Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 107:8

Ο Θεός μίλησε μέσω του Αγίου του. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Στις έσχατες αυτές ημέρες μάς μίλησε μέσω του Υιού». Διότι Αυτός είναι ο Άγιος του Θεού και Πατρός. Τι όμως είπε, και προς ποιον μίλησε; Επειδή προσευχήθηκε στον προηγούμενο ψαλμό λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου»· για τον λόγο αυτόν αποκρίνεται ότι θα διαμοιράσει τα Σίκιμα, δηλαδή το βασίλειο του Ισραήλ· διότι αυτό βρισκόταν στα Σίκιμα. Διότι το έδωσε στα αλλόφυλα έθνη που πίστεψαν σε Αυτόν.

«Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ». Από την αρχή μέχρι την παρούσα λέξη είναι ίδιος με τον πεντηκοστό έκτο ψαλμό, και από αυτήν μέχρι το τέλος με τον πεντηκοστό ένατο. Και έχουν ειπωθεί τα πρέποντα. «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Συχέμ». Υποσχέθηκε με χαρά να διαμοιράσει στα έθνη τα εκλεκτά και εξαίρετα των Ιουδαίων και να τα κατανείμει ως κληρονομιά.

Όπως, λοιπόν, ξέφυγαν κάποτε τις πληγές στην Αίγυπτο από το πρόσωπο του ολοθρευτή, χρησιμοποιώντας το σημείο του αίματος, με τον ίδιο τρόπο, για την αποτροπή του πολεμίου και εχθρού των ανθρώπινων ψυχών, ο οποίος συνηθίζει να τις τοξεύει και να τις καταρρίπτει στην πλάνη της ειδωλολατρίας, έχει δοθεί το αναφερόμενο εδώ σημείο σε εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με.» Αυτά και τα όσα τα ακολουθούν μέχρι το τέλος τα περιέχει και ο ρζʹ ψαλμός.

Και ποιον θα μπορούσε να ονομάσει κάποιος «δεξιά του Θεού» παρά τον Χριστό Του, ο οποίος ονομάζεται έτσι μεταφορικά; Διότι, όπως αλλού έχει ονομαστεί δύναμη και σοφία, δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση, έτσι και τώρα θα μπορούσε να ονομαστεί «δεξιά»· επειδή επρόκειτο να χορηγήσει σε όλους τους ανθρώπους τα δεξιά και τα σωτήρια. «Ο Θεός ελάλησεν εν τω αγίω αυτού», και τα εξής. Όταν το Άγιο Πνεύμα προσευχήθηκε να ελευθερωθούν οι αγαπημένοι του Θεού, ο Θεός, χωρίς να αναβάλει καθόλου, αποκρίνεται λέγοντας: «Θα υψωθώ και θα διαμερίσω τα Σίκιμα». Και επειδή ο Θεός μίλησε αυτά μέσω του Λόγου Του, σαν μέσω ερμηνευτή, το Άγιο Πνεύμα, αφού τα άκουσε, διδάσκει και εμάς να τα γνωρίζουμε· γι' αυτό λέει: «Ο Θεός ελάλησεν εν τω αγίω αυτού». Οι δαίμονες, εξάλλου, ποτέ δεν αγνόησαν τον Άγιο του Θεού όταν έλαβε μορφή δούλου· γι' αυτό φώναζαν λέγοντας: «Γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο Άγιος του Θεού». Αλλά και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «Μία φορά ορκίστηκα στον άγιό μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ». Διότι, όπως ένας πατέρας ορκίζεται στο αγαπημένο του παιδί, έτσι και ο Θεός των όλων ορκίζεται στον Υιό. Έτσι, λοιπόν, και εδώ «ο Θεός ελάλησεν εν τω αγίω αυτού»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Ο Θεός ελάλησεν εν τω ηγιασμένω αυτού». Και πότε εκπληρώθηκε αυτό, παρά όταν στις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού; Και τι ελάλησε παρά τα όσα ακολουθούν λέγοντας: «Θα αγαλλιάσω και θα διαμερίσω τα Σίκιμα»;

Στον εκατοστό έβδομο ψαλμό, λοιπόν, έχει ειπωθεί: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα», πολύ ταιριαστά· επειδή σε εκείνον τον ψαλμό, στους προηγούμενους στίχους, ελέγετο: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου». Διότι σε σχέση με το «υψώσου», έχει ακολουθήσει το «θα υψωθώ»· εδώ όμως, σε σχέση με το «σώσε με τη δεξιά σου» και με το «για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», χαίροντας για τη σωτηρία των αγαπητών του, δίνει την απάντηση λέγοντας: «Θα αγαλλιάσω»· ή, κατά τον Ακύλα: «Θα καυχηθώ»· ή, κατά τον Σύμμαχο: «Θα καυχηθώ και θα διανείμω τη Σίκιμα». Αυτή δε ήταν η μερίδα που από παλαιά είχε οριστεί κατ' εξαίρεση για τον Ιωσήφ, για την οποία υπερηφανεύονταν παλαιότερα μεν οι απόγονοι των Ιουδαίων, τώρα δε το φύλο των Σαμαρειτών. Η ίδια αυτή Σίκιμα ταυτίζεται με τη Συχέμ, την οποία έδωσε ο Ιακώβ στον Ιωσήφ· εκεί βρίσκεται το φρέαρ και η πηγή του Ιακώβ, τα οποία μνημονεύει το Ευαγγέλιο, αναφέροντας ότι ο Σωτήρας επισκέφθηκε τον τόπο, και ότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν σε αυτόν.

Είναι γεγραμμένο, λοιπόν, ότι ο Φίλιππος, αφού κατέβηκε στην πόλη της Σαμάρειας, τους κήρυττε τον Χριστό. Τα πλήθη πρόσεχαν ομόθυμα τα όσα έλεγε ο Φίλιππος, καθώς τον άκουγαν και έβλεπαν τα σημεία που επιτελούσε· και ακούστηκε μεγάλη φωνή χαράς σε εκείνη την πόλη. Και στη συνέχεια αναφέρεται: «Όταν άκουσαν οι απόστολοι στα Ιεροσόλυμα ότι η Σαμάρεια δέχθηκε τον λόγο του Θεού, έστειλαν σε αυτούς τον Πέτρο και τον Ιωάννη, οι οποίοι κατέβηκαν και προσευχήθηκαν γι' αυτούς για να λάβουν Άγιο Πνεύμα»· και προσθέτει: «Τότε έθεταν τα χέρια πάνω τους, και λάμβαναν Άγιο Πνεύμα». Αυτά, λοιπόν, έγιναν στη Σαμάρεια, προς εκπλήρωση της προκείμενης επαγγελίας, η οποία λέει: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα». Διότι στους κατοίκους της Σαμάρειας διαμοίρασε το Άγιο Πνεύμα μετά την ανάληψή Του και μετά την ύψωσή Του, όταν «αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία και έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Και αυτά συνέβησαν μετά την εκδίωξη των μαθητών του Σωτήρος από τα Ιεροσόλυμα.

Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «Έγινε δε μεγάλος διωγμός εναντίον της Εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα· και όλοι διασκορπίστηκαν»· και πάλι: «Αυτοί, λοιπόν, που διασκορπίστηκαν, περιήλθαν τους τόπους κηρύττοντας τον λόγο». Έπειτα στη συνέχεια αναφέρεται πώς κήρυτταν το Ευαγγέλιο σε όσους βρίσκονταν στη Σαμάρεια, και πώς οι απόστολοι τους μετέδιδαν το Άγιο Πνεύμα. Αποδεικνύεται, επομένως, πώς έχει ειπωθεί το: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα»· διότι, μετά την ύψωση του Σωτήρα, όλα αυτά εκπληρώθηκαν.

Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου. Σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με. Ο Θεός μίλησε μέσω του αγίου του: Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών. Ικετεύω και παρακαλώ να έλθει γρήγορα η χάρη, και εσύ, ο Ύψιστος Θεός που υμνείσαι στους ουρανούς, να γίνεις γνωστός, και να φανερώσεις τη δόξα σου σε όλη τη γη. Διότι, όταν γίνει αυτό, θα λυτρωθούν οι αγαπητοί σου από την πικρή δουλεία και την αιχμαλωσία την οποία υπέστησαν όταν έγιναν υποχείριοι. Σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με. Ο Θεός μίλησε μέσω του αγίου του. Ποιος ήταν ο άγιός του, αν όχι ο μονογενής Υιός, ο οποίος είναι αληθώς άγιος και αγαπητός, μέσω του οποίου ο Θεός έδωσε την απάντηση στην προσευχή που του απηύθυναν; Ως προς την προσευχή, λοιπόν, που έλεγε: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ», απαντά λέγοντας, «Θα υψωθώ», ενώ στο: «Και σε όλη τη γη η δόξα σου», απαντά πάλι με τα ακόλουθα ξεκινώντας από το: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών».

«Εξεγέρθητι ἡ δόξα μου»: Ο λόγος αφορά τον Χριστό· διότι με πολλή δόξα αναστήθηκε από τους νεκρούς, και η δόξα όλων των αγίων είναι ο Χριστός. «Εγέρθητι ψαλτήριον»: Εννοεί την ψυχή, η οποία ενεργεί τον ψαλμό, και κιθάρα τη γλώσσα, η οποία κρούει τους φθόγγους. Διότι μαζί με την ψυχή και το σώμα αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς. «Εξεγερθήσομαι»: Εννοεί τον Χριστό· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Εξομολογήσομαι»: Διότι όλοι οι πιστοί, ξυπνώντας νωρίς στην εκκλησία, δοξολογούν μαζί με όλον τον λαό τον Θεό· γι' αυτό λέει «εν λαοίς», διότι η δοξολογία γίνεται από όλους. «Καὶ ψαλῶ»: Ο προφήτης υποδηλώνει την κλήση των εθνών. «Ὅτι ἐμεγαλύνθη»: Από τη γη έως τους ουρανούς υψώθηκε ο άνθρωπος, αφού ελεήθηκε. «Καὶ ἕως»: Έως τα σύννεφα, λέει, οικοδόμησες την αλήθειά Σου, θεμελιώνοντάς την πάνω στη γη. Υποδηλώνει δε το ύψος της αλήθειας. «Υψώθητι»: Εδώ υποδηλώνει την Ανάληψη, την ένσαρκη άνοδο από τη γη. «Καὶ ἐπὶ πᾶσαν»: Διότι, αφού ανήλθε στον ουρανό, δεν άφησε έρημη τη γη, αλλά τη γέμισε με τη δόξα του ονόματός Του. «Ὅπως ἄν»: Οι απόστολοι γέμισαν όλη τη γη με τη δόξα του Κυρίου. «Σῶσον»: Η δεξιά του Πατρός είναι ο Χριστός· διότι δι' Αυτού σώθηκε όλη η κτίση στον ουρανό και πάνω στη γη. «Ὁ Θεός»: Ο Πατέρας μέσω του Υιού μίλησε στον κόσμο, ο Υιός μέσω του Πατέρα ευαγγελίστηκε τη ζωή στους ανθρώπους.

«Θα υψωθώ». Διότι υψώθηκε επί του σταυρού και μοίρασε στον καθένα από τους πιστούς τη δύναμη. Διότι το Σίκιμα ερμηνεύεται ως «ωμίασις», που είναι η δύναμη. «Και την κοιλάδα». Ονομάζει κοιλάδα τη συγκατάβαση του Χριστού, η οποία κατασκήνωσε ανάμεσα στους ανθρώπους· και αυτήν, αφού την οριοθέτησε (διακόνησε), τη μέτρησε. Αυτή δε είναι η Εκκλησία. «Δικός μου είναι». Δική μου μαρτυρία, λέει, είναι ο Χριστός επί του σταυρού.

Ο προφήτης, λοιπόν, παρακαλεί το Πνεύμα να σωθούμε και να εισακουστούμε, ώστε να γίνουμε πνευματικοί και μέτοχοι της θείας χάριτος. Ο Θεός μίλησε στο άγιό Του: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών». Αυτό που ζήτησε ο προφήτης το έλαβε, και επειδή είπε «Υψώσου», ο Δεσπότης αποκρίνεται λέγοντας «Θα υψωθώ», και μάλιστα δείχνει τον τρόπο: «Θα διαμοιράσω τα Σίκιμα». Αυτή η πόλη δόθηκε κατ' εξαίρεση στον Ιωσήφ. Αλλά και την κοιλάδα, που είχε ερημωθεί και στο παρελθόν είχε δεχθεί τις σκηνές των ποιμένων, θα τη γεμίσω με κατοίκους και θα φροντίσω να διανεμηθεί σε όσους επιστρέψουν. Με αυτά τα ονόματα χαρακτηρίζει τη δωρεά του Πνεύματος. Η «κοιλάδα των σκηνών» σημαίνει προφανώς τις Εκκλησίες, επειδή σε αυτή την κοιλάδα έχουν αποκτήσει τη συγκέντρωση των νοητών υδάτων (εννοώ του βαπτίσματος) με τη χορηγία του Πνεύματος, για την οποία λέει αλλού ο Δαβίδ: «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν το σιτάρι»· διότι ο καρπός της σωτηρίας μας πληθύνεται μέσα στις κολυμβήθρες του βαπτίσματος.

Ψαλμός ρζ΄ Του Δαβίδ. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου» για να υμνεί και να σου ψάλλει. «Εγέρσου», η δόξα μου, η χάρη της προφητείας μου. «Θα εγερθώ τα χαράματα», καθώς υποσχέθηκα να έχω έτοιμη την καρδιά μου. «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Το ότι δε έχει ειπωθεί και εκ προσώπου του Χριστού το «θα εγερθώ τα χαράματα», το έχει δηλώσει ολοκάθαρα λέγοντας: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Εσύ μεν «υψώσου» αφού αναληφθείς στους ουρανούς από τους οποίους και κατήλθες, «η δε δόξα σου σε όλη τη γη», λόγω του πλήθους των θαυμάτων σου, δεν θα λησμονηθεί. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», οι απόστολοι μαζί με τους μάρτυρες, από τα χέρια των εχθρικών τυράννων, «σώσε με με το δεξί σου χέρι και εισάκουσέ με», λέει ο Δαβίδ και ο λαός. Έπειτα λέει ο Χριστός: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». Σίκιμα είναι η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ναζαρέτ. «Και την κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρήσω»· πρόκειται για την κοιλάδα στην οποία είχαν τις σκηνές τους οι Χαναναίοι. Σε εσάς, λέει, αφού την μετρήσω θα την διαμοιράσω. Επειδή δε η Σίκιμα αποτελεί κλήρο του Ιωσήφ, απαριθμεί τους απογόνους του λέγοντας: «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ και δικός μου είναι ο Μανασσής, και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου». Διότι αυτές είναι οι φυλές του Ιωσήφ τις οποίες διαμοίρασε, όπως ακριβώς είπε: «Θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». «Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου».