Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 106:5

Οδό προς πόλη για να κατοικήσουν δεν βρήκαν. Διότι δεν είχαν χρηστή πολιτεία, αλλά βρίσκονταν σε μεγάλη πλάνη. Πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους μέσα τους εξέλιπε. Διότι δεν είχαν ούτε τον άρτο που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου· ούτε το ζων ύδωρ, για το οποίο έχει ειπωθεί: Όποιος πιει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει στον αιώνα.

Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό. Δηλαδή στην πίστη προς τον Εαυτό Του. Διότι ο Ίδιος έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός». Για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Εννοεί την Εκκλησία ή την επουράνια Ιερουσαλήμ. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του... διότι χόρτασε την άδεια ψυχή. Και ποια είναι εκείνη η ψυχή, παρά η ψυχή εκείνων για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους εξαντλήθηκε μέσα τους»;

Περιπλανήθηκαν στην έρημο και σε άνυδρο τόπο, δρόμο προς πόλη κατοικίας δεν βρήκαν· πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους εξαντλήθηκε μέσα τους. Εμείς, βέβαια, που πριν από τη θεοσέβεια προς τον Σωτήρα μας περιπλανώμασταν παλαιότερα σε μια άκαρπη, άνυδρη και άγονη ζωή, όταν ήμασταν έθνη χωρίς λογική, παρασυρόμενοι προς τα άφωνα είδωλα, εμείς που δεν είχαμε βρει ποτέ δρόμο προς πόλη κατοικίας· όταν ήμασταν αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ, μη έχοντας ελπίδα και όντες άθεοι μέσα στον κόσμο· εμείς οι άλλοτε μισητοί, που η ψυχή μας εξαντλούνταν από την πείνα και τη δίψα, εξαιτίας του ότι είχαμε στερηθεί τη λογική και επουράνια τροφή και το πνευματικό ποτό, σύμφωνα με το γραφικό: «Θα εξαποστείλω όχι πείνα για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου».

Και θα σαλευθούν τα ύδατα από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν· γι' αυτό και εμείς, ευρισκόμενοι στην έρημο των αρετών, πλανιόμασταν, μη έχοντας καθοδηγητή και ηγεμόνα, τον οποίο ακολουθώντας θα μπορούσαμε, μετά την πορεία μας, να βρούμε μια πόλη καλά οργανωμένη με ιερό νόμο, στην οποία θα μπορούσαμε να κατοικήσουμε χωρίς να την εγκαταλείψουμε· και αυτή είναι η αρετή και η σοφία του Θεού. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις ανάγκες τους τους λύτρωσε. Καθώς όλα τα έθνη πλανιόντουσαν σε γη έρημη και άνυδρη, και η ψυχή τους εξασθενούσε από την έλλειψη της τροφής των σωτηρίων λόγων, βοούσαν προς τον Θεό ικετεύοντας να καταπεμφθεί σε όλους ένας κοινός Σωτήρας.

Και έκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους. Συμπάσχοντας βαθύτατα και πονώντας υπερβολικά για όσους τους είχαν ανατεθεί, καθώς εκείνοι και διψούσαν και η ψυχή τους πλέον έσβηνε από την ασιτία, οι ίδιοι βοούσαν και έκραζαν προς τον Κύριο, μεσιτεύοντας ο καθένας για τους δικούς του.

Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη του, και για τα θαυμάσιά του προς τους υιούς των ανθρώπων. Διότι εκείνοι μεν πλανήθηκαν σε γη έρημη και άνυδρη, έχοντας προσβληθεί πρώτα από αυτό το νόσημα της πλάνης· και αφού περιέπεσαν σε δεύτερο κακό, δεν βρήκαν τον δρόμο για την πόλη της κατοικίας τους· και ένα τρίτο κακό τους κυρίευσε, επειδή πεινούσαν και διψούσαν, με αποτέλεσμα η ψυχή τους να εξαντλείται μέσα τους. Ο δε φιλάνθρωπος Θεός και αγαθός Σωτήρας, πρώτα μεν τους οδήγησε σε ευθεία οδό· έπειτα τους έδειξε πώς πρέπει να βαδίζουν την οδό που οδηγεί στην πόλη της κατοικίας τους. Και ποια άραγε θα μπορούσε να είναι η ευθεία οδός, αν όχι ο σωτήριος ευαγγελικός λόγος, ο μόνος που μας οδηγεί στην επουράνια πόλη, όπου, όταν φτάσουμε, θα βρούμε την κατοικία μας;

Γι' αυτό, καθώς ολόκληρη η οικουμένη διαιρείται σε τέσσερα μέρη ανάλογα με τη θέση της, ο λόγος δεν άφησε κανένα μέρος αμέτοχο της θείας λυτρώσεως. Διότι λέει: «Από ανατολών και δυσμών και βορρά και θαλάσσης», υποδηλώνοντας με τον όρο θάλασσα τον νότο. Αφού, λοιπόν, εξέθεσε συνοπτικά την ευεργεσία του Θεού, την οποία ενέργησε σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, στη συνέχεια με ορισμένες περιγραφές εξιστορεί τόσο την εκτροπή των ανθρώπων προς το κακό όσο και την καθοδήγηση που έγινε από τον Θεό για τον καθένα προς το καλύτερο· λέει δε ως εξής: «Πλανήθηκαν στην έρημο, σε άνυδρο δρόμο»· διότι, αφού εγκατέλειψαν, λέει, την οδό (και οδός είναι ο Κύριος), πλανιούνταν στην έρημο μακριά από την επιστασία του Θεού, η οποία έρημος ήταν ολόκληρη ξηρή και χωρίς ικμάδα, στερημένη από την πνευματική δροσιά. Γι' αυτό, καθώς πλανιούνταν σε αδιάβατους τόπους, δεν μπορούσαν να βρουν την πόλη του Θεού, στην οποία βρίσκεται το κατοικητήριο των αξίων. Διότι λέει ότι: «Πόλη για κατοικία δεν βρήκαν, πεινώντας και διψώντας»· καθώς, μάλιστα, από την έλλειψη τροφής τους εγκατέλειπε η δύναμή τους, το κακό γι' αυτούς βρισκόταν σε έξαρση. Διότι, πώς θα υπήρχε τροφή σε μια κατάξερη και άγονη γη; Και από πού θα θεράπευαν τη δίψα τους στον άνυδρο τόπο;

Αλληλούια. Η μεν προφητεία προσφέρει ύμνο στον Θεό, προσκαλεί δε και τα έθνη σε προτροπή (προκοπή πίστεως) της παρουσίας του Χριστού. «Εξομολογείσθε». Δηλαδή να εξομολογείσθε με θάρρος, διότι είναι μεγάλη η χρηστότητα του Θεού και δεν αποστρέφεται αυτόν που Τον πλησιάζει. Διότι ο Θεός δεν ελεεί προσωρινά, αλλά αιωνίως. «Ειπάτωσαν». Διότι όσοι από τον Ισραήλ σώθηκαν επιστρέφοντας (στρεφόμενοι), αυτοί, γνωρίζοντας το έλεος του Κυρίου, ψάλλουν. Υποδήλωνε δε τα έθνη. «Ους ελυτρώσατο». Και τον μεν Ισραήλ από τους αισθητούς εχθρούς, τα δε έθνη από τα χέρια των νοητών εχθρών, δηλαδή των δαιμόνων. «Εκ των χωρών». Από τους τόπους της πλάνης συνήγαγε τα έθνη που πίστεψαν (εκείνα που δεν πίστευαν). «Από ανατολών». Διότι τα έθνη περιφέρονταν από κάθε άνεμο, αλλά [επειδή πίστεψαν] συγκεντρώθηκαν σε μία πίστη και μία Εκκλησία. «Επλανήθησαν». Είναι φανερό ότι ο λαός των Εβραίων (Ιουδαίων) περιπλανιόταν στην έρημο. Αλλά σύμφωνα με την αλήθεια εννοεί τον λαό των εθνών, που πλανιόταν στη νοητή έρημο, που είναι η Εκκλησία· διότι ήταν άνυδρη, μη έχοντας το ύδωρ του βαπτίσματος. «Οδόν πόλιν». Ο εβραϊκός λαός δεν βρήκε, εξαιτίας της απιστίας του, την οδό της άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία· τη βρήκε όμως ο λαός των εθνών που πίστεψε. «Πεινώντες». Διότι τα έθνη δεν είχαν ακόμη γευθεί το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, και γι' αυτό εξαντλούνταν από την πείνα και τη δίψα.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΣΤ΄. «Αλληλούια.» Παρόμοια με τους προηγούμενους έχει επιγραφεί και αυτός· διότι ασχολείται με το ίδιο θέμα, εξιστορώντας εν μέρει τα θαύματα που έγιναν στους Ιουδαίους. «Πεινώντας και διψώντας.» Διότι, όταν η ψυχή πεινάσει και διψάσει να ακούσει τον λόγο του Θεού, μη έχοντας διδασκαλία, αναγκαστικά εξασθενεί και φθίνει· επειδή τροφή της ψυχής είναι ο άρτος της θεογνωσίας. «Ας εξομολογηθούν στον Κύριο.» Ονόμασε τα έργα Του ελέη και θαυμάσια του Θεού.

Πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους εξαντλήθηκε μέσα τους. Λιμός θείας διδασκαλίας πίεζε και τους μεν και τους δε. Διότι οι Ιουδαίοι, όντας δούλοι στη Βαβυλώνα, στερήθηκαν τους ιερείς και δεν μπορούσαν να εκπληρώσουν τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο· τα έθνη, από την άλλη πλευρά, ούτε τον θείο νόμο δέχθηκαν ούτε απόλαυσαν πνευματική διδασκαλία, με τα οποία οι ψυχές από τη φύση τους τρέφονται. Αυτόν ακριβώς τον λιμό απείλησε ο Θεός να φέρει στους Ιουδαίους: «Διότι θα επιφέρω», είπε, «λιμό πάνω στη γη, όχι λιμό άρτου». Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους λύτρωσε από τις ανάγκες τους. Οι πιο ευσεβείς από τους Ιουδαίους προσέφεραν την ικεσία τους στον Θεό· και αυτό μας το διδάσκει η προφητεία του Δανιήλ, διότι και ο ίδιος, καθώς και ο Ανανίας, ο Αζαρίας και ο Μισαήλ, ικετεύοντας υπέρ πάντων, εκζήτησαν το θείο έλεος. Τα έθνη, αντιθέτως, στέναζαν παλεύοντας με παντοειδείς συμφορές και παραδίδονταν σε απαρηγόρητες οιμωγές και θρήνους, μη έχοντας την ελπίδα της αναστάσεως· ωστόσο, δεν ζήτησαν από τον Θεό των όλων την απαλλαγή από τα δεινά που τα κατείχαν.