Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 107:3

5 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας

ἐξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα· ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου.

Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου

Πατερικά χωρία

1–5 από 5

Εὐσέβιος Καισαρείας Εἰς τοὺς Ψαλμούς
Ἀλλ᾽ ἐν μὲν τοῖς προκειμένοις τὰ προλεχθέντα ἀποβολὴν ἐδήλου τοῦ Ἰσραήλ· τοῦ ρζʹ τὰ πρὸ τούτου, «ὅπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου» καὶ τῶν ἐπιφερομένων, σαφῆ κλῆσιν ἐθνῶν θεσπίζει. Προειπὼν γὰρ ὁ λόγος ἐν τῷ ρζʹ, «Ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεὸς, ἑτοίμη ἡ καρδία μου· ᾄσομαι καὶ ψαλῶ. Ἐξεγέρθητι, ἡ δόξα μου, ἐξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα, ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου,» ἐπιφέρει· «Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλῶ σοι ἐν ἔθνεσιν· ὅτι μέγα ἐπάνω τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ἕως τῶν νεφελῶν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου.» Εἶτ᾽ ἐπιλέγει τὰ ἐν τῷ μετὰ χεῖρας προκείμενα λόγῳ· «Ὅπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου, σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου,» καὶ τὰ λοιπὰ συμφώνως τοῖς προκειμένοις, Σφόδρα δὲ ἐθαύμασα τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν οἰκονομίαν· ἀπὸ γὰρ δύο στηλογραφιῶν ἕνα ψαλμὸν πεποίηκε, τὸν ρζʹ.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Αλλά στα μεν προκείμενα, τα όσα προαναφέρθηκαν δήλωναν την αποβολή του Ισραήλ· ενώ στον 107ο (ρζ΄) Ψαλμό, όσα προηγούνται τούτου, δηλαδή του «για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου» και των όσων ακολουθούν, προαναγγέλλουν σαφώς την κλήση των εθνών. Διότι, αφού ο λόγος προείπε στον 107ο Ψαλμό: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα υμνήσω και θα ψάλω. Εξέγερθητι, η δόξα μου, εξέγερθητι ψαλτήρι και κιθάρα, θα εγερθώ από τον όρθρο», στη συνέχεια προσθέτει: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη· διότι μέγα πάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου, και η αλήθεια σου φτάνει έως τα νέφη. Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Έπειτα αναφέρει επιπλέον τα όσα εξετάζονται στο παρόν κείμενο: «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με», και τα υπόλοιπα σύμφωνα με τα προκείμενα. Θαύμασα δε πάρα πολύ την οικονομία του Αγίου Πνεύματος· διότι από δύο στηλογραφίες συνέθεσε έναν ψαλμό, τον 107ο (ρζ΄).
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Εὐσέβιος Καισαρείας Εἰς τοὺς Ψαλμούς
ῼΔΗ ΨΑΛΜΟΥ Τῼ ΔΑΥΙΔ. ΡΖʹ. Ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεὸς, ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ᾄσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου. Ἐξεγέρθητι, ἡ δόξα μου, ἐξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα, ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου. Ἐξομολογήσομαι σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλῶ σοι ἐν ἔθνεσιν. Ὅτι μέγα ἐπάνω τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου, Ὁ τοῦ σωτηρίου μακαρισμοῦ γενόμενος ἄξιος, δι᾽ οὗ εἴρηται· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται, εἴποι ἂν θαῤῥῶν· Ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός. Ὁ Προφήτης οὖν, τὰ φίλα καὶ συγγενῆ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δι᾽ ἐναρέτων ἔργων ἐπιτελέσας, τῷ τοιούτων δοτῆρι Θεῷ τὴν προκειμένην εὐχὴν ἀναπέμπει. ᾌσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου· ἀπολαβὼν τὴν ἐμαυτοῦ δόξαν, τουτέστι τὴν προφητικὴν χάριν. Ἐξεγέρθητι, ἡ δόξα μου, ἐξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα, ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου. Μήποτε τὰς δυνάμεις τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος διεγείρει διὰ τὴν μέλλουσαν εἰς αὐτὸν γενέσθαι τοῦ θείου Πνεύματος ἐπίπνοιαν· καὶ κατὰ διάνοιαν μὲν ἐκλαμβανόντων ἡμῶν τὰ μέλη τοῦ σώματος καὶ τὰ αἰσθητήρια, δι᾽ ὧν ὁ νοῦς ἀνακρούεται ὅτε δ᾽ ἂν βούληται· ψαλτήριον δὲ τὰς ἀσωμάτους καὶ λογικὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις, ἃς δὴ παρασκευάζων εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος ὑποδοχήν φησιν· Ἐξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
ΩΔΗ ΨΑΛΜΟΥ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. ΡΖ' (107). Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα άσω και θα ψάλω με τη δόξα μου. Εξεγέρσου, δόξα μου, εξεγέρσου, ψαλτήριο και κιθάρα· θα εγερθώ κατά τον όρθρο. Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σε ψάλω ανάμεσα στα έθνη. Διότι μέγα πάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου, και έως τις νεφέλες η αλήθεια σου. Εκείνος που έχει γίνει άξιος του σωτηριώδους μακαρισμού, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό», θα μπορούσε να πει με θάρρος: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ». Ο Προφήτης, λοιπόν, αφού επιτέλεσε μέσω ενάρετων έργων τα φίλια και συγγενικά προς το Άγιο Πνεύμα, αναπέμπει την προκείμενη προσευχή στον Θεό, τον χορηγό αυτών των δωρεών. «Θα άσω και θα ψάλω με τη δόξα μου»· αφού αναλάβω τη δική μου δόξα, δηλαδή την προφητική χάρη. «Εξεγέρσου, δόξα μου, εξεγέρσου, ψαλτήριο και κιθάρα, θα εγερθώ κατά τον όρθρο». Ίσως διεγείρει τις δυνάμεις της δικής του ψυχής και του σώματος εξαιτίας της έμπνευσης του θείου Πνεύματος που πρόκειται να έλθει σε αυτόν· και εκλαμβάνοντας μεν εμείς νοερώς [ως κιθάρα] τα μέλη του σώματος και τα αισθητήρια, μέσω των οποίων ο νους αντηχεί όποτε το θελήσει· ως ψαλτήριο δε, τις ασώματες και λογικές δυνάμεις της ψυχής, τις οποίες ακριβώς, προετοιμάζοντας για την υποδοχή του Πνεύματος, λέει: «Εξεγέρσου, ψαλτήριο και κιθάρα».
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Γρηγόριος ὁ Νύσσης Εἰς τὰς ἐπιγραφὰς τῶν Ψαλμῶν
Ἐξεγερθήσομαι οὖν ἐν τῷ ὄρθρῳ, φησὶ πρὸς τὸν καλοῦντα τὸ ψαλτήριόν τε καὶ ἡ κιθάρα. καὶ οὕτως ἐπαγγέλλεται πληρώσειν τῷ θεῷ τὴν εὐχαριστίαν, ἣν ἐξομολόγησιν λέγει, ἐν λαοῖς πληρουμένην καὶ ἔθνεσι. μερίζεται γὰρ πρὸς τὰ δύο ταῦτα ὀνόματα κατὰ τὸ ἴσον ἡ χάρις τῆς πίστεως, πρός τε τοὺς λαοὺς καὶ τὰ ἔθνη. οὐ γὰρ Ἰουδαίων ὁ θεὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν. ἐπείπερ εἷς ὁ θεός, ὃς δικαιώσει περιτομὴν ἐκ πίστεως καὶ ἀκροβυστίαν διὰ τῆς πίστεως, διὰ τοῦτο καθάπερ διπλοῦ τινος ῥεύματος τῆς θείας εὐλογίας ἐπ᾽ ἄμφω χυθείσης, πῇ μὲν ἐπὶ τοὺς λαούς, πῇ δὲ πρὸς τὰ ἔθνη διαιρεθείσης, ὑπὲρ ἀμφοτέρων ἡ προφητεία τῷ θεῷ προσάγει τὴν εὐχαριστίαν, ὅτι τῆς ἁμαρτίας εἰς ἄπειρον αὐξηθείσης ὑπερέχει ἐν τῷ ἰδίῳ μεγέθει ὁ τοῦ θεοῦ ἔλεος καὶ αὐτοῦ τοῦ οὐρανίου ὕψους ὑπεράνω γενόμενος. Μέγα γάρ, φησίν, ἐπάνω τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου. τὰ δὲ ῥήματα τῆς ὑπὲρ τούτων δοξολογίας οἶμαι τὰς τελευταίας εἶναι τῆς ψαλμῳδίας φωνάς, ἐν οἷς φησιν Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς ὁ θεός, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
«Θα εγερθώ, λοιπόν, την αυγή», λέει το ψαλτήριο και η κιθάρα προς εκείνον που τα καλεί. Και με αυτόν τον τρόπο υπόσχεται να εκπληρώσει προς τον Θεό την ευχαριστία, την οποία ονομάζει εξομολόγηση, η οποία εκπληρώνεται ανάμεσα σε λαούς και έθνη. Διότι η χάρη της πίστεως επιμερίζεται ισότιμα σε αυτά τα δύο ονόματα, δηλαδή και προς τους λαούς και προς τα έθνη. Επειδή ο Θεός δεν είναι Θεός μόνον των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. Εφόσον ένας είναι ο Θεός, ο οποίος θα δικαιώσει την περιτομή εκ πίστεως και την ακροβυστία διά της πίστεως, για τον λόγο αυτό, σαν να ξεχύθηκε η θεία ευλογία ως ένα διπλό ρεύμα και στους δύο, το οποίο διαχωρίστηκε αφενός προς τους λαούς και αφετέρου προς τα έθνη, η προφητεία αναπέμπει προς τον Θεό την ευχαριστία και για τους δύο, επειδή, παρόλο που η αμαρτία αυξήθηκε στο άπειρο, το έλεος του Θεού υπερέχει με το δικό του μεγαλείο και βρίσκεται υψηλότερα ακόμη και από το ίδιο το ουράνιο ύψος. Διότι λέει: «Μέγα επάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου». Και θεωρώ ότι τα λόγια της δοξολογίας για όλα αυτά είναι οι τελευταίες φωνές της ψαλμωδίας, όπου λέει: «Υψώσου επάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου».
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Ἡσύχιος ὁ Πρεσβύτερος Εἰς τοὺς ψαλμούς (ἐκ τοῦ μεγάλου ἑρμηνευτικοῦ)
Ὁ δὲ καὶ τὸν καιρόν, καθ’ ὃν οἰκονομεῖν μέλλει τοῦτο, κατήγγειλεν· Ἐξεγερθήσομαι γάρ, φησίν, ὄρθρου. Ἐξ αὐτῆς λέξεως τὸ τῷ Λουκᾷ περὶ τῆς ἀναστάσεως ἱστορημένον φθεγξάμενος· Ὄρθρου βαθέος ἦλθον γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνῆμα, φέρουσαι ἃ ἡτοίμασαν ἀρώματα· οἷς καὶ τὰ ἄλλα τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἐπήγαγεν. «Ὅτι μέγα ἐπάνω τῶν οὐρανῶν.» Ἔλεος καὶ ἀλήθεια τῆς οἰκονομίας τοῦ Χριστοῦ τὸ μυστήριον· ὥστε τὸν Προφήτην τοῦτον ἀλλαχόσε λέγει· Ἔλεος καὶ ἀλήθεια συνήντησαν. Εἰς ἓν γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης καὶ ἀνθρωπότης τῇ τοῦ λόγου σαρκώσει κατήντησαν. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἔλεος ἁρμόττει τῇ τοῦ σαρκωθέντος λόγου θεότητι (αὐτὴ γὰρ τὸ πλάσμα τὸ οἰκεῖον ἐλέησεν), ἡ ἀλήθεια δὲ τῇ σαρκί. (Οὐδὲ γὰρ κατὰ φαντασίαν, ὥς τινες τῶν αἱρετικῶν δοκοῦσιν, ἀλλὰ κατ’ ἀλήθειαν ὁ Θεὸς Λόγος σεσάρκωται.) Τοῦτο γὰρ εἰς ἑρμηνείαν καὶ σύστασιν ὁ Δαβὶδ πάλιν ἔλεγεν, Ἡ ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλε, τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Κυρίου λέγων· τὴν ἀπὸ τῆς ἡμετέρας γῆς, δηλαδὴ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἀνατείλασαν. Μέγα τοίνυν ἐπάνω τῶν οὐρανῶν ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης διὰ τὴν δόξαν, ἣν παρὰ τῶν οἰκείων δυνάμεων ἐδοξάζετο· ἐπὶ γῆς γὰρ ἠγνοεῖτο, καὶ τῇ σαρκὶ συνεσκιάζετο. «Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανούς, ὁ Θεός.» Θεωρεῖς ὅτι τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάληψιν ὁ Δαβὶδ προφητεύων, τῶν νεφελῶν ἔμπροσθεν ἐμνημόνευσεν;
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Εκείνος δε προανήγγειλε και τον καιρό κατά τον οποίο πρόκειται να οικονομήσει τούτο: «Διότι θα εγερθώ», λέει, «τον όρθρο». Με αυτήν ακριβώς τη λέξη εξέφρασε εκείνο που έχει ιστορηθεί από τον Λουκά σχετικά με την ανάσταση: «Όρθρου βαθέος ήλθαν γυναίκες στο μνήμα, φέρνοντας αρώματα που είχαν ετοιμάσει»· στα οποία πρόσθεσε και τα υπόλοιπα γεγονότα της αναστάσεως του Σωτήρος. «Διότι είναι μέγα πάνω από τους ουρανούς». Το μυστήριο της οικονομίας του Χριστού είναι έλεος και αλήθεια· γι' αυτό ο ίδιος Προφήτης λέει αλλού: «Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν». Διότι η θεότητα και η ανθρωπότητα του Χριστού ενώθηκαν σε ένα με τη σάρκωση του Λόγου. Αλλά το μεν έλεος αρμόζει στη θεότητα του σαρκωθέντος Λόγου (διότι αυτή ελέησε το δικό της πλάσμα), η δε αλήθεια αρμόζει στη σάρκα. (Διότι ο Θεός Λόγος δεν σαρκώθηκε κατά φαντασία, όπως νομίζουν μερικοί από τους αιρετικούς, αλλά κατά αλήθεια). Διότι προς ερμηνεία και επιβεβαίωση αυτού έλεγε πάλι ο Δαβίδ: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», εννοώντας την ανθρωπότητα του Κυρίου· αυτήν που ανέτειλε από τη δική μας γη, δηλαδή την ανθρώπινη φύση. Μέγα λοιπόν πάνω από τους ουρανούς είναι η θεότητα του Χριστού εξαιτίας της δόξας, με την οποία δοξαζόταν από τις δικές της δυνάμεις· διότι πάνω στη γη αγνοούνταν, και επισκιαζόταν από τη σάρκα. «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, ο Θεός». Βλέπεις ότι ο Δαβίδ, προφητεύοντας την ανάληψη του Χριστού, μνημόνευσε προηγουμένως τα νέφη;
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Νεόφυτος ὁ Ἔγκλειστος Εἰς τοὺς ψαλμούς
Ψαλμὸς ρζʹ Τῷ Δαβίδ. «Ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ἑτοίμη ἡ καρδία μου» πρὸς τὸ ᾄδειν καὶ ψάλλειν σοι. «Ἐξεγέρθητι», ἡ δόξα μου, τῆς προφητείας μου ἡ χάρις. «Ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου», καθὼς ὑπεσχόμην ἑτοίμην ἔχειν καρδίαν. «Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλῶ σοι ἐν ἔθνεσιν». Ὅτι δὲ καὶ ἐκ προσώπου Χριστοῦ εἴρηται τὸ «ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου» δεδήλωκεν ἀριδήλως «ὑψώθητι» λέγων «ἐπὶ τοὺς οὐρανούς, ὁ Θεός, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου». Σὺ μὲν «ὑψώθητι» ἀναληφθεὶς εἰς οὐρανούς, ἀφ’ ὧν καὶ κατῆλθες, «ἡ δὲ δόξα σου ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν» διὰ τὸ πλῆθος τῶν θαυμάτων σου οὐκ ἐπιλησθήσεται. «Ὅπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου» ἀπόστολοι μετὰ μαρτύρων ἐκ χειρὸς τυράννων δυσμενῶν «σῶσόν με τῇ δεξιᾷ σου καὶ ἐπάκουσόν μου» λέγει Δαβὶδ καὶ ὁ λαός. Εἶτα λέγει Χριστός· «Ὑψωθήσομαι καὶ διαμεριῶ Σίκιμα». Σίκιμα ἡ νῦν λεγομένη Ναζαρέτ. «Καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω»· κοιλάδα, ἐν ᾗ τὴν σκηνὴν εἶχον οἱ Χαναναῖοι. Ὑμῖν, φησίν, αὐτὴν μετρήσας διαμεριῶ. Ἐπεὶ δὲ κλῆρος Ἰωσὴφ τὰ Σίκιμα, ἀριθμεῖ τοὺς ἐκγόνους αὐτοῦ λέγων· «Ἐμός ἐστι Γαλαὰδ καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς, καὶ Ἐφραὶμ ἀντίληψις τῆς κεφαλῆς μου». Αὗται γὰρ αἱ φυλαὶ Ἰωσήφ, οὓς διεμέρισε, καθὼς ἔφη· «Διαμεριῶ Σίκιμα». «Ἰούδας βασιλεύς μου».
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Ψαλμός ρζ΄ Του Δαβίδ. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου» για να υμνεί και να σου ψάλλει. «Εγέρσου», η δόξα μου, η χάρη της προφητείας μου. «Θα εγερθώ τα χαράματα», καθώς υποσχέθηκα να έχω έτοιμη την καρδιά μου. «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Το ότι δε έχει ειπωθεί και εκ προσώπου του Χριστού το «θα εγερθώ τα χαράματα», το έχει δηλώσει ολοκάθαρα λέγοντας: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Εσύ μεν «υψώσου» αφού αναληφθείς στους ουρανούς από τους οποίους και κατήλθες, «η δε δόξα σου σε όλη τη γη», λόγω του πλήθους των θαυμάτων σου, δεν θα λησμονηθεί. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», οι απόστολοι μαζί με τους μάρτυρες, από τα χέρια των εχθρικών τυράννων, «σώσε με με το δεξί σου χέρι και εισάκουσέ με», λέει ο Δαβίδ και ο λαός. Έπειτα λέει ο Χριστός: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». Σίκιμα είναι η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ναζαρέτ. «Και την κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρήσω»· πρόκειται για την κοιλάδα στην οποία είχαν τις σκηνές τους οι Χαναναίοι. Σε εσάς, λέει, αφού την μετρήσω θα την διαμοιράσω. Επειδή δε η Σίκιμα αποτελεί κλήρο του Ιωσήφ, απαριθμεί τους απογόνους του λέγοντας: «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ και δικός μου είναι ο Μανασσής, και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου». Διότι αυτές είναι οι φυλές του Ιωσήφ τις οποίες διαμοίρασε, όπως ακριβώς είπε: «Θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». «Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου».
Περισσότερα
Λεπτομέρειες