Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:4

Οδό προς πόλη για να κατοικήσουν δεν βρήκαν. Διότι δεν είχαν χρηστή πολιτεία, αλλά βρίσκονταν σε μεγάλη πλάνη. Πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους μέσα τους εξέλιπε. Διότι δεν είχαν ούτε τον άρτο που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου· ούτε το ζων ύδωρ, για το οποίο έχει ειπωθεί: Όποιος πιει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει στον αιώνα.

Και θα σαλευθούν τα ύδατα από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν· γι' αυτό και εμείς, ευρισκόμενοι στην έρημο των αρετών, πλανιόμασταν, μη έχοντας καθοδηγητή και ηγεμόνα, τον οποίο ακολουθώντας θα μπορούσαμε, μετά την πορεία μας, να βρούμε μια πόλη καλά οργανωμένη με ιερό νόμο, στην οποία θα μπορούσαμε να κατοικήσουμε χωρίς να την εγκαταλείψουμε· και αυτή είναι η αρετή και η σοφία του Θεού. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις ανάγκες τους τους λύτρωσε. Καθώς όλα τα έθνη πλανιόντουσαν σε γη έρημη και άνυδρη, και η ψυχή τους εξασθενούσε από την έλλειψη της τροφής των σωτηρίων λόγων, βοούσαν προς τον Θεό ικετεύοντας να καταπεμφθεί σε όλους ένας κοινός Σωτήρας.

Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του προς τους υιούς των ανθρώπων. Διότι εκείνοι μεν πλανήθηκαν σε γη έρημη και άνυδρη, έχοντας προσβληθεί πρώτα από αυτό το νόσημα της πλάνης· και αφού περιέπεσαν σε δεύτερο κακό, δεν βρήκαν τον δρόμο για την πόλη της κατοικίας τους· και ένα τρίτο κακό τους κυρίευσε, επειδή πεινούσαν και διψούσαν, με αποτέλεσμα η ψυχή τους να εξαντλείται μέσα τους. Ο δε φιλάνθρωπος Θεός και αγαθός Σωτήρας, πρώτα μεν τους οδήγησε σε ευθεία οδό· έπειτα τους έδειξε πώς πρέπει να βαδίζουν την οδό που οδηγεί στην πόλη της κατοικίας τους. Και ποια άραγε θα μπορούσε να είναι η ευθεία οδός, αν όχι ο σωτήριος ευαγγελικός λόγος, ο μόνος που μας οδηγεί στην επουράνια πόλη, όπου, όταν φτάσουμε, θα βρούμε την κατοικία μας;

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

Γι' αυτό, καθώς ολόκληρη η οικουμένη διαιρείται σε τέσσερα μέρη ανάλογα με τη θέση της, ο λόγος δεν άφησε κανένα μέρος αμέτοχο της θείας λυτρώσεως. Διότι λέει: «Από ανατολών και δυσμών και βορρά και θαλάσσης», υποδηλώνοντας με τον όρο θάλασσα τον νότο. Αφού, λοιπόν, εξέθεσε συνοπτικά την ευεργεσία του Θεού, την οποία ενέργησε σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, στη συνέχεια με ορισμένες περιγραφές εξιστορεί τόσο την εκτροπή των ανθρώπων προς το κακό όσο και την καθοδήγηση που έγινε από τον Θεό για τον καθένα προς το καλύτερο· λέει δε ως εξής: «Πλανήθηκαν στην έρημο, σε άνυδρο δρόμο»· διότι, αφού εγκατέλειψαν, λέει, την οδό (και οδός είναι ο Κύριος), πλανιούνταν στην έρημο μακριά από την επιστασία του Θεού, η οποία έρημος ήταν ολόκληρη ξηρή και χωρίς ικμάδα, στερημένη από την πνευματική δροσιά. Γι' αυτό, καθώς πλανιούνταν σε αδιάβατους τόπους, δεν μπορούσαν να βρουν την πόλη του Θεού, στην οποία βρίσκεται το κατοικητήριο των αξίων. Διότι λέει ότι: «Πόλη για κατοικία δεν βρήκαν, πεινώντας και διψώντας»· καθώς, μάλιστα, από την έλλειψη τροφής τους εγκατέλειπε η δύναμή τους, το κακό γι' αυτούς βρισκόταν σε έξαρση. Διότι, πώς θα υπήρχε τροφή σε μια κατάξερη και άγονη γη; Και από πού θα θεράπευαν τη δίψα τους στον άνυδρο τόπο;

Αλληλούια. Η μεν προφητεία προσφέρει ύμνο στον Θεό, προσκαλεί δε και τα έθνη σε προτροπή (προκοπή πίστεως) της παρουσίας του Χριστού. «Εξομολογείσθε». Δηλαδή να εξομολογείσθε με θάρρος, διότι είναι μεγάλη η χρηστότητα του Θεού και δεν αποστρέφεται αυτόν που Τον πλησιάζει. Διότι ο Θεός δεν ελεεί προσωρινά, αλλά αιωνίως. «Ειπάτωσαν». Διότι όσοι από τον Ισραήλ σώθηκαν επιστρέφοντας (στρεφόμενοι), αυτοί, γνωρίζοντας το έλεος του Κυρίου, ψάλλουν. Υποδήλωνε δε τα έθνη. «Ους ελυτρώσατο». Και τον μεν Ισραήλ από τους αισθητούς εχθρούς, τα δε έθνη από τα χέρια των νοητών εχθρών, δηλαδή των δαιμόνων. «Εκ των χωρών». Από τους τόπους της πλάνης συνήγαγε τα έθνη που πίστεψαν (εκείνα που δεν πίστευαν). «Από ανατολών». Διότι τα έθνη περιφέρονταν από κάθε άνεμο, αλλά [επειδή πίστεψαν] συγκεντρώθηκαν σε μία πίστη και μία Εκκλησία. «Επλανήθησαν». Είναι φανερό ότι ο λαός των Εβραίων (Ιουδαίων) περιπλανιόταν στην έρημο. Αλλά σύμφωνα με την αλήθεια εννοεί τον λαό των εθνών, που πλανιόταν στη νοητή έρημο, που είναι η Εκκλησία· διότι ήταν άνυδρη, μη έχοντας το ύδωρ του βαπτίσματος. «Οδόν πόλιν». Ο εβραϊκός λαός δεν βρήκε, εξαιτίας της απιστίας του, την οδό της άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία· τη βρήκε όμως ο λαός των εθνών που πίστεψε. «Πεινώντες». Διότι τα έθνη δεν είχαν ακόμη γευθεί το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, και γι' αυτό εξαντλούνταν από την πείνα και τη δίψα.

«Και από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από ανατολή και δύση, και από βορρά και θάλασσα». Αυτό δεν έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη κατ' αυτόν τον τρόπο στην περίπτωση των Ιουδαίων· διότι αυτοί ζουν διασκορπισμένοι σε ολόκληρη την οικουμένη. Αντιθέτως, την Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη την κάλεσε και τη συγκέντρωσε σε όλα τα μέρη της οικουμένης, ανατολικά και δυτικά, νότια και βόρεια, και τέτοιες συνάξεις πιστών μπορεί κανείς να δει παντού στη γη και στη θάλασσα. Στην περίπτωση των Ιουδαίων, βέβαια, αυτό συνέβη μόνο αμυδρά, όταν κάποιοι επέστρεψαν από τη Βαβυλώνα, και λίγοι συγκεντρώθηκαν εκείνο τον καιρό από την Αίγυπτο και τα γειτονικά έθνη. «Πλανήθηκαν στην έρημο, σε τόπο άνυδρο». Διότι για όσους προέρχονταν από τα έθνη, η ζωή ήταν προηγουμένως άνυδρη και άγονη· και πλανήθηκαν, καθώς ως εθνικοί παρασύρονταν αλόγιστα προς τα άφωνα είδωλα, όντας αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ, ενώ η ψυχή τους κατέρρεε από την πείνα και τη δίψα, εξαιτίας της στέρησης της λογικής τροφής και του πνευματικού ποτού, σύμφωνα με το χωρίο: «Όχι πείνα για άρτο, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Αλλά και η Βαβυλώνα ήταν έρημη και άνυδρη. Διότι ήταν έρημη από Θεό, και το πλήθος των Ιουδαίων που βρισκόταν εκεί υπό δουλεία είχε στερηθεί την πνευματική άρδευση. Και εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν ζούσαν ομοίως σε έρημο και άνυδρο τόπο, «μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι», όπως λέει ο Απόστολος. «Οδό για πόλη κατοικίας δεν βρήκαν».

Αλλά επειδή δεν ταίριαζε στον Θεό να μην επιβλέψει φιλάνθρωπα το δικό Του δημιούργημα, εμφανίζεται ο Λυτρωτής, ο οποίος βέβαια δεν είχε ανάγκη από εξωτερικά δώρα ή λύτρα, αλλά κένωσε τον εαυτό Του, δίνοντας ως λύτρο αντί για όλους εμάς το δικό Του αίμα, το ζωοποιό και σωτήριο· και αφού υπέμεινε για εμάς και πάθος και σταυρό, ανέβηκε στο ύψος, και αιχμαλώτισε επιστρέφοντας τη δική μας αιχμαλωσία· αφού μας γλίτωσε πραγματικά από τη χαλδαϊκή εξουσία των αλιτήριων δαιμόνων, και αφού μας ελευθέρωσε από τη βάρβαρη χεριά του νοητού δυνάστη, μας απέκτησε ως λαό περιούσιο, εμάς που μέσω της επίγνωσης και της ειλικρινούς και ορθής πίστης καταφύγαμε στη δική Του δεσποτεία, άρχοντας και βασιλεύοντας σε εμάς στους αιώνες. Και κανείς δεν θα απιστήσει, παρά μόνο όποιος νοσεί από την ιουδαϊκή απιστία και αναισχυντία, περιφέροντας ακόμα στην ψυχή του το κάλυμμα που καταργείται, και μη θέλοντας να ξύσει το πάχος του γράμματος από την καρδιά του, και γι' αυτό σε καμία περίπτωση δεν αξιώνεται να σκύψει στα θεία μυστήρια. Διότι, αν βέβαια κάποιος αμφισβητούσε, ισχυριζόμενος ότι τάχα ο λόγος υποδηλώνει κάποιον δικό μας βασιλιά που πρόκειται να εκλεγεί για την εξουσία των Ιουδαίων, θα ακούσει από εμάς και από την ίδια την αλήθεια ότι, σύμφωνα με την παράδοση της Ιερής Γραφής, μετά την επιστροφή τους από τη Βαβυλώνα, κανείς από αυτούς δεν φαίνεται να έδεσε βασιλικό διάδημα, όπως ακριβώς χειροτονούνταν προηγουμένως οι βασιλιάδες τους, ούτε να ενθρονίστηκε με τα σκήπτρα του βασιλικού αξιώματος, καθώς ο Θεός των όλων το προθέσπισε έτσι διά φωνής των προφητών. Διότι από εκεί και πέρα αποδείχτηκε ότι εξακολουθούσαν να βρίσκονται υπό δημαγωγούς και ιερείς. Από αυτό είναι φανερό ότι ο λόγος δεν μας υποδεικνύει αυτήν την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, εφόσον είναι γνωστό από ποιους και με ποιον τρόπο εκείνοι που απαλλάχτηκαν από τη βαβυλωνιακή καταπίεση, επιστρέφοντας στην Παλαιστίνη, μεταφέρθηκαν πίσω, όπως ακριβώς είναι με σαφήνεια καταγεγραμμένο στις ιστορίες για αυτά τα γεγονότα. Επομένως, δεν έχει λογική να εκλαμβάνονται τα προφητικά λόγια γι' αυτούς. Αλλά εκείνα που γνωρίζουμε, και έχουμε πιστέψει, και οι πατέρες μας μάς διηγήθηκαν, στα οποία έχουμε σταθεί πάρα πολύ σταθερά, αυτά κηρύττουμε, ότι εμείς είμαστε αυτοί που συγκέντρωσε από τα έθνη, αυτοί που με ακλόνητη ελπίδα ελπίζουν σε Αυτόν, οι λυτρωμένοι από τον Κύριο, αυτούς που λύτρωσε από τα χέρια των αόρατων εχθρών, και από τις χώρες του σκότους και της σκιάς του θανάτου συγκέντρωσε από ανατολή, και δύση, και βορρά, και θάλασσα, εμάς που κάποτε πλανιόμασταν στην έρημη και άνυδρη γη της απιστίας εξαιτίας της μεθοδείας του εχθρού, και είχαμε στερηθεί τα σωτήρια νάματα της ευσέβειας, στους οποίους δώρισε τη χάρη της θεογνωσίας άνωθεν, βρέχοντάς μας με τις βροχές της φιλανθρωπίας Του.