Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:37

Τα γεγονότα του Ναυή και των Κριτών τα φανερώνει κατά κάποιον τρόπο στον εκατοστό έκτο ψαλμό, λέγοντας: «Και ίδρυσαν πόλεις για να κατοικήσουν, και έσπειραν αγρούς, και φύτεψαν αμπελώνες». Διότι την εποχή του Ναυή διαμοιράστηκε σε αυτούς η γη της επαγγελίας. Λέγοντας δε συνεχώς στον ίδιο ψαλμό: «Και έκραξαν προς τον Κύριο όταν θλίβονταν, και από τις ανάγκες τους τους έσωσε», υποδηλώνει το βιβλίο των Κριτών· διότι τότε, καθώς εκείνοι έκκραζαν, ανέδειξε κατά καιρούς κριτές, και έσωζε τον λαό από εκείνους που τους κατέθλιβαν. Και τα γεγονότα των Βασιλειών τα ψάλλει κατά κάποιον τρόπο στον δέκατο ένατο ψαλμό, λέγοντας: «Αυτοί με άρματα και αυτοί με ίππους, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε. Αυτοί συνεμποδίστηκαν και έπεσαν, εμείς όμως αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε».

Και συγκρότησαν πόλεις για να κατοικήσουν. Εννοώντας προφανώς την αγαθή και ουράνια πολιτεία. Και έσπειρε αγρούς και φύτεψε αμπελώνες. Θα κατανοήσεις τους αγρούς από τα λόγια εκείνου που είπε: «Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του»· τους δε αμπελώνες ως τις Εκκλησίες, καθώς έχει ειπωθεί: «Οι άμπελοι άνθισαν, ανέδωσαν ευωδία».

Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων, την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους, και ίδρυσαν πόλεις κατοικίας. Και έσπειραν αγρούς και φύτεψαν αμπελώνες, και παρήγαγαν καρπούς εσοδείας. Και τους ευλόγησε και πληθύνθηκαν σφόδρα, και δεν λιγόστεψε τα κτήνη τους. Και ολιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη των κακών και την οδύνη.

Διότι, λέγει, μετέτρεψε ποταμούς σε έρημο και πηγές υδάτων σε τόπο διψασμένο. Ως ποταμούς βέβαια εννοεί τις εισροές των παθών, και ως πηγές υδάτων την αλληλουχία των κακών. Όταν δηλαδή οι άνθρωποι, προσθέτοντας διαρκώς το ένα πονηρό στο άλλο, επιμηκύνουν την πορεία της κακίας σαν ένα ρεύμα. Αλλά και την καρποφόρο γη, λέγει, την μετέτρεψε σε αλμυρή. Διότι η ψυχή, η οποία ήταν εύφορη στην κακία, αφού μεταβλήθηκε, έγινε διψασμένη, επειδή αρτύθηκε με το θείο αλάτι της διδασκαλίας, ώστε να μην αυξάνεται πλέον η κακία εκείνων που την κατοικούν, τρεφόμενη από τις πονηρές εισροές των υδάτων· αντίθετα, η αλμυρή και διψασμένη ψυχή, η οποία ανέλαβε τη μακάρια δίψα, γίνεται λίμνη που απλώνεται σαν πέλαγος με τη συγκέντρωση των αρετών. Διότι, λέγει, μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και αυτό γίνεται πόλη, την οποία κατοικούν εκείνοι που διψούν τη δικαιοσύνη. Διότι κανείς που αισθάνεται ναυτία και ανορεξία δεν γίνεται γείτονας μιας τέτοιας λίμνης και τέτοιων υδάτων, εφόσον φέρει μαζί του την ψυχή του χορτασμένη από την κακία. Σπέρνουν δε αγρούς και φυτεύουν αμπελώνες· υποδηλώνοντας με αυτούς τους συμβολισμούς τις θείες εντολές και την ενάρετη πολιτεία. Διότι η εντολή είναι το σπέρμα της μελλοντικής καρποφορίας, ενώ η αρετή είναι η άμπελος που μέσω των λογικών σταφυλιών εκχέει τον οίνο στον κρατήρα της σοφίας. Αυτά δε δεν είναι τίποτα άλλο παρά πλήθος ευλογίας.

Έθεσε την εκκλησία, για την οποία έχει λεχθεί <όπως είπε ο Ησαΐας>: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος». Διότι αυτήν την μετέτρεψε σε λίμνη με τα ύδατα του βαπτίσματος. Και άνυδρη γη: Γη ονομάζει τον άνθρωπο· και ήταν άνυδρος, καθώς δεν είχε ποτέ δάκρυ κατανύξεως· τώρα όμως υπονοεί τη ροή των δακρύων της μετανοίας. Και εγκατέστησε εκεί: Πού; Στην εκκλησία, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, ώστε να χορταίνουν με το σώμα και το αίμα του Χριστού. Και συγκρότησαν: Πόλεις ονομάζει τις εκκλησίες· διότι αυτές ονομάζονται και πόλεις και όρη και λιμένες. Διότι αυτές τις συγκρότησε η δικαιοσύνη διαμέσου της πίστεως, στις οποίες κατοικούν οι πιστοί. Και έσπειραν: Αγρός είναι η ψυχή και άμπελος οι αρετές· έσπειραν, για να θερίσουν τον μυστικό άρτο. Φύτεψαν αμπελώνες, για να πιουν τον μυστικό οίνο. Και παρήγαγαν: Οι πιστοί καρποφόρησαν τις αρετές. Και ευλόγησε: Διότι πληθύνθηκαν οι πιστοί σε όλη την οικουμένη περισσότερο από την άμμο της θάλασσας. Και τα κτήνη: Διότι οι πιστοί δεν στερούνται ούτε τα πρόσκαιρα αγαθά, αλλά έχουν ευλογηθεί και στα κτήνη και σε κάθε περιουσία. Και λιγόστεψαν: Ποιοι άραγε; Οι άπιστοι και οι ασεβείς ελαττώθηκαν, καθώς οι πιστοί πληθύνθηκαν. Από τη θλίψη: Με την οποία τους έθλιψε ο σατανάς μέσω της απιστίας, και βρίσκονται σε αιώνια οδύνη. Ξεχύθηκε: Στους δαίμονες· διότι αυτοί εξουσίαζαν τον άνθρωπο, πλανώντας τον· αλλά εξουθενώθηκαν με την επιστροφή του ανθρώπου.

Δεν υπήρχε προηγουμένως σε αυτήν ο Λόγος του Θεού, τώρα όμως πλουτίζει τόσο πολύ, ώστε τα δόγματά της να διαδίδονται σε όλη την οικουμένη· στα οποία είναι μακάριο να φυτευτεί κανείς. Διότι βρίσκεται σαν το δέντρο που δίνει τον καρπό του στην εποχή του και ποτέ δεν ρίχνει το φύλλωμά του, όπως αναγράφεται στα προοίμια των Ψαλμών. «Και οικοδόμησαν πόλεις για να κατοικήσουν.» Όχι μία πόλη, αλλά πόλεις. Διότι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη έχει διάφορους τρόπους ζωής (πολιτείες), στους οποίους έχει αποκτήσει κατοικίες αρετών, οι οποίες προστατεύουν τον εσωτερικό μας άνθρωπο. «Και έσπειραν αγρούς.» Αγρός, λοιπόν, είναι η φιλοσοφία που οδηγεί προς τη βασιλεία των ουρανών. Διότι έτσι λέει ο Κύριος: Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο σε αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει και πουλάει όλα όσα έχει, και αγοράζει τον αγρό εκείνο. Την ίδια παρουσίασε και ως αμπελώνα μέσω της παραβολής των εργατών που μισθώθηκαν. Είναι δε ολοφάνερο ότι καρπό σοδειάς, τριάντα και εξήντα και εκατό, καλλιεργούν εκείνοι που ασκήθηκαν στην εν Χριστώ φιλοσοφία και φύτεψαν σε αυτήν τις αρετές. «Και τους ευλόγησε, και πληθύνθηκαν.» Διότι από δώδεκα ή ίσως εβδομήντα, έφτασαν σε τρεις χιλιάδες, έπειτα σε πέντε, και έπειτα προόδευσαν σε αναρίθμητες μυριάδες όπως βλέπουμε· τους οποίους εύλογα ονόμασε κτήνη των αποστόλων, καθώς μαθήτευσαν κοντά τους. «Ξεχύθηκε περιφρόνηση πάνω στους άρχοντές τους.»

Ιδού λοιπόν πώς εκτίθενται τα σχετικά με την Εκκλησία, σε απόλυτη συμφωνία με τον Ησαΐα. Διότι λέει και εκείνος: «Θα μεταβάλω την έρημο σε λίμνες και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς». Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους, και έκτισαν πόλεις για να κατοικήσουν. Διότι εκείνους που παλαιότερα έφθιναν από την πείνα και στερούνταν την πνευματική τροφή, τους εγκατέστησε δίπλα σε εκείνους τους ποταμούς, και συγκρότησε την ευσεβή πολιτεία. Και έσπειραν αγρούς, και φύτευσαν αμπελώνες, και παρήγαγαν καρπό σοδειάς. Διότι ο ουράνιος σπόρος, ο οποίος μεταδίδεται πάντοτε από τους αποστόλους μέσω της διαδοχής, σπέρνεται στις ψυχές εκείνων που διάγουν βίο μετανοίας, για τον οποίο λέει ο Σωτήρας: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και άλλα σπέρματα έπεσαν στα αγκάθια, άλλα πάνω στην πέτρα, άλλα δίπλα στον δρόμο, και άλλα στην καλή και αγαθή γη». Φυτεύονται δε και αμπελώνες, δηλαδή οι Εκκλησίες σε όλη τη γη, σύμφωνα με το χωρίο: «Εγώ σε φύτευσα σαν άμπελο καρποφόρο, ολότελα αληθινή»· και το: «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα είναι το αγαπημένο του νεόφυτο. Διότι, όπως μέσω αυτών υποδήλωνε τότε τη συναγωγή των Ιουδαίων, έτσι υποδηλώνει τώρα την Εκκλησία των εθνών.

Αλλά και το να εξετάζω τον ψαλμό στίχο προς στίχο μού φαίνεται περιττό, επειδή το νόημά του είναι ολοφάνερο. Συμβαίνει δε πολλές φορές «και η καρποφόρα γη να μετατρέπεται σε αλμυρή», και η αιτία, λέει, είναι «η κακία εκείνων που την κατοικούν». Για όσους όμως τηρούν τους νόμους του Θεού, ο Θεός μετατρέπει «την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους και ίδρυσαν πόλεις για να κατοικήσουν, και έσπειραν αγρούς και φύτεψαν αμπελώνες και παρήγαγαν καρπό, και τους ευλόγησε και πληθύνθηκαν πάρα πολύ και δεν λιγόστεψε τα κτήνη τους». Όπως δηλαδή η παρανομία, λέει, μεταβάλλει «την καρποφόρα γη σε αλμυρή», έτσι και η τήρηση του νόμου αναδεικνύει την έρημο σε πολύκαρπη. «Ποιος είναι σοφός ώστε να τα τηρήσει αυτά και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου;» Σοφός δεν είναι απλώς αυτός που ακούει, αλλά αυτός που κατανοεί και φυλάσσει τους νόμους του Κυρίου.