Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 107:6

Ο Θεός μίλησε μέσω του Αγίου του. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Στις έσχατες αυτές ημέρες μάς μίλησε μέσω του Υιού». Διότι Αυτός είναι ο Άγιος του Θεού και Πατρός. Τι όμως είπε, και προς ποιον μίλησε; Επειδή προσευχήθηκε στον προηγούμενο ψαλμό λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου»· για τον λόγο αυτόν αποκρίνεται ότι θα διαμοιράσει τα Σίκιμα, δηλαδή το βασίλειο του Ισραήλ· διότι αυτό βρισκόταν στα Σίκιμα. Διότι το έδωσε στα αλλόφυλα έθνη που πίστεψαν σε Αυτόν.

«Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ». Από την αρχή μέχρι την παρούσα λέξη είναι ίδιος με τον πεντηκοστό έκτο ψαλμό, και από αυτήν μέχρι το τέλος με τον πεντηκοστό ένατο. Και έχουν ειπωθεί τα πρέποντα. «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Συχέμ». Υποσχέθηκε με χαρά να διαμοιράσει στα έθνη τα εκλεκτά και εξαίρετα των Ιουδαίων και να τα κατανείμει ως κληρονομιά.

4. Δεν θα χρησιμοποιούσε, όμως, ο προφήτης αυτά τα λόγια, εάν δεν είχε δει εκ των προτέρων την κάθοδό του αλάνθαστα με τα μάτια της προγνώσεως. Διότι πώς θα ήταν λογικό να πει: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου», ή πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», αν ο θεολόγος δεν είχε δει και την κατάβασή του και την ανάβασή του με την πρόγνωση του Πνεύματος; Γι' αυτό, όπως προείπα, αλλού λέει ότι ανυψώθηκε, και αλλού ότι ανέβηκε, για να πιστέψουμε ότι ο ίδιος Κύριος είναι Θεός και άνθρωπος σε μία υπόσταση. Διότι, ως προς τη θεότητα ανέβηκε, ενώ ως προς το σώμα λέγεται ότι ανυψώθηκε, δηλαδή ότι αναλήφθηκε. Επομένως, πρέπει να κατανοούμε πλήρως ότι αυτός που κατήλθε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα με την αγαθότητά του, ώστε αφού λυτρώσει πρώτα τους αποστόλους του από τα πάθη της αμαρτίας μέσω της καθόδου του Αγίου Πνεύματος, τελικά να τους υψώσει. Διότι τι λέει; «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου». Διότι πραγματικά αγαπητοί του Κυρίου είναι πρωτίστως εκείνοι που συμμετείχαν στο πάθος του σε όλα, και έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και κήρυκες της μεγαλειότητάς του.

Αλλά στα μεν προκείμενα, τα όσα προαναφέρθηκαν δήλωναν την αποβολή του Ισραήλ· ενώ στον 107ο (ρζ΄) Ψαλμό, όσα προηγούνται τούτου, δηλαδή του «για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου» και των όσων ακολουθούν, προαναγγέλλουν σαφώς την κλήση των εθνών. Διότι, αφού ο λόγος προείπε στον 107ο Ψαλμό: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα υμνήσω και θα ψάλω. Εξέγερθητι, η δόξα μου, εξέγερθητι ψαλτήρι και κιθάρα, θα εγερθώ από τον όρθρο», στη συνέχεια προσθέτει: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη· διότι μέγα πάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου, και η αλήθεια σου φτάνει έως τα νέφη. Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Έπειτα αναφέρει επιπλέον τα όσα εξετάζονται στο παρόν κείμενο: «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με», και τα υπόλοιπα σύμφωνα με τα προκείμενα. Θαύμασα δε πάρα πολύ την οικονομία του Αγίου Πνεύματος· διότι από δύο στηλογραφίες συνέθεσε έναν ψαλμό, τον 107ο (ρζ΄).

Διότι τα μεν πρώτα, στα οποία αναφερόταν: «Ετοίμη η καρδία μου, ο Θεός» και τα εξής, αφού τα άντλησε από τη στηλογραφία του νστ΄ ψαλμού του Δαβίδ, στην οποία επίσης είχε ειπωθεί: «Ετοίμη η καρδία μου, ο Θεός, ετοίμη η καρδία μου· θα άσω και θα ψάλω», και όσα επιλέγονται στη συνέχεια σε συμφωνία με τα του ρζ΄ ψαλμού μέχρι το: «Υψώθητι επί τους ουρανούς, ο Θεός, και επί πάσαν την γην η δόξα σου»· τα δε δεύτερα, εκείνα που αρχίζουν από το: «Όπως αν ρυσθώσιν οι αγαπητοί σου, σώσον τη δεξιά σου και επάκουσόν μου», μαζί με όσα παρατίθενται μέχρι το τέλος από την προκείμενη στηλογραφία, έχουν τεθεί έτσι επειδή το θείο Πνεύμα μάς διδάσκει ότι ένα και το αυτό νόημα εμπεριέχεται και στα δύο.

Στον εκατοστό έβδομο ψαλμό, λοιπόν, έχει ειπωθεί: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα», πολύ ταιριαστά· επειδή σε εκείνον τον ψαλμό, στους προηγούμενους στίχους, ελέγετο: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου». Διότι σε σχέση με το «υψώσου», έχει ακολουθήσει το «θα υψωθώ»· εδώ όμως, σε σχέση με το «σώσε με τη δεξιά σου» και με το «για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», χαίροντας για τη σωτηρία των αγαπητών του, δίνει την απάντηση λέγοντας: «Θα αγαλλιάσω»· ή, κατά τον Ακύλα: «Θα καυχηθώ»· ή, κατά τον Σύμμαχο: «Θα καυχηθώ και θα διανείμω τη Σίκιμα». Αυτή δε ήταν η μερίδα που από παλαιά είχε οριστεί κατ' εξαίρεση για τον Ιωσήφ, για την οποία υπερηφανεύονταν παλαιότερα μεν οι απόγονοι των Ιουδαίων, τώρα δε το φύλο των Σαμαρειτών. Η ίδια αυτή Σίκιμα ταυτίζεται με τη Συχέμ, την οποία έδωσε ο Ιακώβ στον Ιωσήφ· εκεί βρίσκεται το φρέαρ και η πηγή του Ιακώβ, τα οποία μνημονεύει το Ευαγγέλιο, αναφέροντας ότι ο Σωτήρας επισκέφθηκε τον τόπο, και ότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν σε αυτόν.

Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου. Σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με. Ο Θεός μίλησε μέσω του αγίου του: Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών. Ικετεύω και παρακαλώ να έλθει γρήγορα η χάρη, και εσύ, ο Ύψιστος Θεός που υμνείσαι στους ουρανούς, να γίνεις γνωστός, και να φανερώσεις τη δόξα σου σε όλη τη γη. Διότι, όταν γίνει αυτό, θα λυτρωθούν οι αγαπητοί σου από την πικρή δουλεία και την αιχμαλωσία την οποία υπέστησαν όταν έγιναν υποχείριοι. Σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με. Ο Θεός μίλησε μέσω του αγίου του. Ποιος ήταν ο άγιός του, αν όχι ο μονογενής Υιός, ο οποίος είναι αληθώς άγιος και αγαπητός, μέσω του οποίου ο Θεός έδωσε την απάντηση στην προσευχή που του απηύθυναν; Ως προς την προσευχή, λοιπόν, που έλεγε: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ», απαντά λέγοντας, «Θα υψωθώ», ενώ στο: «Και σε όλη τη γη η δόξα σου», απαντά πάλι με τα ακόλουθα ξεκινώντας από το: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών».

«Θα εγερθώ, λοιπόν, την αυγή», λέει το ψαλτήριο και η κιθάρα προς εκείνον που τα καλεί. Και με αυτόν τον τρόπο υπόσχεται να εκπληρώσει προς τον Θεό την ευχαριστία, την οποία ονομάζει εξομολόγηση, η οποία εκπληρώνεται ανάμεσα σε λαούς και έθνη. Διότι η χάρη της πίστεως επιμερίζεται ισότιμα σε αυτά τα δύο ονόματα, δηλαδή και προς τους λαούς και προς τα έθνη. Επειδή ο Θεός δεν είναι Θεός μόνον των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. Εφόσον ένας είναι ο Θεός, ο οποίος θα δικαιώσει την περιτομή εκ πίστεως και την ακροβυστία διά της πίστεως, για τον λόγο αυτό, σαν να ξεχύθηκε η θεία ευλογία ως ένα διπλό ρεύμα και στους δύο, το οποίο διαχωρίστηκε αφενός προς τους λαούς και αφετέρου προς τα έθνη, η προφητεία αναπέμπει προς τον Θεό την ευχαριστία και για τους δύο, επειδή, παρόλο που η αμαρτία αυξήθηκε στο άπειρο, το έλεος του Θεού υπερέχει με το δικό του μεγαλείο και βρίσκεται υψηλότερα ακόμη και από το ίδιο το ουράνιο ύψος. Διότι λέει: «Μέγα επάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου». Και θεωρώ ότι τα λόγια της δοξολογίας για όλα αυτά είναι οι τελευταίες φωνές της ψαλμωδίας, όπου λέει: «Υψώσου επάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου».

«Εξεγέρθητι ἡ δόξα μου»: Ο λόγος αφορά τον Χριστό· διότι με πολλή δόξα αναστήθηκε από τους νεκρούς, και η δόξα όλων των αγίων είναι ο Χριστός. «Εγέρθητι ψαλτήριον»: Εννοεί την ψυχή, η οποία ενεργεί τον ψαλμό, και κιθάρα τη γλώσσα, η οποία κρούει τους φθόγγους. Διότι μαζί με την ψυχή και το σώμα αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς. «Εξεγερθήσομαι»: Εννοεί τον Χριστό· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Εξομολογήσομαι»: Διότι όλοι οι πιστοί, ξυπνώντας νωρίς στην εκκλησία, δοξολογούν μαζί με όλον τον λαό τον Θεό· γι' αυτό λέει «εν λαοίς», διότι η δοξολογία γίνεται από όλους. «Καὶ ψαλῶ»: Ο προφήτης υποδηλώνει την κλήση των εθνών. «Ὅτι ἐμεγαλύνθη»: Από τη γη έως τους ουρανούς υψώθηκε ο άνθρωπος, αφού ελεήθηκε. «Καὶ ἕως»: Έως τα σύννεφα, λέει, οικοδόμησες την αλήθειά Σου, θεμελιώνοντάς την πάνω στη γη. Υποδηλώνει δε το ύψος της αλήθειας. «Υψώθητι»: Εδώ υποδηλώνει την Ανάληψη, την ένσαρκη άνοδο από τη γη. «Καὶ ἐπὶ πᾶσαν»: Διότι, αφού ανήλθε στον ουρανό, δεν άφησε έρημη τη γη, αλλά τη γέμισε με τη δόξα του ονόματός Του. «Ὅπως ἄν»: Οι απόστολοι γέμισαν όλη τη γη με τη δόξα του Κυρίου. «Σῶσον»: Η δεξιά του Πατρός είναι ο Χριστός· διότι δι' Αυτού σώθηκε όλη η κτίση στον ουρανό και πάνω στη γη. «Ὁ Θεός»: Ο Πατέρας μέσω του Υιού μίλησε στον κόσμο, ο Υιός μέσω του Πατέρα ευαγγελίστηκε τη ζωή στους ανθρώπους.

Εκείνος δε προανήγγειλε και τον καιρό κατά τον οποίο πρόκειται να οικονομήσει τούτο: «Διότι θα εγερθώ», λέει, «τον όρθρο». Με αυτήν ακριβώς τη λέξη εξέφρασε εκείνο που έχει ιστορηθεί από τον Λουκά σχετικά με την ανάσταση: «Όρθρου βαθέος ήλθαν γυναίκες στο μνήμα, φέρνοντας αρώματα που είχαν ετοιμάσει»· στα οποία πρόσθεσε και τα υπόλοιπα γεγονότα της αναστάσεως του Σωτήρος. «Διότι είναι μέγα πάνω από τους ουρανούς». Το μυστήριο της οικονομίας του Χριστού είναι έλεος και αλήθεια· γι' αυτό ο ίδιος Προφήτης λέει αλλού: «Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν». Διότι η θεότητα και η ανθρωπότητα του Χριστού ενώθηκαν σε ένα με τη σάρκωση του Λόγου. Αλλά το μεν έλεος αρμόζει στη θεότητα του σαρκωθέντος Λόγου (διότι αυτή ελέησε το δικό της πλάσμα), η δε αλήθεια αρμόζει στη σάρκα. (Διότι ο Θεός Λόγος δεν σαρκώθηκε κατά φαντασία, όπως νομίζουν μερικοί από τους αιρετικούς, αλλά κατά αλήθεια). Διότι προς ερμηνεία και επιβεβαίωση αυτού έλεγε πάλι ο Δαβίδ: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», εννοώντας την ανθρωπότητα του Κυρίου· αυτήν που ανέτειλε από τη δική μας γη, δηλαδή την ανθρώπινη φύση. Μέγα λοιπόν πάνω από τους ουρανούς είναι η θεότητα του Χριστού εξαιτίας της δόξας, με την οποία δοξαζόταν από τις δικές της δυνάμεις· διότι πάνω στη γη αγνοούνταν, και επισκιαζόταν από τη σάρκα. «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, ο Θεός». Βλέπεις ότι ο Δαβίδ, προφητεύοντας την ανάληψη του Χριστού, μνημόνευσε προηγουμένως τα νέφη;

Αλλά βεβαίως και ο Δαβίδ λέγει: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου· για να λυτρωθούν οι αγαπημένοι σου, σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με· θα υψωθώ και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Και πάλι: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Και πάλι: «Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε στο άγιο όρος του, διότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας». Και πάλι: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα». «Και όταν εισήλθαν», λέγει, «ανέβηκαν στο υπερώο, όπου διέμεναν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και ο Ανδρέας, ο Φίλιππος και ο Θωμάς, ο Βαρθολομαίος και ο Ματθαίος, ο Ιάκωβος του Αλφαίου και ο Σίμων ο Ζηλωτής και ο Ιούδας του Ιακώβου. Όλοι αυτοί προσκαρτερούσαν με ομοψυχία στην προσευχή μαζί με τις γυναίκες και τη Μαρία, τη μητέρα του Κυρίου, και τους αδελφούς του». Ω, μακάριες γυναίκες, διότι και μετά την ανάληψή του δεν εγκατέλειψαν τους αποστόλους, αλλά βρίσκονταν μαζί τους και προσκαρτερούσαν. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ακολουθώντας τον Κύριο, διακόνησαν με τα υπάρχοντά τους τόσο τον ίδιο όσο και τους μαθητές του.

Ο προφήτης, λοιπόν, παρακαλεί το Πνεύμα να σωθούμε και να εισακουστούμε, ώστε να γίνουμε πνευματικοί και μέτοχοι της θείας χάριτος. Ο Θεός μίλησε στο άγιό Του: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών». Αυτό που ζήτησε ο προφήτης το έλαβε, και επειδή είπε «Υψώσου», ο Δεσπότης αποκρίνεται λέγοντας «Θα υψωθώ», και μάλιστα δείχνει τον τρόπο: «Θα διαμοιράσω τα Σίκιμα». Αυτή η πόλη δόθηκε κατ' εξαίρεση στον Ιωσήφ. Αλλά και την κοιλάδα, που είχε ερημωθεί και στο παρελθόν είχε δεχθεί τις σκηνές των ποιμένων, θα τη γεμίσω με κατοίκους και θα φροντίσω να διανεμηθεί σε όσους επιστρέψουν. Με αυτά τα ονόματα χαρακτηρίζει τη δωρεά του Πνεύματος. Η «κοιλάδα των σκηνών» σημαίνει προφανώς τις Εκκλησίες, επειδή σε αυτή την κοιλάδα έχουν αποκτήσει τη συγκέντρωση των νοητών υδάτων (εννοώ του βαπτίσματος) με τη χορηγία του Πνεύματος, για την οποία λέει αλλού ο Δαβίδ: «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν το σιτάρι»· διότι ο καρπός της σωτηρίας μας πληθύνεται μέσα στις κολυμβήθρες του βαπτίσματος.

Ψαλμός ρζ΄ Του Δαβίδ. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου» για να υμνεί και να σου ψάλλει. «Εγέρσου», η δόξα μου, η χάρη της προφητείας μου. «Θα εγερθώ τα χαράματα», καθώς υποσχέθηκα να έχω έτοιμη την καρδιά μου. «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Το ότι δε έχει ειπωθεί και εκ προσώπου του Χριστού το «θα εγερθώ τα χαράματα», το έχει δηλώσει ολοκάθαρα λέγοντας: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Εσύ μεν «υψώσου» αφού αναληφθείς στους ουρανούς από τους οποίους και κατήλθες, «η δε δόξα σου σε όλη τη γη», λόγω του πλήθους των θαυμάτων σου, δεν θα λησμονηθεί. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», οι απόστολοι μαζί με τους μάρτυρες, από τα χέρια των εχθρικών τυράννων, «σώσε με με το δεξί σου χέρι και εισάκουσέ με», λέει ο Δαβίδ και ο λαός. Έπειτα λέει ο Χριστός: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». Σίκιμα είναι η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ναζαρέτ. «Και την κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρήσω»· πρόκειται για την κοιλάδα στην οποία είχαν τις σκηνές τους οι Χαναναίοι. Σε εσάς, λέει, αφού την μετρήσω θα την διαμοιράσω. Επειδή δε η Σίκιμα αποτελεί κλήρο του Ιωσήφ, απαριθμεί τους απογόνους του λέγοντας: «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ και δικός μου είναι ο Μανασσής, και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου». Διότι αυτές είναι οι φυλές του Ιωσήφ τις οποίες διαμοίρασε, όπως ακριβώς είπε: «Θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». «Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου».