Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 107:2

Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ. Και σε αυτόν τον ψαλμό κηρύττεται η παρουσία του Κυρίου που εκδηλώθηκε στα έθνη. Την ερμηνεία όμως αυτών των στίχων την έχουμε ήδη παραθέσει στον 59ο ψαλμό. Εξεγέρσου, δόξα μου. Και δόξα του είναι η θεωρητική και πρακτική έξη, σύμφωνα με την οποία διατίθεται προς την ηθική και διακονική αρετή.

ΩΔΗ ΨΑΛΜΟΥ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. ΡΖ' (107). Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα άσω και θα ψάλω με τη δόξα μου. Εξεγέρσου, δόξα μου, εξεγέρσου, ψαλτήριο και κιθάρα· θα εγερθώ κατά τον όρθρο. Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σε ψάλω ανάμεσα στα έθνη. Διότι μέγα πάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου, και έως τις νεφέλες η αλήθεια σου. Εκείνος που έχει γίνει άξιος του σωτηριώδους μακαρισμού, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό», θα μπορούσε να πει με θάρρος: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ». Ο Προφήτης, λοιπόν, αφού επιτέλεσε μέσω ενάρετων έργων τα φίλια και συγγενικά προς το Άγιο Πνεύμα, αναπέμπει την προκείμενη προσευχή στον Θεό, τον χορηγό αυτών των δωρεών. «Θα άσω και θα ψάλω με τη δόξα μου»· αφού αναλάβω τη δική μου δόξα, δηλαδή την προφητική χάρη. «Εξεγέρσου, δόξα μου, εξεγέρσου, ψαλτήριο και κιθάρα, θα εγερθώ κατά τον όρθρο». Ίσως διεγείρει τις δυνάμεις της δικής του ψυχής και του σώματος εξαιτίας της έμπνευσης του θείου Πνεύματος που πρόκειται να έλθει σε αυτόν· και εκλαμβάνοντας μεν εμείς νοερώς [ως κιθάρα] τα μέλη του σώματος και τα αισθητήρια, μέσω των οποίων ο νους αντηχεί όποτε το θελήσει· ως ψαλτήριο δε, τις ασώματες και λογικές δυνάμεις της ψυχής, τις οποίες ακριβώς, προετοιμάζοντας για την υποδοχή του Πνεύματος, λέει: «Εξεγέρσου, ψαλτήριο και κιθάρα».

Αυτά τα αποδεικνύει και εκείνος που, αφού είπε, «έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου», πρόσθεσε, «θα ψάλω και θα υμνήσω με τη δόξα μου», και αλλού: «όταν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, τα ξημερώματα μελετούσα εσένα». Αλλά και «όταν νηστεύετε», λέει, «να μη γίνεστε σκυθρωποί όπως οι υποκριτές· διότι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους, για να φανούν στους ανθρώπους ότι νηστεύουν· αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει την ανταμοιβή τους· εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, ώστε να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που είναι στα κρυφά, και ο Πατέρας σου που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά».

Άραγε δεν ταίριαζε και σε αυτήν να λέει μαζί με τον Δαβίδ: «Είναι έτοιμη η καρδιά μου, Θεέ μου, είναι έτοιμη η καρδιά μου· θα ψάλω και θα υμνολογήσω για τη δόξα μου»; Από πού βέβαια το γνώριζε αυτό τόσο καλά και με ασφάλεια, και είχε τέτοια ψυχική διάθεση προς αυτό, αν δεν είχε μελετήσει με ύψιστη σύνεση τα προφητικά βιβλία; Γι' αυτό είχε και τον νου της τόσο ανυψωμένο, έχοντας γεμίσει από τη θεία έμπνευση. Ώστε σε εμένα, που βλέπω τώρα με θαυμασμό τον πνευματικό και σφοδρό πόθο αυτής της Σαμαρείτιδας προς τον Χριστό, μου έρχεται να πω πάλι για αυτήν τα λόγια εκείνου του άσματος: «Ποια είναι αυτή που προβάλλει σαν την αυγή, όμορφη σαν το φεγγάρι, εκλεκτή σαν τον ήλιο;». Διότι, επειδή εξήγγειλε ότι σε λίγο θα εμφανιζόταν ο νοητός ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός, και επειδή υποδείκνυε την εξ εθνών Εκκλησία που άρχιζε μέσω αυτής, σαν να αναδύεται από την ιερή κολυμβήθρα της πηγής πάνω στην οποία στεκόταν, δεχόμενη την κατήχηση από τον Σωτήρα, βλέπω αυτήν να προβάλλει σαν πολυαγαπημένη αυγή.

«Και πλάνησε» Απατήθηκαν οι δαίμονες, νομίζοντας ότι ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος, και, θέλοντας να καταπιούν και αυτόν, πλανήθηκαν· ο άνθρωπος λοιπόν κατέστη άβατος για αυτούς, μη βρίσκοντας πλέον δρόμο μέσα σε αυτόν. «Και βοήθησε» Τον λαό που προερχόταν από τα έθνη· διότι πριν από την επιστροφή του ήταν πένης, σαν εκείνον που έτρωγε τα ξυλοκέρατα, και φτωχός, καθώς δεν είχε οίκο· διότι δεν υπήρχε ακόμη η Εκκλησία. «Και έθεσε» Αφού πλήθυνε τους πιστούς και τους συγκέντρωσε κατά τόπους ως πατριές. «Θα δουν» Διότι, βλέποντας οι άγιοι τη δωρεά που δόθηκε, ευφραίνονται με την αιώνια χαρά. «Και κάθε ανομία» Διότι, επειδή παντού και σε όλα φανερώθηκε η αλήθεια, η ανομία έφραξε το ίδιο της το στόμα. «Ποιος είναι σοφός» Όσοι καταξιώθηκαν του Αγίου Πνεύματος και γέμισαν από τη σοφία του Θεού, αυτοί κατανόησαν και φύλαξαν τα μυστήρια του Χριστού. «Και θα κατανοήσουν» Θα κατανοήσουν τότε οι πιστοί τα ελέη του Θεού, όσα έγιναν για τον άνθρωπο από τον Θεό. «Ωδή ψαλμού του Δαβίδ» Το άσμα της προφητείας για τον Χριστό σχετικά με την προτροπή των εθνών και την κλήση τους. «Έτοιμη» Ο προφήτης γινόταν πάντοτε έτοιμος για την υποδοχή του Αγίου Πνεύματος. Το ίδιο και ο πιστός και κατά Θεόν άνθρωπος είναι έτοιμος για το θέλημα του Θεού. «Θα ψάλω» Όταν, λέει, δοξαστούν οι πιστοί, λαμβάνοντας τις αμοιβές των έργων τους, τότε ψάλλουν το αληθινό άσμα στον Χριστό, σκιρτώντας πνευματικά.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΖ΄. «Ωδή ψαλμού του Δαβίδ.» Ωδή ψαλμού ονομάζει τη δοξολογία που γίνεται με σύνεση· διότι αυτό θα αποδειχθεί και στα επόμενα. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου.» Είναι μακάριο το να ετοιμάζει κανείς την καρδιά του για τον Θεό· διότι αυτός που την ετοιμάζει, θα Τον έχει ένοικο. Επειδή δε ο Προφήτης διέσωσε τον Λόγο, οφείλουμε επομένως να Του προσφέρουμε διπλή την ετοιμασία. Και όπως ακριβώς εκείνοι που πρόκειται να υποδεχθούν έναν βασιλιά ετοιμάζουν την κατοικία, πρώτον μεν καθαρίζοντάς την, και δεύτερον τοποθετώντας μέσα σε αυτήν τα σκεύη που είναι απαραίτητα· έτσι και εμείς έχουμε ανάγκη να παρασκευάζουμε διπλή ετοιμασία για τον Θεό· πρώτον μεν, καθαρίζοντας τον ναό της καρδιάς· και δεύτερον, εισάγοντας σε αυτήν αρετές και αγαθές πράξεις.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΖ΄. Ωδή ψαλμού του Δαβίδ. Και αυτός ο ψαλμός, ομοίως, προαναγγέλλει την επάνοδο των Ιουδαίων και προαγορεύει τη σωτηρία των εθνών. Παρουσιάζει δε μεγάλη συγγένεια τόσο με τον πεντηκοστό έκτο όσο και με τον πεντηκοστό ένατο ψαλμό. Ωδή ψαλμού ονομάζει τη δοξολογία που γίνεται με σύνεση· διότι αυτό θα αποδειχθεί και στα όσα ακολουθούν. Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα υμνήσω και θα ψάλω με τη δόξα μου. Και ήδη έχουμε προαναφέρει ότι ο προφήτης αποκαλεί δική του δόξα την προφητική χάρη. Χρησιμοποιώντας, λέγει, τη μελωδία της προφητείας, λέγω σε Εσένα, τον Δεσπότη, ότι διατηρώ την καρδιά μου σταθερή και έτοιμη να υποδεχθεί τη θεία Σου χάρη. Διότι μακάριοι, λέγει, είναι οι καθαροί στην καρδιά, επειδή αυτοί θα δουν τον Θεό· οι οποίοι και με θάρρος θα πουν: Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ.

Ψαλμός ρζ΄ Του Δαβίδ. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου» για να υμνεί και να σου ψάλλει. «Εγέρσου», η δόξα μου, η χάρη της προφητείας μου. «Θα εγερθώ τα χαράματα», καθώς υποσχέθηκα να έχω έτοιμη την καρδιά μου. «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Το ότι δε έχει ειπωθεί και εκ προσώπου του Χριστού το «θα εγερθώ τα χαράματα», το έχει δηλώσει ολοκάθαρα λέγοντας: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Εσύ μεν «υψώσου» αφού αναληφθείς στους ουρανούς από τους οποίους και κατήλθες, «η δε δόξα σου σε όλη τη γη», λόγω του πλήθους των θαυμάτων σου, δεν θα λησμονηθεί. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», οι απόστολοι μαζί με τους μάρτυρες, από τα χέρια των εχθρικών τυράννων, «σώσε με με το δεξί σου χέρι και εισάκουσέ με», λέει ο Δαβίδ και ο λαός. Έπειτα λέει ο Χριστός: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». Σίκιμα είναι η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ναζαρέτ. «Και την κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρήσω»· πρόκειται για την κοιλάδα στην οποία είχαν τις σκηνές τους οι Χαναναίοι. Σε εσάς, λέει, αφού την μετρήσω θα την διαμοιράσω. Επειδή δε η Σίκιμα αποτελεί κλήρο του Ιωσήφ, απαριθμεί τους απογόνους του λέγοντας: «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ και δικός μου είναι ο Μανασσής, και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου». Διότι αυτές είναι οι φυλές του Ιωσήφ τις οποίες διαμοίρασε, όπως ακριβώς είπε: «Θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». «Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου».