Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:43

Ακούσατε πώς με την παράβαση του νόμου ατιμάζεται ο Θεός; Έτσι λοιπόν, τέκνα, και οι λεγόμενοι Χριστιανοί που ζουν απρόσεκτα, με την παράβαση του Ευαγγελίου ατιμάζουν τον Θεό, πράττοντας τα αντίθετα προς το δεσποτικό μυστήριο και θεωρώντας ως ανοησία τις παραγγελίες του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, και αποστρέφουν την ακοή τους από την αλήθεια και εκτρέπονται στους μύθους, όπως ακριβώς προκήρυξε και ο Απόστολος: ότι έρχεται καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία. Και ιδού, βλέπουμε τον λόγο να γίνεται πράξη. Διότι ποιος ανέχεται τις θείες Γραφές; Ποιος προσέχει τις εντολές του Χριστού; Ποιος είναι σοφός, ώστε να τα τηρήσει αυτά; Ποιος θα αποδείξει ότι δεν είμαστε παραβάτες του νόμου; Υπάρχουν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, πολλοί ευγενείς, πολλοί επιστήμονες και γραμματείς και νομικοί και βασιλείς και άρχοντες και πλούσιοι και φτωχοί και δούλοι και ελεύθεροι και διδάσκαλοι και μοναχοί και παρθένοι και άνθρωποι κάθε τάξεως. Ποιος από όλους αυτούς μπορεί να παραστήσει ή να αποδείξει ότι πρέπει ο Χριστιανός να παίζει κιθάρα ή να χορεύει ή να χοροπηδά ή να παίζει αυλό σε χορούς ή να βγάζει άναρθρες κραυγές ή να μαντεύει ή να κατασκευάζει τα λεγόμενα φυλακτά ή να τα φορά ή να ρωτά τους δαίμονες ή να μεθά, και όλα τα παρόμοια; Ποιος θα αποδείξει ότι αυτά ταιριάζουν στους Χριστιανούς; Ποιο Ευαγγέλιο; Ποιο βιβλίο των Αποστόλων; Ποιος Προφήτης;

Αυτά έφτασαν σε εμάς, αγαπητοί, και ιδού βλέπουμε ότι τα λόγια έγιναν πράξη. Διότι, ποιος δίνει σημασία σήμερα στις θείες Γραφές; Ποιος προσέχει επιμελώς τις εντολές του Χριστού; Ποιος είναι σοφός, για να τα τηρήσει αυτά; Ποιος θα αποδείξει ότι δεν είμαστε παραβάτες του νόμου; Υπάρχουν πολλοί δυνατοί, πολλοί σοφοί κατά σάρκα, λέει, πολλοί ευγενείς, πολλοί επιστήμονες, γραμματείς και νομικοί και δάσκαλοι, πλούσιοι και πένητες, δούλοι και ελεύθεροι, μοναχοί και παρθένες και άνθρωποι κάθε λογής, γέροντες και νέοι. Ποιος από όλους αυτούς μπορεί να αποδείξει ότι αρμόζει στους Χριστιανούς να παίζουν κιθάρα, ή να χορεύουν, ή να χοροπηδούν, ή να παίζουν αυλό σε χορούς, ή να αλαλάζουν, ή να μαντεύουν, ή να κατασκευάζουν τα λεγόμενα φυλακτά, ή να τα φορούν, ή να ρωτούν δαίμονες, ή να μεθούν, ή να ανέχονται όσους πράττουν τέτοια παράνομα έργα; Ποιος θα αποδείξει, όπως προείπα, ότι αυτά χαρακτηρίζουν τους Χριστιανούς; Ποιος Προφήτης, ποιο Ευαγγέλιο, ποιο βιβλίο των Αποστόλων; Εάν γενικά αρμόζει στους Χριστιανούς να τα πράττουν αυτά, τότε όλα είναι μάταια και πλάνη, και ο νόμος, και οι Προφήτες, και οι Απόστολοι, και τα Ευαγγέλια. Εάν όμως αυτά είναι λόγια του Θεού και αληθινά και θεόπνευστα, όπως άλλωστε είναι, δεν αρμόζει στους Χριστιανούς να πράττουν τίποτα από τα προαναφερθέντα.

Ως ανομία δε θα νοήσεις τον διάβολο, και καθέναν που πράττει σύμφωνα με αυτήν, κατά το ρητό: «Εμφράχθηκε το στόμα εκείνων που λαλούν άδικα». Ποιος είναι σοφός και θα τα τηρήσει αυτά, και θα κατανοήσουν τα ελέη του Κυρίου;

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Σε αυτά προσθέτει, σαν κάποια σφραγίδα, τα τελευταία λόγια λέγοντας: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά, και θα κατανοήσουν τα ελέη του Κυρίου;». Επειδή δηλαδή η ενέργεια της σοφίας είναι διπλή, και αφενός μεν είναι ερευνητική και αναζητητική όσων συμφέρουν, αφετέρου δε είναι διαφυλακτική όσων έχουν βρεθεί, επιθυμεί το ένα έργο της σοφίας, το αναζητητικό εννοώ, να έχει πλέον παύσει. Διότι, σε τι θα μας χρησιμεύσει η αναζήτηση, όταν το ζητούμενο είναι παρόν; Ένα μόνο έργο, αυτό που απομένει, προστάζει να γίνεται: το πώς θα διαφυλαχθεί το αγαθό που αποκτήθηκε, με τη σοφία να συνεργεί μαζί μας προς αυτόν τον σκοπό. Ποια είναι όμως η σοφία και ποια η διαφύλαξη των αγαθών; Το να μη στέκεται κανείς χωρίς σύνεση απέναντι στη θεία φιλανθρωπία. Διότι εκείνος που κατανοεί όσα έχει λάβει, δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το αγαθό για το οποίο έχει αξιωθεί. Αντίθετα, όποιος στέκεται ασύνετα απέναντι στη χάρη, θα πάθει το ίδιο με τους τυφλούς, οι οποίοι, όταν πάρουν στα χέρια τους ένα μαργαριτάρι ή ένα σμαράγδι ή κάποιον από τους πολύτιμους λίθους, τον πετούν σαν ένα τυχαίο χαλίκι, έχοντας ακούσια ζημιωθεί ως προς το απόκτημά τους εξαιτίας της άγνοιάς τους για την ομορφιά του.

«Και πλάνησε» Απατήθηκαν οι δαίμονες, νομίζοντας ότι ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος, και, θέλοντας να καταπιούν και αυτόν, πλανήθηκαν· ο άνθρωπος λοιπόν κατέστη άβατος για αυτούς, μη βρίσκοντας πλέον δρόμο μέσα σε αυτόν. «Και βοήθησε» Τον λαό που προερχόταν από τα έθνη· διότι πριν από την επιστροφή του ήταν πένης, σαν εκείνον που έτρωγε τα ξυλοκέρατα, και φτωχός, καθώς δεν είχε οίκο· διότι δεν υπήρχε ακόμη η Εκκλησία. «Και έθεσε» Αφού πλήθυνε τους πιστούς και τους συγκέντρωσε κατά τόπους ως πατριές. «Θα δουν» Διότι, βλέποντας οι άγιοι τη δωρεά που δόθηκε, ευφραίνονται με την αιώνια χαρά. «Και κάθε ανομία» Διότι, επειδή παντού και σε όλα φανερώθηκε η αλήθεια, η ανομία έφραξε το ίδιο της το στόμα. «Ποιος είναι σοφός» Όσοι καταξιώθηκαν του Αγίου Πνεύματος και γέμισαν από τη σοφία του Θεού, αυτοί κατανόησαν και φύλαξαν τα μυστήρια του Χριστού. «Και θα κατανοήσουν» Θα κατανοήσουν τότε οι πιστοί τα ελέη του Θεού, όσα έγιναν για τον άνθρωπο από τον Θεό. «Ωδή ψαλμού του Δαβίδ» Το άσμα της προφητείας για τον Χριστό σχετικά με την προτροπή των εθνών και την κλήση τους. «Έτοιμη» Ο προφήτης γινόταν πάντοτε έτοιμος για την υποδοχή του Αγίου Πνεύματος. Το ίδιο και ο πιστός και κατά Θεόν άνθρωπος είναι έτοιμος για το θέλημα του Θεού. «Θα ψάλω» Όταν, λέει, δοξαστούν οι πιστοί, λαμβάνοντας τις αμοιβές των έργων τους, τότε ψάλλουν το αληθινό άσμα στον Χριστό, σκιρτώντας πνευματικά.

Αυτούς τους έθεσε ως πρόβατα, αποδεχόμενος τον θάνατό τους ως θυσία. «Ποιος είναι σοφός, ώστε να τα φυλάξει αυτά;» Όταν ένας σοφός τα τηρεί αυτά, μέσω αυτού προκύπτει μεγάλη σύνεση και επίγνωση. Εσύ λοιπόν, αφού έμαθες ότι αποκάλεσε σοφό τον τηρητή του νόμου, εάν επιθυμείς τη σοφία, εφάρμοζε τον νόμο· διότι η πράξη αποτελεί προκοπή για τους συνετούς. Το κέρδος δε δεν είναι μικρό, επειδή, όταν εσύ τηρείς τον νόμο, άλλοι θα κατανοήσουν τα ελέη του Θεού.

Τι άλλο όμως θα δουν, παρά τη μεταβολή από τα χειρότερα προς τα καλύτερα; Γι' αυτόν τον λόγο, προς εκείνους που αντίκρισαν την εκπλήρωση των προφητειών έλεγε ο Σωτήρας: Μακάρια είναι τα μάτια σας, διότι βλέπουν αυτά που πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν και δεν είδαν. Ως ανομία δε, να εννοήσεις τον διάβολο, καθώς και καθέναν που πράττει σύμφωνα με αυτήν. Ποιος είναι σοφός και θα τα τηρήσει αυτά, και θα κατανοήσουν τα ελέη του Κυρίου;

Αλλά και το να εξετάζω τον ψαλμό στίχο προς στίχο μού φαίνεται περιττό, επειδή το νόημά του είναι ολοφάνερο. Συμβαίνει δε πολλές φορές «και η καρποφόρα γη να μετατρέπεται σε αλμυρή», και η αιτία, λέει, είναι «η κακία εκείνων που την κατοικούν». Για όσους όμως τηρούν τους νόμους του Θεού, ο Θεός μετατρέπει «την έρημο σε λίμνες υδάτων και την άνυδρη γη σε πηγές υδάτων. Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους και ίδρυσαν πόλεις για να κατοικήσουν, και έσπειραν αγρούς και φύτεψαν αμπελώνες και παρήγαγαν καρπό, και τους ευλόγησε και πληθύνθηκαν πάρα πολύ και δεν λιγόστεψε τα κτήνη τους». Όπως δηλαδή η παρανομία, λέει, μεταβάλλει «την καρποφόρα γη σε αλμυρή», έτσι και η τήρηση του νόμου αναδεικνύει την έρημο σε πολύκαρπη. «Ποιος είναι σοφός ώστε να τα τηρήσει αυτά και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου;» Σοφός δεν είναι απλώς αυτός που ακούει, αλλά αυτός που κατανοεί και φυλάσσει τους νόμους του Κυρίου.

Και αυτό είναι το «αυτοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια». Ποιος είναι σοφός και θα τηρήσει αυτά, ποιος είναι συνετός και θα κατανοήσει πώς έχει η φύση των πραγμάτων, ποιοι είμαστε και από πού και πού έχουμε ξεπέσει και πού προσκαλούμαστε, εμείς οι αιχμάλωτοι και γυμνοί και ξένοι και παρεπίδημοι και οδοιπόροι και προσωρινοί διαβάτες και θαλασσοπόροι και αν υπάρχει κάτι πιο παροδικό από αυτά; Εμείς όμως, σαν να είμαστε κυρίαρχοι της παρούσας ζωής και μόνιμοι κληρονόμοι, ζούμε σαν αθάνατοι, και έχοντας ξεχάσει τον αληθινό πλούτο και την πατρίδα μας, φροντίζουμε με ζήλο τα ξένα πράγματα, ενώ θα έπρεπε μάλλον να αγωνιζόμαστε και να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια ώστε, δια της ελεημοσύνης και της αγάπης και της αγνείας και της σωφροσύνης και της καθαρότητας των λογισμών και της τήρησης των υπολοίπων εντολών, να βρεθούμε άξιοι της ποθητής συνάντησης με τον Χριστό στις νεφέλες και να συμπορευθούμε με τον ωραίο στο κάλλος Νυμφίο, μαζί με τις φρόνιμες παρθένους, προς τους άγιους νυμφώνες. «

Το σπάνιο, πάντως, αν δηλώνει κάτι απολύτως, το φανερώνει το «ποιος είναι σοφός, και θα τα φυλάξει αυτά;» και το «ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας; και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Διότι, έστω κι αν δεν πίστεψαν όλοι, εντούτοις κάποιοι τουλάχιστον πίστεψαν, και αξιώθηκαν να κατανοήσουν τη φρουρητική, κυβερνητική και παντοκρατορική δύναμη του Θεού από την ευεργεσία και την πρόνοιά Του προς αυτούς και προς το σύμπαν, και ο νους τους φωτίστηκε από τις λαμπηδόνες της ακτινοβολίας που πηγάζει από εκεί. Πώς, εξάλλου, δεν εκφράζει αμέσως θαυμασμό και έκπληξη εκείνος που λέει «ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ;» και «ποιος είναι αυτός, ώστε και η θάλασσα και οι άνεμοι τον υπακούουν;» Κάτι που καμία από τις προαναφερθείσες φράσεις δεν είχε διόλου τη δύναμη να σημάνει. Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει στα λεγόμενα και το «ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου;» και «ποιος θα με επανέφερε στους περασμένους μήνες;» και «ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Διότι τα όσα ειπώθηκαν δηλώνουν μεν καταφυγή στην προσευχή εξαιτίας κάποιου αδιεξόδου, αλλά δεν θα μπορούσαν να ενταχθούν σε κανένα από τα προηγούμενα διακριθέντα νοήματα· και περιγράφουν μεν την παράκληση για απαλλαγή από τα δεινά που τους συνέχουν, αλλά δεν υποδηλώνουν ερώτηση, ούτε προσδιορισμό, ούτε το αόριστο, ούτε επιτίμηση, αλλά ούτε το σπάνιο, ούτε καν ευχαριστία ή ευτέλεια, ούτε θαυμασμό και έκπληξη.

Αν όμως πειράζεστε, δεν είναι παράξενο· αλλά να αποφεύγετε την υποδούλωση που προέρχεται από μια μικρή συγκατάθεση και αδιαφορία· και να σκύβετε χαμηλά τα κεφάλια των ψυχών σας, γέρνοντας μαζί και τα κεφάλια του σώματος· και ταπεινωθείτε κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού· και να μην δίνετε καμία σημασία σε τέτοια λόγια και λογισμούς προς αρέσκεια του διαβόλου, ο οποίος είναι αντάρτης κατά του Κυρίου. Αλλά να φροντίζετε να υπομένετε μέχρι τέλους, στο να ωφελείτε τον πλησίον, στο να διακρίνεστε στην ταπεινοφροσύνη, στο να υπερτερείτε στην αγάπη, και όχι στο να επιδεικνύεστε, ούτε στο να αυθαδιάζετε, ούτε στο να ανασηκώνετε το φρύδι με έπαρση και να υπερηφανεύεστε αγέρωχα· όχι στο να επιδιώκετε τα πρωτεία και να φιλοδοξείτε· όχι στο να αλαζονεύεστε και να περιαυτολογείτε· όχι στο να ερίζετε, να φιλονικείτε και να θέλετε να νικάτε στις συζητήσεις· όχι στο να παριστάνετε τους σοφούς χωρίς σύνεση και να λογομαχείτε ανώφελα προς καταστροφή όσων σας ακούν. Και ποιος είναι σοφός, ώστε να τα τηρήσει αυτά, και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου; Διότι εγώ μόνον ομιλώ, ενώ παραμένω άπρακτος στα πάντα·

Διότι πιστέψτε με ειλικρινά, όπως το λέω πολλές φορές έτσι και τώρα: ότι με κυριεύει δέος και έκσταση όταν αναλογίζομαι την αναξιότητά μου, και το ότι γενικώς αποκαλούμαι πατέρας σας, ενώ δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι ούτε καν συμμαθητής σας. Εσείς λοιπόν, πατέρες, φίλοι και αδελφοί μου, είστε και μέσω υμών η ελπίδα της σωτηρίας μου· γι' αυτό τον λόγο, αν και είμαι τόσο ελεεινός, επειδή ποθώ τη δική σας σωτηρία, αναγκάζομαι να ομιλώ. Σας ομιλώ λοιπόν με αγάπη, και θα προσθέσω συμβουλευτικά αλλά και πατρικά. Ιδού λοιπόν ημέρες αγαθές, καιρός για εργασία, χρόνος για αναζήτηση του Θεού. Ποιος είναι σοφός ώστε να τα τηρήσει αυτά; Και θα κατανοήσουν τα ελέη του Κυρίου στον μέλλοντα αιώνα. Ας μην χάσουμε ούτε ημέρα, ούτε χρόνο, αγαπημένοι αδελφοί·

Αλλά ποιος είναι σοφός και θα τα τηρήσει αυτά; Ποιος είναι συνετός και θα μεριμνήσει για αυτά; Και γι' αυτό, με αταλάντευτη και αληθινή πίστη, με ακλινή ομολογία, με σεμνή διαγωγή, με καθαρό βίο, όποιος τα φυλάττει, προφυλάσσει τον εαυτό του, και όποιος τα θησαυρίζει, θα θησαυρίσει τις θείες αρετές. Μακάριος είναι αυτός κατ' εμέ για την καλή του πνευματική ανάβαση, έστω κι αν δεν είναι ούτε καλός αναγνώστης, ούτε ευφραδής, ούτε καλλίφωνος ψάλτης, ούτε επιδέξιος στα λόγια, ούτε καν γνωρίζει καθόλου γράμματα εξαιτίας φυσικής αδυναμίας.

Παρακαλώ, λοιπόν, σε καμία περίπτωση κανείς να μην ενεργεί και να μην πράττει αυτά, αλλά τα καλά, τα όσια και τα ευάρεστα, περιμένοντας μέρα με τη μέρα την ώρα του θανάτου του και προσδοκώντας την ημέρα της αποκαλύψεως της παρουσίας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, κατά την οποία τα πάντα θα μεταποιηθούν και θα μεταστοιχειωθούν, με τον ουρανό να τυλίγεται, τον ήλιο να σκοτεινιάζει, τα άστρα να πέφτουν, τη γη να μεταβάλλεται, κάθε πνοή να ανασταίνεται και να δίνει λόγο ενώπιον εκείνου του φοβερού και αλάνθαστου βήματος, απέναντι από όλα τα άπειρα τάγματα της αγγελικής τάξεως, για λόγια, για έργα, για σκέψεις, όπως είναι γραμμένο. Αλλά «ποιος είναι σοφός και θα φυλάξει αυτά; Ποιος είναι συνετός και θα μεριμνήσει για αυτά», και γι' αυτό με αδίστακτη και αληθινή πίστη, με ακλόνητη ομολογία, με σεμνή διαγωγή, με καθαρό βίο, διαφυλάσσοντας προφυλάσσει τον εαυτό του και θησαυρίζοντας συσσωρεύει τις θείες αρετές; Μακάριος είναι αυτός κατ' εμέ για την καλή του ανάβαση, έστω κι αν δεν είναι ούτε καλός αναγνώστης, ούτε εύγλωττος, ούτε καλλίφωνος ψάλτης, ούτε ρήτορας, θα έλεγα δε, έστω κι αν δεν γνωρίζει καθόλου γράμματα από φυσική αδυναμία. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κατέχει με φυσική δεξιότητα τα προαναφερθέντα, ή μάλλον αν κερδίσει όλο τον κόσμο, κατά το ευαγγελικό λόγιο, και ζημιωθεί την ψυχή του εξαιτίας των αντίθετων πράξεων; Αλίμονο, αλίμονο! Οϊμέ, οϊμέ για μια τέτοια τύφλωση! Το οποίο είθε ο Θεός να μην επιτρέψει να συμβεί σε κανέναν από εσάς.