Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:33

«Μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο». Εννοεί το εύρροο και αδόκιμο γένος των Ιουδαίων. Διότι, αυτούς που παλαιότερα εξαντλούνταν από την πείνα και στερούνταν την πνευματική τροφή, τους εγκατέστησε σε εκείνους τους ποταμούς. «Καρποφόρο γη σε αλμυρώδη». Εννοεί τη συναγωγή των Ιουδαίων. Διότι οι δαίμονες ήταν οι κάτοικοι της γήινης πολιτείας, και η ασέβεια την έκανε να καρποφορεί.

Πολύ ορθά λοιπόν εμφανίζεται και στην έρημο, η οποία επέχει θέση τύπου της εξ εθνών Εκκλησίας, προς την οποία λέει ο ιερός λόγος: «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνος». Υποσχόταν δε κάπου και ο Θεός, ότι θα μετατρέψει την έρημο σε έλη, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς. Διότι έχει πλεονάσει σε εμάς, τους κληθέντες εξ εθνών, η χάρις του Σωτήρος, και σαν κάποιος ποταμός που κατακλύζει με τα άνωθεν νάματα, μας μεθά πλουσιοπάροχα. Αυτό ακριβώς αναφέρει και ο θεσπέσιος Δαβίδ σε εμάς: «Έθεσε ποταμούς σε έρημο, και γη καρποφόρο σε αλμυρή εξαιτίας της κακίας αυτών που κατοικούν σε αυτήν». Στην έρημο λοιπόν βρίσκεται η βάτος, και άγια πλέον είναι η γη που την περιέχει, και ιερή για τον Θεό. Και προσεγγίζοντας ο Μωυσής ανακόπτεται, και προστάσσεται να βγάλει το υπόδημα από το πόδι του. Αυτό αποτελεί σημείο νεκρότητας και φθοράς, εφόσον κάθε υπόδημα είναι λείψανο ζώου που έχει ήδη πεθάνει και φθαρεί.

Και αυτά σαφώς και ρητώς ευαγγελίζονται την εξ ουρανών κάθοδο του Λόγου του Θεού, καθώς και τα κατορθώματα της παρουσίας Του. «Απέστειλε», λέει λοιπόν, «τον λόγο του και τους θεράπευσε». Ως Λόγο δε του Θεού εμείς σαφώς εννοούμε Αυτόν που αποστάλθηκε από τον Πατέρα ως Σωτήρας σε όλους τους ανθρώπους, τον οποίο έχουμε διδαχθεί να θεολογούμε μέσα από τα ιερά Ευαγγέλια. Υπαινίσσεται δε και την μέχρι θανάτου κάθοδό Του, η οποία έγινε για χάρη όσων είχαν φτάσει σε αυτόν, και παρουσιάζει βεβαίως την αιτία της ελεύσεώς Του, φανερώνοντας τη λύτρωση εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω Αυτού. Διότι όσους είχαν φτάσει «έως τις πύλες του θανάτου» τους έσωσε μόνος Αυτός· αυτούς τους «ελευθέρωσε», θεραπεύοντάς τους, «από τις φθορές τους». Και μάλιστα τα κατόρθωσε αυτά με κανέναν άλλο τρόπο παρά συντρίβοντας τις λεγόμενες «χάλκινες πύλες» του θανάτου και σπάζοντας τους «σιδερένιους μοχλούς». Έπειτα, ύστερα από αυτά, προφητεύει ακολούθως την ερήμωση εκείνων που δεν Τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε: «Μετέτρεψε», λέει, «ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε άνυδρη γη, γη καρποφόρα σε αλμυρή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν». Αυτά θα τα κατανοήσεις εάν ανατρέξεις, από το έθνος των Ιουδαίων, στην πάλαι ποτέ ξακουστή Ιερουσαλήμ, στη δόξα της, και στην εν Θεώ καρποφορία της, η οποία επί του παρόντος στερείται τους άγιους και θεοφιλείς άνδρες που πολιτεύονταν σε αυτήν.

Διότι, λέγει, μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο και πηγές υδάτων σε τόπο διψασμένο. Ως ποταμούς βέβαια εννοεί τις εισροές των παθών, και ως πηγές υδάτων την αλληλουχία των κακών. Όταν δηλαδή οι άνθρωποι, προσθέτοντας διαρκώς το ένα πονηρό στο άλλο, επιμηκύνουν την πορεία της κακίας σαν ένα ρεύμα. Αλλά και την καρποφόρο γη, λέγει, την μετέτρεψε σε αλμυρή. Διότι η ψυχή, η οποία ήταν εύφορη στην κακία, αφού μεταβλήθηκε, έγινε διψασμένη, επειδή αρτύθηκε με το θείο αλάτι της διδασκαλίας, ώστε να μην αυξάνεται πλέον η κακία εκείνων που την κατοικούν, τρεφόμενη από τις πονηρές εισροές των υδάτων· αντίθετα, η αλμυρή και διψασμένη ψυχή, η οποία ανέλαβε τη μακάρια δίψα, γίνεται λίμνη που απλώνεται σαν πέλαγος με τη συγκέντρωση των αρετών. Διότι, λέγει, μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και αυτό γίνεται πόλη, την οποία κατοικούν εκείνοι που διψούν τη δικαιοσύνη. Διότι κανείς που αισθάνεται ναυτία και ανορεξία δεν γίνεται γείτονας μιας τέτοιας λίμνης και τέτοιων υδάτων, εφόσον φέρει μαζί του την ψυχή του χορτασμένη από την κακία. Σπέρνουν δε αγρούς και φυτεύουν αμπελώνες· υποδηλώνοντας με αυτούς τους συμβολισμούς τις θείες εντολές και την ενάρετη πολιτεία. Διότι η εντολή είναι το σπέρμα της μελλοντικής καρποφορίας, ενώ η αρετή είναι η άμπελος που μέσω των λογικών σταφυλιών εκχέει τον οίνο στον κρατήρα της σοφίας. Αυτά δε δεν είναι τίποτα άλλο παρά πλήθος ευλογίας.

Αν όμως υποπτεύεσαι ότι η παρουσία μου εδώ έγινε χωρίς τη θέληση του Θεού, εγώ θα σου δείξω ξεκάθαρη απόδειξη ότι στάλθηκα από τον Θεό. Διότι ο Δαβίδ, ο διηγητής των θαυμασίων Του, λέει προς τον ίδιο τον Θεό, «εσύ ξέρανες τους ποταμούς της Ηθάμ», δηλαδή τους αστείρευτους και όχι αυτούς που αναβλύζουν πρόσφατα σαν χείμαρροι· και κάπου αλλού στους Ψαλμούς, «μετέτρεψε πηγές υδάτων σε έρημο, και διεξόδους υδάτων σε άνυδρη γη, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτές». Έτσι λοιπόν, επειδή δεν είναι πλέον ευάρεστο στον Θεό να κατοικείς εσύ εδώ, το νερό που ρέει παραδίπλα στέρεψε κατόπιν δικής μου προσταγής. Αυτός δε ήταν ο υπερόπτης, ο οποίος είχε εκ των προτέρων αναχαιτίσει τέτοιου είδους επινοήσεις με άλλο πονηρό πνεύμα.

Και ευφράνθηκαν. Οι άνθρωποι που πλέουν σε αυτήν, συμμετέχοντας στη χάρη και έχοντας απαλλαγεί από την ταραχή του βίου, με ησυχία ευφραίνονται στον Θεό. Και οδήγησε. Διότι ο Θεός οδήγησε αυτούς που πίστεψαν στο έλεός Του και στην οδό της Εκκλησίας, η οποία είναι το γαλήνιο λιμάνι. Ας εξομολογηθούν. Ας διηγηθούν αυτοί που εξομολογούνται τα ελέη του Θεού, για τα οποία ελεήθηκαν δια της μετανοίας. Και τα θαυμάσια. Σε κάθε γενεά οι πιστοί διηγούνται στους επερχόμενους τα θαύματα της πίστεως (της χάριτος) και τα μυστήρια του Χριστού. Ας Τον υψώσουν. Δηλαδή σε σύναξη πολλών ανθρώπων, εκεί πρέπει να μεγαλύνουν και να υψώνουν τον Θεό προς προτροπή όλων όσων ακούν. Και σε καθέδρες. Όταν ο Κύριος (Χριστός) καθόταν στο μέσο των πρεσβυτέρων στη συναγωγή διδάσκοντας, αυτό υπονόησε ο προφήτης. Λέει δε και ότι οι πρεσβύτεροι σε σύνοδο πρέπει να δοκιμάζουν τα της δοξολογίας του Θεού· διότι δεν αρμόζει σε πολλούς. Έθεσε. Αφού ξέρανε τους ποταμούς της αμαρτίας και τα ρεύματα της ασέβειας, τα ερήμωσε. Και εξόδους (πηγές). Τότε στους Αιγυπτίους μετέβαλε τα ύδατα σε αίμα, ώστε να λιώσουν (να κακοπαθήσουν) από τη δίψα. Γη. Διότι οι δαίμονες ήταν κάτοικοι της γήινης πολιτείας, και αυτή καρποφορούσε την ασέβεια· την ξέραναν όμως οι απόστολοι με το αλάτι της διδασκαλίας, για τους οποίους ο Κύριος είπε (λέει)· εσείς είστε το αλάτι της γης.

Διότι οι πειρασμοί δοκιμάζουν τις δυνάμεις των ανθρώπων. Γι' αυτό ο Κύριος έλεγε: Προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Αλλά βέβαια και ο Πέτρος σε τέτοιο βαθμό ταράχτηκε και κλονίστηκε από τον πειρασμό της άρνησης, ώστε να λέει για τον Κύριο: Δεν γνωρίζω αυτόν τον άνθρωπο. Είναι χαρακτηριστικό του μεθυσμένου το να μην αναγνωρίζει ούτε καν τον οποιονδήποτε γνώριμό του. Τότε και όλη η σοφία του καταποντίστηκε. «Και έκραξαν προς τον Κύριο». Επομένως, όπως ακριβώς οι ναύτες που έχουν καταληφθεί από τρικυμία σώζονται μέσω της επίκλησης προς τον Θεό, η οποία είναι ανώτερη από κάθε τέχνη και επινόηση, έτσι πρέπει και εκείνοι που πειράζονται να μη θαρρούν στη δική τους δύναμη, αλλά να στηρίζονται μόνο στην εμπιστοσύνη προς τον Θεό. «Και ευφράνθηκαν, επειδή ησύχασαν». Επειδή, όπως είπαμε, υποδήλωσε το ευαγγελικό κήρυγμα, αναγκαστικά υποδήλωσε αινιγματικά την Εκκλησία και όχι τον λαό, για να μη νομίσεις ότι αναφέρεται στη Συναγωγή, αλλά μνημόνευσε τους λαούς των εθνών. Ανάμεσα σε αυτούς υπάρχει και καθέδρα πρεσβυτέρων, οι οποίοι δοξάζουν τον Θεό με τις διδασκαλικές γλώσσες τους. Για αυτούς ο Παύλος έλεγε: Οι πρεσβύτεροι ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων όσοι κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία. «Έθεσε ποταμούς σε έρημο». Εδώ υποδήλωσε αινιγματικά τη σοφία των Ελλήνων.

Διότι οι φιλόσοφοι, οι σοφιστές και οι ρήτορες συναγωνίζονταν τους ποταμούς εξαιτίας της ρέουσας γλώσσας τους· αλλά, αφού απέδειξε το ψεύδος και την πλαστότητά τους ως έρημο γι' αυτούς, μετέτρεψε και τις διεξόδους των λόγων τους (διότι αυτούς ονόμασε ύδατα εξαιτίας της βίαιης ορμής τους) σε δίψα.

Η Εκκλησία των εθνών, η οποία προηγουμένως ήταν άνυδρη, έρημη και πλανεμένη, τώρα είναι γεμάτη από αγαθά, χορταίνει όσους πεινούν και συγκρότησε την ένθεη πολιτεία. Διότι αυτή είναι πόλη κατοικίας, στην οποία υπάρχει και λογική τροφή και ουράνιος άρτος. Μετέτρεψε τους ποταμούς σε έρημο, τις πηγές των υδάτων σε τόπο διψασμένο, και την καρποφόρα γη σε άγονη αρμύρα, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν. Και αυτό μπορεί κανείς να το δει να συμβαίνει αδιαλείπτως μεταξύ των εθνών που έχουν πιστέψει.