Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:34

«Μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο». Εννοεί το εύρροο και αδόκιμο γένος των Ιουδαίων. Διότι, αυτούς που παλαιότερα εξαντλούνταν από την πείνα και στερούνταν την πνευματική τροφή, τους εγκατέστησε σε εκείνους τους ποταμούς. «Καρποφόρο γη σε αλμυρώδη». Εννοεί τη συναγωγή των Ιουδαίων. Διότι οι δαίμονες ήταν οι κάτοικοι της γήινης πολιτείας, και η ασέβεια την έκανε να καρποφορεί.

Πολύ ορθά λοιπόν εμφανίζεται και στην έρημο, η οποία επέχει θέση τύπου της εξ εθνών Εκκλησίας, προς την οποία λέει ο ιερός λόγος: «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνος». Υποσχόταν δε κάπου και ο Θεός, ότι θα μετατρέψει την έρημο σε έλη, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς. Διότι έχει πλεονάσει σε εμάς, τους κληθέντες εξ εθνών, η χάρις του Σωτήρος, και σαν κάποιος ποταμός που κατακλύζει με τα άνωθεν νάματα, μας μεθά πλουσιοπάροχα. Αυτό ακριβώς αναφέρει και ο θεσπέσιος Δαβίδ σε εμάς: «Έθεσε ποταμούς σε έρημο, και γη καρποφόρο σε αλμυρή εξαιτίας της κακίας αυτών που κατοικούν σε αυτήν». Στην έρημο λοιπόν βρίσκεται η βάτος, και άγια πλέον είναι η γη που την περιέχει, και ιερή για τον Θεό. Και προσεγγίζοντας ο Μωυσής ανακόπτεται, και προστάσσεται να βγάλει το υπόδημα από το πόδι του. Αυτό αποτελεί σημείο νεκρότητας και φθοράς, εφόσον κάθε υπόδημα είναι λείψανο ζώου που έχει ήδη πεθάνει και φθαρεί.

Πού είναι η φύλαξη των οφθαλμών, η οποία γεννά καθαρούς λογισμούς; Πού είναι η αγάπη, η οποία ικετεύει τον Θεό; Αφού τα μίσησες και τα απέρριψες αυτά, τι λοιπόν απέκτησες; Οργή, θυμό, κραυγή και βλασφημία, ακράτεια και αναίδεια και αχαλίνωτο στόμα. Αλίμονο, πώς μεταβλήθηκε η καρποφόρος γη σε αλμυρή έρημο εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν; Αυτές είναι οι υποσχέσεις που έδωσες για να υπηρετείς τον Θεό και να υπομένεις προσδοκώντας τη σωτηρία Του; Αυτές είναι οι προσευχές που απηύθυνες στον Θεό μέσα στη θλίψη σου;

Αυτά που προφητικά προαναγγέλθηκαν εκπληρώνονταν ρητά και κατά λέξη· διότι, όταν οι μαθητές του Σωτήρα μας έπλεαν μαζί του, «έγινε», λέει, «μεγάλη ταραχή στη θάλασσα, ώστε το πλοίο να καλύπτεται από τα κύματα. Αυτοί δε προσέπεσαν και του είπαν: Κύριε, σώσε μας, χανόμαστε. Εκείνος δε τους είπε: Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι; Τότε επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη». Και ευφράνθηκαν επειδή γαλήνεψαν, και τους οδήγησε στο λιμάνι του θελήματός του. Ας δοξολογούν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του προς τους γιους των ανθρώπων. Ας τον υψώσουν σε σύναξη λαού, και ας τον αινέσουν σε καθέδρα πρεσβυτέρων. Αφού οδηγήθηκαν στο λιμάνι του θελήματός του· για αυτά ο λόγος αναγκαία προστάζει για τέταρτη φορά να δοξολογούν με αυτόν τον τρόπο τον Κύριο, και να διακηρύσσουν με το στόμα τους τα ελέη του· και παραγγέλλει να αναγγέλλουν τα θαυμάσιά του σε όλους τους γιους των ανθρώπων. Μετέτρεψε τους ποταμούς σε έρημο, τις πηγές των υδάτων σε ξηρασία, και την καρποφόρα γη σε άγονη αλμυρίδα εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν.

«και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους έσωσε από τις ανάγκες τους, απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τις καταστροφές τους», και λίγο παρακάτω: «ας τον υψώσουν στη σύναξη του λαού και ας τον αινέσουν στις καθέδρες των πρεσβυτέρων. Μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε τόπο δίψας, την καρποφόρα γη σε αλυκή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν. Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων, και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους, και συγκρότησαν πόλη για να κατοικήσουν».

Και αυτά σαφώς και ρητώς ευαγγελίζονται την εξ ουρανών κάθοδο του Λόγου του Θεού, καθώς και τα κατορθώματα της παρουσίας Του. «Απέστειλε», λέει λοιπόν, «τον λόγο του και τους θεράπευσε». Ως Λόγο δε του Θεού εμείς σαφώς εννοούμε Αυτόν που αποστάλθηκε από τον Πατέρα ως Σωτήρας σε όλους τους ανθρώπους, τον οποίο έχουμε διδαχθεί να θεολογούμε μέσα από τα ιερά Ευαγγέλια. Υπαινίσσεται δε και την μέχρι θανάτου κάθοδό Του, η οποία έγινε για χάρη όσων είχαν φτάσει σε αυτόν, και παρουσιάζει βεβαίως την αιτία της ελεύσεώς Του, φανερώνοντας τη λύτρωση εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω Αυτού. Διότι όσους είχαν φτάσει «έως τις πύλες του θανάτου» τους έσωσε μόνος Αυτός· αυτούς τους «ελευθέρωσε», θεραπεύοντάς τους, «από τις φθορές τους». Και μάλιστα τα κατόρθωσε αυτά με κανέναν άλλο τρόπο παρά συντρίβοντας τις λεγόμενες «χάλκινες πύλες» του θανάτου και σπάζοντας τους «σιδερένιους μοχλούς». Έπειτα, ύστερα από αυτά, προφητεύει ακολούθως την ερήμωση εκείνων που δεν Τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε: «Μετέτρεψε», λέει, «ποταμούς σε έρημο, και πηγές υδάτων σε άνυδρη γη, γη καρποφόρα σε αλμυρή, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν». Αυτά θα τα κατανοήσεις εάν ανατρέξεις, από το έθνος των Ιουδαίων, στην πάλαι ποτέ ξακουστή Ιερουσαλήμ, στη δόξα της, και στην εν Θεώ καρποφορία της, η οποία επί του παρόντος στερείται τους άγιους και θεοφιλείς άνδρες που πολιτεύονταν σε αυτήν.

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Διότι, λέγει, μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο και πηγές υδάτων σε τόπο διψασμένο. Ως ποταμούς βέβαια εννοεί τις εισροές των παθών, και ως πηγές υδάτων την αλληλουχία των κακών. Όταν δηλαδή οι άνθρωποι, προσθέτοντας διαρκώς το ένα πονηρό στο άλλο, επιμηκύνουν την πορεία της κακίας σαν ένα ρεύμα. Αλλά και την καρποφόρο γη, λέγει, την μετέτρεψε σε αλμυρή. Διότι η ψυχή, η οποία ήταν εύφορη στην κακία, αφού μεταβλήθηκε, έγινε διψασμένη, επειδή αρτύθηκε με το θείο αλάτι της διδασκαλίας, ώστε να μην αυξάνεται πλέον η κακία εκείνων που την κατοικούν, τρεφόμενη από τις πονηρές εισροές των υδάτων· αντίθετα, η αλμυρή και διψασμένη ψυχή, η οποία ανέλαβε τη μακάρια δίψα, γίνεται λίμνη που απλώνεται σαν πέλαγος με τη συγκέντρωση των αρετών. Διότι, λέγει, μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και αυτό γίνεται πόλη, την οποία κατοικούν εκείνοι που διψούν τη δικαιοσύνη. Διότι κανείς που αισθάνεται ναυτία και ανορεξία δεν γίνεται γείτονας μιας τέτοιας λίμνης και τέτοιων υδάτων, εφόσον φέρει μαζί του την ψυχή του χορτασμένη από την κακία. Σπέρνουν δε αγρούς και φυτεύουν αμπελώνες· υποδηλώνοντας με αυτούς τους συμβολισμούς τις θείες εντολές και την ενάρετη πολιτεία. Διότι η εντολή είναι το σπέρμα της μελλοντικής καρποφορίας, ενώ η αρετή είναι η άμπελος που μέσω των λογικών σταφυλιών εκχέει τον οίνο στον κρατήρα της σοφίας. Αυτά δε δεν είναι τίποτα άλλο παρά πλήθος ευλογίας.

Αν όμως υποπτεύεσαι ότι η παρουσία μου εδώ έγινε χωρίς τη θέληση του Θεού, εγώ θα σου δείξω ξεκάθαρη απόδειξη ότι στάλθηκα από τον Θεό. Διότι ο Δαβίδ, ο διηγητής των θαυμασίων Του, λέει προς τον ίδιο τον Θεό, «εσύ ξέρανες τους ποταμούς της Ηθάμ», δηλαδή τους αστείρευτους και όχι αυτούς που αναβλύζουν πρόσφατα σαν χείμαρροι· και κάπου αλλού στους Ψαλμούς, «μετέτρεψε πηγές υδάτων σε έρημο, και διεξόδους υδάτων σε άνυδρη γη, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτές». Έτσι λοιπόν, επειδή δεν είναι πλέον ευάρεστο στον Θεό να κατοικείς εσύ εδώ, το νερό που ρέει παραδίπλα στέρεψε κατόπιν δικής μου προσταγής. Αυτός δε ήταν ο υπερόπτης, ο οποίος είχε εκ των προτέρων αναχαιτίσει τέτοιου είδους επινοήσεις με άλλο πονηρό πνεύμα.

Και ευφράνθηκαν. Οι άνθρωποι που πλέουν σε αυτήν, συμμετέχοντας στη χάρη και έχοντας απαλλαγεί από την ταραχή του βίου, με ησυχία ευφραίνονται στον Θεό. Και οδήγησε. Διότι ο Θεός οδήγησε αυτούς που πίστεψαν στο έλεός Του και στην οδό της Εκκλησίας, η οποία είναι το γαλήνιο λιμάνι. Ας εξομολογηθούν. Ας διηγηθούν αυτοί που εξομολογούνται τα ελέη του Θεού, για τα οποία ελεήθηκαν δια της μετανοίας. Και τα θαυμάσια. Σε κάθε γενεά οι πιστοί διηγούνται στους επερχόμενους τα θαύματα της πίστεως (της χάριτος) και τα μυστήρια του Χριστού. Ας Τον υψώσουν. Δηλαδή σε σύναξη πολλών ανθρώπων, εκεί πρέπει να μεγαλύνουν και να υψώνουν τον Θεό προς προτροπή όλων όσων ακούν. Και σε καθέδρες. Όταν ο Κύριος (Χριστός) καθόταν στο μέσο των πρεσβυτέρων στη συναγωγή διδάσκοντας, αυτό υπονόησε ο προφήτης. Λέει δε και ότι οι πρεσβύτεροι σε σύνοδο πρέπει να δοκιμάζουν τα της δοξολογίας του Θεού· διότι δεν αρμόζει σε πολλούς. Έθεσε. Αφού ξέρανε τους ποταμούς της αμαρτίας και τα ρεύματα της ασέβειας, τα ερήμωσε. Και εξόδους (πηγές). Τότε στους Αιγυπτίους μετέβαλε τα ύδατα σε αίμα, ώστε να λιώσουν (να κακοπαθήσουν) από τη δίψα. Γη. Διότι οι δαίμονες ήταν κάτοικοι της γήινης πολιτείας, και αυτή καρποφορούσε την ασέβεια· την ξέραναν όμως οι απόστολοι με το αλάτι της διδασκαλίας, για τους οποίους ο Κύριος είπε (λέει)· εσείς είστε το αλάτι της γης.

Διότι, αφού ακύρωσε τη χρησιμότητά τους, τα μετέβαλε. «Την καρποφόρο σε αλμυρίδα.» Αυτό σαφώς έχει λεχθεί για την ιουδαϊκή γη, η οποία είχε γίνει καρποφόρος χάρη στους προφήτες και τους δικαίους που προήλθαν από αυτήν, και η οποία μεταβλήθηκε σε αλμυρίδα εξαιτίας της κακίας των Γραμματέων και των Φαρισαίων που κατοικούσαν σε αυτήν, καθώς και όλων όσων ασέβησαν απέναντι στον Χριστό.

Η Εκκλησία των εθνών, η οποία προηγουμένως ήταν άνυδρη, έρημη και πλανεμένη, τώρα είναι γεμάτη από αγαθά, χορταίνει όσους πεινούν και συγκρότησε την ένθεη πολιτεία. Διότι αυτή είναι πόλη κατοικίας, στην οποία υπάρχει και λογική τροφή και ουράνιος άρτος. Μετέτρεψε τους ποταμούς σε έρημο, τις πηγές των υδάτων σε τόπο διψασμένο, και την καρποφόρα γη σε άγονη αρμύρα, εξαιτίας της κακίας εκείνων που κατοικούν σε αυτήν. Και αυτό μπορεί κανείς να το δει να συμβαίνει αδιαλείπτως μεταξύ των εθνών που έχουν πιστέψει.

Αλλά και το να εξετάζω τον ψαλμό στίχο προς στίχο μού φαίνεται περιττό, επειδή το νόημά του είναι ολοφάνερο. Συμβαίνει δε πολλές φορές «και η καρποφόρα γη να μετατρέπεται σε αλμυρή», και η αιτία, λέει, είναι «η κακία εκείνων που την κατοικούν». Για όσους όμως τηρούν τους νόμους του Θεού, ο Θεός μετατρέπει «την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους και ίδρυσαν πόλεις για να κατοικήσουν, και έσπειραν αγρούς και φύτεψαν αμπελώνες και παρήγαγαν καρπό, και τους ευλόγησε και πληθύνθηκαν πάρα πολύ και δεν λιγόστεψε τα κτήνη τους». Όπως δηλαδή η παρανομία, λέει, μεταβάλλει «την καρποφόρα γη σε αλμυρή», έτσι και η τήρηση του νόμου αναδεικνύει την έρημο σε πολύκαρπη. «Ποιος είναι σοφός ώστε να τα τηρήσει αυτά και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου;» Σοφός δεν είναι απλώς αυτός που ακούει, αλλά αυτός που κατανοεί και φυλάσσει τους νόμους του Κυρίου.

Και ιδού, είδαμε σε αυτές τις γραφές πολλές μάστιγες ενός αμαρτωλού λαού, τους οποίους εξολόθρευσε ο κατακλυσμός, και εκείνους που στα Σόδομα αποτέφρωσε η φωτιά, και εκείνων των οποίων την καρποφόρα γη μετέτρεψε σε αλυκή, εξαιτίας της κακίας αυτών που κατοικούσαν σε αυτήν, και εξαιτίας της οποίας πριν από αυτούς, ο Κάιν έγινε καταραμένος και περιπλανώμενος. Και είδαμε πάλι να περιβάλλονται από το έλεος του Θεού, ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ. Μας τα εμπεδώνει δε αυτά η θεία Γραφή, με σκοπό αφενός να αποφεύγουμε τη μίμηση των κακών, και αφετέρου να προστρέχουμε στη μίμηση των καλών. Γι' αυτόν τον λόγο, φέρνοντας στο μέσον και εκείνους που τιμωρήθηκαν και εκείνους που ευεργετήθηκαν, περιγράφει ζωηρά τις ανταμοιβές των αγαθών και την απόρριψη των φαύλων. Είθε δε να δοθεί σε όλους μας δύναμη από τον Θεό για να διαφύγουμε, ώστε με λόγο και με έργο να μην ζηλεύουμε τους φαύλους, αλλά να εξισωθούμε με τους δικαίους στην πράξη και στη θεωρία, μαζί με τους οποίους είθε να μας αξιώσει ο Κύριος της κληρονομίας, με τη χάρη Του. Διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.