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού», όπως έχει γραφτεί. Αποδιώχνει, επομένως, ο θυμός του Θεού τον βέβηλο και τον αλιτήριο από το να μνημονεύει καν τους λόγους Του. Διότι έχει ειπωθεί: «Από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα».

Γι' αυτό, λοιπόν, ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό, διότι έπραξε θαυμαστά έργα. Κλυδωνιζόμασταν, πολεμούμασταν, εξωθούμασταν· άλλα μεν από τα δεινά ήταν ήδη παρόντα, άλλα δε επρόκειτο να έλθουν. Αλλά ποιος μετέβαλε την καταιγίδα σε αύρα; Ποιος συνέτριψε όπλο, και ρομφαία, και πόλεμο; Ποιος δέχθηκε εμάς τους εξωσμένους και απορριμμένους; Δεν είσαι Εσύ ο Θεός, που τα ενέργησες αυτά;

ΙΗʹ. Απόδειξη δε του λόγου αποτελεί το εξής: Διότι, όταν υποστήκαμε στάση από το πιο ζηλωτικό μέρος της Εκκλησίας, καθώς εξαπατηθήκαμε από κάποιο έγγραφο και από έντεχνα λόγια σε μια πονηρή κοινωνία, αυτός ήταν ο μόνος που θεωρήθηκε ότι διατήρησε τη διάνοιά του άτρωτη και ότι η ψυχή του δεν μαύρισε μαζί με το μελάνι, έστω κι αν παρασύρθηκε από απλότητα και δεν προφυλάχθηκε από τον δόλο εξαιτίας της αδόλου ψυχής του. Μόνος δε αυτός, ή μάλλον πρώτος, συμφιλίωσε με τον εαυτό του και με τους άλλους εκείνους που είχαν στασιάσει εναντίον μας, από ζήλο για την ευσέβεια, οι οποίοι απομακρύνθηκαν τελευταίοι και προσέτρεξαν πρώτοι, από σεβασμό προς τον άνδρα και λόγω της καθαρότητας του δόγματος. Έτσι, καταπραΰνθηκε και ο μεγάλος σάλος των Εκκλησιών, και η καταιγίδα μεταβλήθηκε σε ήπια αύρα, διαλυμένη από τις προσευχές και τις παραινέσεις του, έχοντας —αν επιτρέπεται και κάπως να καυχηθώ— κι εμάς κοινωνούς και στην ευσέβεια και στη δράση. Εμείς, οι οποίοι συνεργαζόμασταν μαζί του σε κάθε αγαθό, και σαν να τον ακολουθούσαμε και να τρέχαμε στο πλευρό του, αξιωθήκαμε στη συγκεκριμένη περίπτωση να συνεισφέρουμε κατά το πλείστον. Αλλά η αναφορά σε αυτά, αφού προέτρεξε λίγο της διήγησης, ας σταματήσει εδώ.

ΙΓ΄. Ποιος από όσους διηγούνται τα θεία, θα τα υμνήσει και θα τα διηγηθεί επάξια; Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Ποια φωνή ή ποια δύναμη του λόγου θα μπορέσει να εξισωθεί με το θαύμα; Ποιος συνέτριψε το όπλο, και τη ρομφαία, και τον πόλεμο; Ποιος συνέθλιψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο ύδωρ; Ποιος τον έδωσε ως τροφή στους λαούς, στους οποίους και τον παρέδωσε; Ποιος μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα; Ποιος είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, φιμώσου» και «Μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»; Και μάλιστα τα συνέτριψε, χωρίς να τα αφήσει να υψωθούν και να αναβράσουν για πολύ; Ποιος μας δώρισε την εξουσία να πατάμε πάνω σε όφεις και σκορπιούς, οι οποίοι δεν παραμονεύουν πλέον κρυφά τη φτέρνα, όπως όριζε η αρχέγονη καταδίκη, αλλά ορθώνονται φανερά και υψώνουν το κεφάλι τους, το οποίο καταδικάστηκαν να καταπατείται; Ποιος είναι Εκείνος που ενήργησε κρίση και απροσδόκητη δικαιοσύνη; Ποιος είναι Εκείνος που δεν άφησε εντελώς τη ράβδο των αμαρτωλών —άραγε πρέπει να τολμήσουμε να το πούμε αυτό;— πάνω στον κλήρο των δικαίων; Ή, για να πούμε κάτι πιο μετριοπαθές από αυτό, πάνω στον κλήρο εκείνων που Τον γνωρίζουν;

Διότι, λέγει, «έκραξαν προς τον Κύριο την ώρα της θλίψης τους, και τους εξήγαγε από τις ανάγκες τους». Και αμέσως η καταιγίδα μεταβλήθηκε σε άνεμο ούριο και κατάλληλο για πλου, και η θάλασσα γαληνεύει από τα κύματα, αφού κατευνάστηκε μέσω της ησυχίας. Διότι, λέγει, «μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα, και σίγησαν τα κύματά της». Ίσως, με τη λέξη της σιγής, υποδηλώνει ότι τα κύματα είναι κάποιες δυνάμεις προικισμένες με ελεύθερη προαίρεση· μέσω των οποίων φανερώνεται η αποστατική φύση, προς την οποία ο Κύριος είπε στο Ευαγγέλιο: «Σιώπα, πεφίμωσο». Ως αύρα εννοεί τη χάρη του Πνεύματος, η οποία μέσω των νοητών ιστίων οδηγεί την ψυχή και την αγκυροβολεί στον θείο λιμένα, με τον Λόγο να κυβερνά και να κατευθύνει τον πλου. Διότι, λέγει, «τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός Του». Μετά από αυτά, προτρέπει και πάλι τον λαό και την εκκλησία να ανυμνούν τη χάρη, σχεδόν σαν να περιγράφει με τον λόγο του την παρούσα κατάσταση των εκκλησιών, ότι δηλαδή από την καθέδρα αυτών που προΐστανται του λόγου κηρύσσονται αυτά τα θαυμάσια του Θεού, μέσω των οποίων η πίστη καθίσταται βέβαιη σε εκείνους που τα ακούν. Διότι, λέγει, «ας Τον υψώσουν μέσα στην εκκλησία του λαού και ας Τον αινέσουν στην καθέδρα των πρεσβυτέρων». Και προσθέτει τις αιτίες των ευχαριστιών, ότι από τον Θεό κάποιοι ποταμοί δημιουργούνται, ενώ άλλοι αφανίζονται. Διότι τα μεν ρεύματα της κακίας εξαφανίζονται, ενώ οι ροές των αρετών κατακλύζουν τους τόπους που προηγουμένως ήταν κατάξεροι.

«Αναβαίνουν»: Διότι υπερυψώθηκαν οι δαίμονες και πάλι κατέβηκαν στην άβυσσο, κατακλυσμένοι από το ύψος των κυμάτων του βαπτίσματος. Σκέψου όμως μαζί με αυτά και τα κύματα της αισθητής θάλασσας. «Η ψυχή τους»: Αυτών που πλέουν την αισθητή θάλασσα εξαιτίας του φόβου. Σκέψου επίσης ότι και αυτοί που πρόκειται να βαπτιστούν υπομένουν τα ίδια πριν από την ώρα του βαπτίσματος. «Ταράχτηκαν»: Οι ναύτες στη θάλασσα, βρισκόμενοι σε τρικυμία. Τα ίδια ακριβώς παθαίνουν και όσοι κολυμπούν στη βιωτική θάλασσα· διότι βρίσκονται σε μια τρικυμία κακών. «Και κάθε»: Ποια άραγε σοφία και τέχνη την ώρα των κινδύνων στη θάλασσα μπορεί να ωφελήσει; Έτσι και η σοφία των Ελλήνων την ώρα του θανάτου είναι ανώφελη, εάν δεν υπάρχει η πίστη στον Θεό και η ελπίδα. «Και έκκραξαν»: Διότι όλοι, όταν βρεθούν σε πλήθος κακών, τότε επικαλούνται τον Θεό με μεγάλη φωνή, και Αυτός δεν εγκαταλείπει ούτε αποστρέφεται όσους Τον επικαλούνται. «Και από τις ανάγκες»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν παρέβλεψε αυτούς που βρίσκονται σε ανάγκες, αλλά τους λυτρώνει ως ελεήμων. «Και σταμάτησε»: Και στην αισθητή θάλασσα, όταν ξύπνησε ο Χριστός, την επιτίμησε και έγινε γαλήνη· διότι εκείνη προφητευόταν. Και ο Ίδιος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, επιτίμησε το πονηρό πνεύμα της βιωτικής θάλασσας και τη μετέτρεψε σε αύρα, δηλαδή μεταβλήθηκε σε γαλήνη μέσα στην πίστη. «Και σίγησαν»: Διότι με την εμφάνιση του Κυρίου ησύχασε η ζάλη της αμαρτίας, η οποία είναι τα κύματα της θάλασσας του βίου.

Το ότι, βέβαια, πολλές φορές ένα μόνο γράμμα, όταν αλλάζει, παραλείπεται ή προστίθεται, διαταράσσει το νόημα των λεγομένων, είναι φανερό από αυτό που αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων: «Εάν όμως του μίλησε πνεύμα ή άγγελος», και από εκείνο στην Προς Εβραίους επιστολή: «Εάν, λοιπόν, υπήρχε τελείωση μέσω της λευιτικής ιερωσύνης»· εάν, δηλαδή, τεθεί «εάν», τότε το νόημα περικόπτεται και προκύπτει το αντίθετο από την αποστολική γνώμη. Και το «γνήσιε σύζυγε» είναι «γνησία», επειδή το γράμμα ιώτα είτε έχει προστεθεί είτε γράφεται μεν, αλλά δεν συμπροφέρεται. Και στο χωρίο των Παροιμιών «Αργότερα θα περπατάς πιο γυμνός από ύπερο», εάν η λέξη είναι «ύπερον»· διότι δεν είπε «γυμνός» ή «γυμνότατος» σαν ύπερο (πράγμα που έπρεπε να λεχθεί, είτε υποδηλώνει το ύπερο - γουδοχέρι είτε το υπερώο), αλλά «πιο γυμνός». Και αυτό που ελέχθη στον ψαλμό «θα γίνει αύρα», δηλαδή σε πράα και εαρινή κατάσταση, μετατράπηκε σε «στάθηκε σαν αύρα». Και πάλι:

Ταράχθηκαν, κλονίστηκαν σαν τον μεθυσμένο, και όλη η σοφία τους καταποντίστηκε. Επέμεινε στη μεταφορά· και φαίνεται μεν να μιλά για τους ναυτιλλομένους, αλλά μέσω αυτών υπονοεί τις κάθε είδους συμφορές της ψυχής, τις οποίες κανείς δεν είναι ικανός να διαλύσει χρησιμοποιώντας την ανθρώπινη σοφία. Διότι ούτε οι κυβερνήτες των πλοίων, που περιφέρονται εδώ κι εκεί σαν μεθυσμένοι όταν επικρατήσει η τρικυμία, παρόλο που επιστρατεύουν όλη τους την τέχνη, δεν μπορούν να υπερνικήσουν τα δεινά. «Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις ανάγκες τους τούς έβγαλε. Και πρόσταξε την καταιγίδα, και μεταβλήθηκε σε αύρα, και σίγησαν τα κύματά της. Και χάρηκαν, διότι ησύχασαν». Και σε εκείνους που πλέουν και Τον επικαλούνται, παρέχει τη δική Του βοήθεια και δίνει το νεύμα Του, και αμέσως η καταιγίδα μεταβάλλεται σε απαλή αύρα, το πέλαγος απαλλάσσεται από την τρικυμία, και όσοι παλεύουν με διάφορες θλίψεις βρίσκουν, μέσω της δικής Του χάριτος, την απαλλαγή από τα δεινά. Έτσι και οι Ιουδαίοι ελευθερώθηκαν από εκείνη την πικρή δουλεία. «Και τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός Του». Διότι, μόλις το θέλησε, ήρθε και η λύση των δεινών, και αντί για την τρικυμία φανερώθηκε το λιμάνι. Και αυτό βέβαια ταιριάζει περισσότερο σε εμάς παρά σε εκείνους.

Στον μάγιστρο κύριο Ιωάννη Παντεχνή. Και τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Με οδήγησε μέσα από τη θάλασσα με τόση ασφάλεια, όση ούτε καν στη στεριά. Πρόσταξε την καταιγίδα και μεταβλήθηκε σε αύρα. Με γλίτωσε από πολυήμερη ασθένεια και με περιέζωσε με δύναμη, ώστε τα τωρινά να είναι εφάμιλλα με εκείνα τα παλαιά, εννοώ όσα συνέβησαν στον Εζεκία και όσα είδε ο επόπτης των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ, όταν δηλαδή πνεύμα ζωής και παλιγγενεσίας ανακαίνιζε τα νεκρά οστά, για να μην αναφέρω τα θαύματα του δικού μου Ιησού, την πεθερά του Πέτρου και τον γιο του βασιλικού αξιωματούχου και τον υδρωπικό και τον παράλυτο, οι οποίοι ανακουφίστηκαν από τον πυρετό, αποκαταστάθηκαν από την καχεξία και ανορθώθηκαν από την παράλυση. Ας είναι, λοιπόν, η χάρη σε Εκείνον που σώζει δωρεάν και δεν ενεργεί σύμφωνα με τις ανομίες μας, αλλά παραβλέπει τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα.