Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 107:7

4. Δεν θα χρησιμοποιούσε, όμως, ο προφήτης αυτά τα λόγια, εάν δεν είχε δει εκ των προτέρων την κάθοδό του αλάνθαστα με τα μάτια της προγνώσεως. Διότι πώς θα ήταν λογικό να πει: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου», ή πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», αν ο θεολόγος δεν είχε δει και την κατάβασή του και την ανάβασή του με την πρόγνωση του Πνεύματος; Γι' αυτό, όπως προείπα, αλλού λέει ότι ανυψώθηκε, και αλλού ότι ανέβηκε, για να πιστέψουμε ότι ο ίδιος Κύριος είναι Θεός και άνθρωπος σε μία υπόσταση. Διότι, ως προς τη θεότητα ανέβηκε, ενώ ως προς το σώμα λέγεται ότι ανυψώθηκε, δηλαδή ότι αναλήφθηκε. Επομένως, πρέπει να κατανοούμε πλήρως ότι αυτός που κατήλθε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα με την αγαθότητά του, ώστε αφού λυτρώσει πρώτα τους αποστόλους του από τα πάθη της αμαρτίας μέσω της καθόδου του Αγίου Πνεύματος, τελικά να τους υψώσει. Διότι τι λέει; «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου». Διότι πραγματικά αγαπητοί του Κυρίου είναι πρωτίστως εκείνοι που συμμετείχαν στο πάθος του σε όλα, και έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και κήρυκες της μεγαλειότητάς του.

Όπως, λοιπόν, ξέφυγαν κάποτε τις πληγές στην Αίγυπτο από το πρόσωπο του ολοθρευτή, χρησιμοποιώντας το σημείο του αίματος, με τον ίδιο τρόπο, για την αποτροπή του πολεμίου και εχθρού των ανθρώπινων ψυχών, ο οποίος συνηθίζει να τις τοξεύει και να τις καταρρίπτει στην πλάνη της ειδωλολατρίας, έχει δοθεί το αναφερόμενο εδώ σημείο σε εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με.» Αυτά και τα όσα τα ακολουθούν μέχρι το τέλος τα περιέχει και ο ρζʹ ψαλμός.

Αλλά στα μεν προκείμενα, τα όσα προαναφέρθηκαν δήλωναν την αποβολή του Ισραήλ· ενώ στον 107ο (ρζ΄) Ψαλμό, όσα προηγούνται τούτου, δηλαδή του «για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου» και των όσων ακολουθούν, προαναγγέλλουν σαφώς την κλήση των εθνών. Διότι, αφού ο λόγος προείπε στον 107ο Ψαλμό: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα υμνήσω και θα ψάλω. Εξέγερθητι, η δόξα μου, εξέγερθητι ψαλτήρι και κιθάρα, θα εγερθώ από τον όρθρο», στη συνέχεια προσθέτει: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη· διότι μέγα πάνω από τους ουρανούς είναι το έλεός σου, και η αλήθεια σου φτάνει έως τα νέφη. Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Έπειτα αναφέρει επιπλέον τα όσα εξετάζονται στο παρόν κείμενο: «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με», και τα υπόλοιπα σύμφωνα με τα προκείμενα. Θαύμασα δε πάρα πολύ την οικονομία του Αγίου Πνεύματος· διότι από δύο στηλογραφίες συνέθεσε έναν ψαλμό, τον 107ο (ρζ΄).

Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου. Σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με. Ο Θεός μίλησε μέσω του αγίου του: Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών. Ικετεύω και παρακαλώ να έλθει γρήγορα η χάρη, και εσύ, ο Ύψιστος Θεός που υμνείσαι στους ουρανούς, να γίνεις γνωστός, και να φανερώσεις τη δόξα σου σε όλη τη γη. Διότι, όταν γίνει αυτό, θα λυτρωθούν οι αγαπητοί σου από την πικρή δουλεία και την αιχμαλωσία την οποία υπέστησαν όταν έγιναν υποχείριοι. Σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με. Ο Θεός μίλησε μέσω του αγίου του. Ποιος ήταν ο άγιός του, αν όχι ο μονογενής Υιός, ο οποίος είναι αληθώς άγιος και αγαπητός, μέσω του οποίου ο Θεός έδωσε την απάντηση στην προσευχή που του απηύθυναν; Ως προς την προσευχή, λοιπόν, που έλεγε: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ», απαντά λέγοντας, «Θα υψωθώ», ενώ στο: «Και σε όλη τη γη η δόξα σου», απαντά πάλι με τα ακόλουθα ξεκινώντας από το: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών».

«Εξεγέρθητι ἡ δόξα μου»: Ο λόγος αφορά τον Χριστό· διότι με πολλή δόξα αναστήθηκε από τους νεκρούς, και η δόξα όλων των αγίων είναι ο Χριστός. «Εγέρθητι ψαλτήριον»: Εννοεί την ψυχή, η οποία ενεργεί τον ψαλμό, και κιθάρα τη γλώσσα, η οποία κρούει τους φθόγγους. Διότι μαζί με την ψυχή και το σώμα αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς. «Εξεγερθήσομαι»: Εννοεί τον Χριστό· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Εξομολογήσομαι»: Διότι όλοι οι πιστοί, ξυπνώντας νωρίς στην εκκλησία, δοξολογούν μαζί με όλον τον λαό τον Θεό· γι' αυτό λέει «εν λαοίς», διότι η δοξολογία γίνεται από όλους. «Καὶ ψαλῶ»: Ο προφήτης υποδηλώνει την κλήση των εθνών. «Ὅτι ἐμεγαλύνθη»: Από τη γη έως τους ουρανούς υψώθηκε ο άνθρωπος, αφού ελεήθηκε. «Καὶ ἕως»: Έως τα σύννεφα, λέει, οικοδόμησες την αλήθειά Σου, θεμελιώνοντάς την πάνω στη γη. Υποδηλώνει δε το ύψος της αλήθειας. «Υψώθητι»: Εδώ υποδηλώνει την Ανάληψη, την ένσαρκη άνοδο από τη γη. «Καὶ ἐπὶ πᾶσαν»: Διότι, αφού ανήλθε στον ουρανό, δεν άφησε έρημη τη γη, αλλά τη γέμισε με τη δόξα του ονόματός Του. «Ὅπως ἄν»: Οι απόστολοι γέμισαν όλη τη γη με τη δόξα του Κυρίου. «Σῶσον»: Η δεξιά του Πατρός είναι ο Χριστός· διότι δι' Αυτού σώθηκε όλη η κτίση στον ουρανό και πάνω στη γη. «Ὁ Θεός»: Ο Πατέρας μέσω του Υιού μίλησε στον κόσμο, ο Υιός μέσω του Πατέρα ευαγγελίστηκε τη ζωή στους ανθρώπους.

Διότι ιδού, και τώρα κάτι παρόμοιο προτείνει, προσευχόμενος να υψωθεί ο Θεός στους ουρανούς· καίτοι Αυτός βρίσκεται παντοτινά στα ύψη, όπως λέει ο Ησαΐας: «Άγιος ο Κύριος που κατοικεί στα ύψη». Και ο Δαβίδ λέει το εξής: «Εσύ μόνος είσαι Ύψιστος πάνω σε όλη τη γη». Αλλά ύψωση του Θεού στους ουρανούς ονομάζει την ανάβαση του Μονογενούς στον ουρανό μαζί με τη σάρκα. «Για να ελευθερωθούν οι αγαπητοί σου». Αγαπητοί του Θεού είναι οι άνθρωποι που σώθηκαν από Αυτόν μέσω της αγάπης Του προς το δικό μας γένος· τους οποίους, αφού ανυψώθηκε στον ουρανό, ελευθέρωσε από την αρχαία αιχμαλωσία, όπως λέει ο Παύλος: «Αφού ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Και δεν θα έκανε λάθος κανείς αν ονόμαζε «δεξιά του Θεού» το Άγιο Πνεύμα, επειδή ονομάζεται και «δάκτυλος του Θεού», εφόσον η Αγία Τριάδα έχει μία ουσία, δύναμη και ενέργεια.

Αλλά βεβαίως και ο Δαβίδ λέγει: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου· για να λυτρωθούν οι αγαπημένοι σου, σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με· θα υψωθώ και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Και πάλι: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Και πάλι: «Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε στο άγιο όρος του, διότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας». Και πάλι: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα». «Και όταν εισήλθαν», λέγει, «ανέβηκαν στο υπερώο, όπου διέμεναν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και ο Ανδρέας, ο Φίλιππος και ο Θωμάς, ο Βαρθολομαίος και ο Ματθαίος, ο Ιάκωβος του Αλφαίου και ο Σίμων ο Ζηλωτής και ο Ιούδας του Ιακώβου. Όλοι αυτοί προσκαρτερούσαν με ομοψυχία στην προσευχή μαζί με τις γυναίκες και τη Μαρία, τη μητέρα του Κυρίου, και τους αδελφούς του». Ω, μακάριες γυναίκες, διότι και μετά την ανάληψή του δεν εγκατέλειψαν τους αποστόλους, αλλά βρίσκονταν μαζί τους και προσκαρτερούσαν. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ακολουθώντας τον Κύριο, διακόνησαν με τα υπάρχοντά τους τόσο τον ίδιο όσο και τους μαθητές του.

Αυτό ακριβώς είπε και ο μακάριος Αμβακούμ: «Κάλυψε τους ουρανούς η αρετή του, και από τη σύνεσή του είναι πλήρης η γη». Αυτό είπε και ο μακάριος Δαβίδ στον όγδοο ψαλμό: «Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Επομένως, το «Υψώσου» λέγεται αντί του: αποδείξου υψηλός και υπέρτερος όλων, και ας μάθει όλη η γη τη δική σου δόξα. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου· σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με». Διότι ζητά να έλθει γρήγορα η χάρη, και Εκείνος που υψώνεται στους ουρανούς να φανερώσει τη δόξα Του σε όλη τη γη, ώστε να λυτρωθούν εκείνοι που μπορούν να πουν: «Καθώς μας εξέλεξε στο πρόσωπό του προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του με αγάπη, προορίζοντάς μας για υιοθεσία μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Αγαπητοί δε του Θεού είναι οι άνθρωποι που σώθηκαν μέσω της αγάπης Του προς το δικό μας γένος, τους οποίους, αφού υψώθηκε στον ουρανό, ελευθέρωσε από την αρχαία αιχμαλωσία, όπως λέει ο Παύλος: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία, έλαβες χαρίσματα μεταξύ των ανθρώπων». Ως «δεξιά του Θεού» ονομάζει την αγαθή ενέργεια ή το Άγιο Πνεύμα· επειδή ονομάζεται και «δάκτυλος Θεού», εφόσον η Τριάδα έχει μία ουσία, δύναμη και ενέργεια.

Ψαλμός ρζ΄ Του Δαβίδ. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου» για να υμνεί και να σου ψάλλει. «Εγέρσου», η δόξα μου, η χάρη της προφητείας μου. «Θα εγερθώ τα χαράματα», καθώς υποσχέθηκα να έχω έτοιμη την καρδιά μου. «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Το ότι δε έχει ειπωθεί και εκ προσώπου του Χριστού το «θα εγερθώ τα χαράματα», το έχει δηλώσει ολοκάθαρα λέγοντας: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Εσύ μεν «υψώσου» αφού αναληφθείς στους ουρανούς από τους οποίους και κατήλθες, «η δε δόξα σου σε όλη τη γη», λόγω του πλήθους των θαυμάτων σου, δεν θα λησμονηθεί. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», οι απόστολοι μαζί με τους μάρτυρες, από τα χέρια των εχθρικών τυράννων, «σώσε με με το δεξί σου χέρι και εισάκουσέ με», λέει ο Δαβίδ και ο λαός. Έπειτα λέει ο Χριστός: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». Σίκιμα είναι η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ναζαρέτ. «Και την κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρήσω»· πρόκειται για την κοιλάδα στην οποία είχαν τις σκηνές τους οι Χαναναίοι. Σε εσάς, λέει, αφού την μετρήσω θα την διαμοιράσω. Επειδή δε η Σίκιμα αποτελεί κλήρο του Ιωσήφ, απαριθμεί τους απογόνους του λέγοντας: «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ και δικός μου είναι ο Μανασσής, και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου». Διότι αυτές είναι οι φυλές του Ιωσήφ τις οποίες διαμοίρασε, όπως ακριβώς είπε: «Θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». «Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου».