Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:35

Την ξήραναν δε οι απόστολοι με το αλάτι της διδασκαλίας, περί των οποίων λέει: Εσείς είστε το αλάτι της γης. Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων. Υποδηλώνει τον εξ εθνών λαό· διότι η προφητεία είναι σύμμικτη, καθώς παρουσιάζει το πρόσωπο των δύο λαών: του μεν ενός την αποβολή, του δε άλλου την είσοδο.

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Διότι, λέγει, μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο και πηγές υδάτων σε τόπο διψασμένο. Ως ποταμούς βέβαια εννοεί τις εισροές των παθών, και ως πηγές υδάτων την αλληλουχία των κακών. Όταν δηλαδή οι άνθρωποι, προσθέτοντας διαρκώς το ένα πονηρό στο άλλο, επιμηκύνουν την πορεία της κακίας σαν ένα ρεύμα. Αλλά και την καρποφόρο γη, λέγει, την μετέτρεψε σε αλμυρή. Διότι η ψυχή, η οποία ήταν εύφορη στην κακία, αφού μεταβλήθηκε, έγινε διψασμένη, επειδή αρτύθηκε με το θείο αλάτι της διδασκαλίας, ώστε να μην αυξάνεται πλέον η κακία εκείνων που την κατοικούν, τρεφόμενη από τις πονηρές εισροές των υδάτων· αντίθετα, η αλμυρή και διψασμένη ψυχή, η οποία ανέλαβε τη μακάρια δίψα, γίνεται λίμνη που απλώνεται σαν πέλαγος με τη συγκέντρωση των αρετών. Διότι, λέγει, μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και αυτό γίνεται πόλη, την οποία κατοικούν εκείνοι που διψούν τη δικαιοσύνη. Διότι κανείς που αισθάνεται ναυτία και ανορεξία δεν γίνεται γείτονας μιας τέτοιας λίμνης και τέτοιων υδάτων, εφόσον φέρει μαζί του την ψυχή του χορτασμένη από την κακία. Σπέρνουν δε αγρούς και φυτεύουν αμπελώνες· υποδηλώνοντας με αυτούς τους συμβολισμούς τις θείες εντολές και την ενάρετη πολιτεία. Διότι η εντολή είναι το σπέρμα της μελλοντικής καρποφορίας, ενώ η αρετή είναι η άμπελος που μέσω των λογικών σταφυλιών εκχέει τον οίνο στον κρατήρα της σοφίας. Αυτά δε δεν είναι τίποτα άλλο παρά πλήθος ευλογίας.

Έθεσε την εκκλησία, για την οποία έχει λεχθεί <όπως είπε ο Ησαΐας>: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος». Διότι αυτήν την μετέτρεψε σε λίμνη με τα ύδατα του βαπτίσματος. Και άνυδρη γη: Γη ονομάζει τον άνθρωπο· και ήταν άνυδρος, καθώς δεν είχε ποτέ δάκρυ κατανύξεως· τώρα όμως υπονοεί τη ροή των δακρύων της μετανοίας. Και εγκατέστησε εκεί: Πού; Στην εκκλησία, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, ώστε να χορταίνουν με το σώμα και το αίμα του Χριστού. Και συγκρότησαν: Πόλεις ονομάζει τις εκκλησίες· διότι αυτές ονομάζονται και πόλεις και όρη και λιμένες. Διότι αυτές τις συγκρότησε η δικαιοσύνη διαμέσου της πίστεως, στις οποίες κατοικούν οι πιστοί. Και έσπειραν: Αγρός είναι η ψυχή και άμπελος οι αρετές· έσπειραν, για να θερίσουν τον μυστικό άρτο. Φύτεψαν αμπελώνες, για να πιουν τον μυστικό οίνο. Και παρήγαγαν: Οι πιστοί καρποφόρησαν τις αρετές. Και ευλόγησε: Διότι πληθύνθηκαν οι πιστοί σε όλη την οικουμένη περισσότερο από την άμμο της θάλασσας. Και τα κτήνη: Διότι οι πιστοί δεν στερούνται ούτε τα πρόσκαιρα αγαθά, αλλά έχουν ευλογηθεί και στα κτήνη και σε κάθε περιουσία. Και λιγόστεψαν: Ποιοι άραγε; Οι άπιστοι και οι ασεβείς ελαττώθηκαν, καθώς οι πιστοί πληθύνθηκαν. Από τη θλίψη: Με την οποία τους έθλιψε ο σατανάς μέσω της απιστίας, και βρίσκονται σε αιώνια οδύνη. Ξεχύθηκε: Στους δαίμονες· διότι αυτοί εξουσίαζαν τον άνθρωπο, πλανώντας τον· αλλά εξουθενώθηκαν με την επιστροφή του ανθρώπου.

Διότι δεν υπάρχει πλέον ανάμεσά τους ούτε ιερέας, ούτε προφήτης, αλλά ούτε βρίσκεται κάποιος άλλος καρπός της παλαιάς πολιτείας. «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων.» Αφού ανέφερε όσα επρόκειτο να συμβούν στους άπιστους Έλληνες, καθώς και στους Ιουδαίους (επειδή τα έβλεπε αυτά με τα μάτια του πνεύματος), ιδού τώρα εκθέτει τα σχετικά με την Εκκλησία σε συμφωνία με τον Ησαΐα. Διότι λέει και εκείνος: «Θα μετατρέψω την έρημο σε έλη, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς». Αυτός δε, ως λίμνη υδάτων εννόησε τις κολυμβήθρες του βαπτίσματος, όπως ακριβώς και ο Σολομών στο Άσμα Ασμάτων, όταν παρουσίασε τον Χριστό να λέει προς τη δική του νύμφη, την Εκκλησία: «Τα μάτια σου είναι ως λίμνες στην Εσεβών, στις πύλες της θυγατέρας των πολλών», έχοντας εννοήσει ως θυγατέρα πολλών την Εκκλησία. Διότι δεν έγινε θυγατέρα μόνο των αποστόλων, αλλά και των προφητών.

Διότι σε όλες τις Εκκλησίες της οικουμένης, υπό την καθοδήγηση του ιερού κλήρου, ολόκληρος ο λαός υμνεί τον Ευεργέτη, διηγούμενος τα θαύματα της θείας φιλανθρωπίας. Τον υμνούν δε εκείνοι που έχουν αξιωθεί της σωτηρίας, βλέποντας την παράδοξη μεταβολή. Διότι εκείνοι που παλαιότερα ποτίζονταν από πολλούς προφητικούς ποταμούς και προσέφεραν ώριμο καρπό στον Θεό, τώρα δεν απολαμβάνουν ούτε την ελάχιστη ικμάδα, αλλά έχουν στερηθεί παντελώς την προηγούμενη άρδευση εξαιτίας της δικής τους πονηρίας. Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε διεξόδους υδάτων. Ενώ τα έθνη, που παλαιότερα ήταν έρημα και δεν διέθεταν ούτε την παραμικρή πηγή, τώρα κατακλύζονται από τα ύδατα της διδασκαλίας, δεχόμενα τα πνευματικά ρεύματα σε αφθονία που υπερβαίνει κάθε ανάγκη.

Αλλά και το να εξετάζω τον ψαλμό στίχο προς στίχο μού φαίνεται περιττό, επειδή το νόημά του είναι ολοφάνερο. Συμβαίνει δε πολλές φορές «και η καρποφόρα γη να μετατρέπεται σε αλμυρή», και η αιτία, λέει, είναι «η κακία εκείνων που την κατοικούν». Για όσους όμως τηρούν τους νόμους του Θεού, ο Θεός μετατρέπει «την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους και ίδρυσαν πόλεις για να κατοικήσουν, και έσπειραν αγρούς και φύτεψαν αμπελώνες και παρήγαγαν καρπό, και τους ευλόγησε και πληθύνθηκαν πάρα πολύ και δεν λιγόστεψε τα κτήνη τους». Όπως δηλαδή η παρανομία, λέει, μεταβάλλει «την καρποφόρα γη σε αλμυρή», έτσι και η τήρηση του νόμου αναδεικνύει την έρημο σε πολύκαρπη. «Ποιος είναι σοφός ώστε να τα τηρήσει αυτά και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου;» Σοφός δεν είναι απλώς αυτός που ακούει, αλλά αυτός που κατανοεί και φυλάσσει τους νόμους του Κυρίου.

Λαμπρό έργο αυτού του βασιλιά ήταν επίσης και το εξής. Οι πόλεις της Ασίας, τα Χλιαρά, το Πέργαμο και το Αδραμύττιο, υπέφεραν δεινά από τους Πέρσες· διότι οι γύρω περιοχές ήταν προηγουμένως αραιοκατοικημένες και, επειδή κατοικούνταν με τη μορφή ανοχύρωτων χωριών, ήταν εκτεθειμένες στις λεηλασίες των εχθρών. Και αυτές λοιπόν τις οχύρωσε με τείχη και περιέβαλε τις γειτονικές πεδιάδες, που προσφέρονταν για ιππασία, με ισχυρά φρούρια. Έτσι λοιπόν, αυτές οι μικρές πόλεις γέμισαν από κατοίκους και αφθονούν στα αγαθά του ειρηνικού βίου, ώστε να υπερέχουν οικιστικά από πολλές ευημερούσες πόλεις· διότι οι αγροί, αφού εξημερώθηκαν για να αποδίδουν καρπούς, γνώρισαν μεγάλη απόδοση, και το χέρι του γεωργού ρίζωσε εκεί κάθε λογής καρποφόρο δέντρο, ώστε να μεταβληθεί, για να θυμηθούμε τα λόγια του Δαβίδ, η έρημος σε λίμνες υδάτων και σε κατοικήσιμη η περιοχή που πρώτα ήταν ακατοίκητη. Αν λοιπόν ο Μανουήλ συνέλαβε και πραγματοποίησε κάποιο μέγιστο κατόρθωμα και κάτι το εξαιρετικά ωφέλιμο για τους Αύσονες στα χρόνια που κυβέρνησε τους Ρωμαίους, αυτό θα ήταν αναμφίβολα το πιο σπουδαίο και συνάμα το πιο κοινωφελές. Διότι ποιος, περνώντας από εκεί και γνωρίζοντας πόση αγριότητα έτρεφε αυτός ο τόπος και ποιους άνδρες στέγαζε, οι οποίοι ήταν πιο αναιδείς από τον κορυνήτη Περιφήτη και πιο άγριοι από τον πιτυοκάμπτη Σίνι και τον Σκίρωνα, τους οποίους εξόντωσε παλιά ο Θησέας, δεν θα ύψωνε τα χέρια του για να ευχηθεί σε αυτόν τον βασιλιά αιώνια κληρονομιά στην Εδέμ και τόπο χλοερό και άφθαρτο;

Και το σημαντικότερο, σε ορισμένες περιπτώσεις εφοδιάζοντας με αδρές αμοιβές εκείνους που αναλάμβαναν τα δημόσια αξιώματα και προαναγγέλλοντάς τους όσα δεινά θα πάθαιναν αν παρέβλεπαν τις εντολές του, έτσι τους έστελνε, μη βγάζοντας αυτά τα αξιώματα προς πώληση σε όσους το επιθυμούσαν ούτε παραχωρώντας τα σε τυχάρπαστους ανθρώπους του δρόμου έναντι οποιουδήποτε χρηματικού ποσού, αλλά παρέχοντας την εκλογή ως δώρο και κατ' επιλογήν. Γι' αυτό, όσοι παλαιότερα είχαν παρασυρθεί από τον χρόνο και είχαν οδηγηθεί στον θάνατο εξαιτίας της νοσηρής κατάστασης των δημοσίων πραγμάτων, σαν να σάλπισε κάποιος αρχάγγελος στα αυτιά τους, αποτίναξαν τον χρόνιο λήθαργο και απέβαλαν την παλαιά νέκρωση. Και όπως περιγράφει το όραμα του Ιεζεκιήλ, οστά συνενώθηκαν με οστά και αρμοί με αρμούς. Και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα οι περισσότερες πόλεις αναβίωσαν και ανέκτησαν την προηγούμενη ευδαιμονία τους. Αν πάλι πρέπει να προσθέσουμε εδώ και κάτι από τον ψαλμωδό Δαβίδ, μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και συγκέντρωσε τους διασκορπισμένους φορολογούμενους του δημοσίου, θέτοντας τέρμα στους ξυλοδαρμούς από τους πράκτορες και περιορίζοντας σε ένα ορισμένο ποσό τις αλλεπάλληλες απαιτήσεις, όσες εφηύραν οι φοβεροί εισπράκτορες των φόρων και τις παγίωσαν ως ετήσια οφειλή, εκείνοι που σαν να έτρωγαν ψωμί καταβρόχθιζαν τον υποτελή λαό.