Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 107:9

Δικός μου είναι ο Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής. Μέσω του Γαλαάδ και του Μανασσή υποδηλώνει ότι κατά την επιφάνειά του κηρύττει τη χάρη πρώτα στους Ιουδαίους. Αλλά και ο Εφραίμ, λέει, και ο Ιούδας, τα δύο βασίλεια του Ισραήλ, ομοίως θα δεχθούν τη χάρη. Το δε «κραταίωσις της κεφαλής μου», σημαίνει «η ισχύς της εξουσίας μου». Διότι της εξουσίας του την οποία ασκούσε, δηλαδή του Ισραήλ, ο Εφραίμ ήταν η ισχύς· επειδή από αυτόν προερχόταν η βασιλεία του Ισραήλ. «Μωάβ λέβης της ελπίδος μου». Λέβης μεν σημαίνει το δοχείο. Λέει δε ότι και οι Μωαβίτες, δηλαδή το πρώην άθεο έθνος, υποδέχεται την ελπίδα προς εμένα. «Επί την Ιδουμαίαν εκτενώ το υπόδημά μου». Και μέσα στην Ιδουμαία, λέει, θα περιπατήσω. Η Ιδουμαία, πάλι, ήταν έθνος αλλοφύλων. Μέσα από αυτά, λοιπόν, φανερώνεται σε εμάς ότι την πίστη σε αυτόν θα την αποδεχθούν και τα έθνη· γι' αυτό λέει: «Σε εμένα οι αλλόφυλοι υποτάχθηκαν».

Δικός μου είναι ο Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής. Εγγονός του Μανασσή είναι ο Γαλαάδ· για να δείξει τη διαδοχή των πατριαρχών που προέρχεται από τον Θεό, από τους οποίους κατάγεται ο Χριστός κατά σάρκα. Και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου· ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου. Τα διασπασμένα μέρη τα συνενώνει διά της ομονοίας.

Όπως, λοιπόν, ξέφυγαν κάποτε τις πληγές στην Αίγυπτο από το πρόσωπο του ολοθρευτή, χρησιμοποιώντας το σημείο του αίματος, με τον ίδιο τρόπο, για την αποτροπή του πολεμίου και εχθρού των ανθρώπινων ψυχών, ο οποίος συνηθίζει να τις τοξεύει και να τις καταρρίπτει στην πλάνη της ειδωλολατρίας, έχει δοθεί το αναφερόμενο εδώ σημείο σε εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με.» Αυτά και τα όσα τα ακολουθούν μέχρι το τέλος τα περιέχει και ο ρζʹ ψαλμός.

Επειδή ο Ιωσήφ απέκτησε δύο παιδιά, τον Εφραίμ και τον Μανασσή, οι απόγονοι του Εφραίμ, αφού αποσχίστηκαν από την Ιερουσαλήμ, ίδρυσαν το βασίλειό τους στη Σαμάρεια και στην προαναφερθείσα Συχέμ, που ονομάζεται και Σίκιμα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ο Εφραίμ είναι η κραταίωση της κεφαλής μου», ή, «η δύναμη της εξουσίας μου»· ενώ εκείνοι που προήλθαν από τον Μανασσή κατείχαν τη Γαλαάδ· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δική μου είναι η Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής». Διότι ο μεν τόπος υποδηλωνόταν από τη Γαλαάδ, ενώ οι κάτοικοι από τον Μανασσή. Όπως λοιπόν αυτοί, λέει, έγιναν δικοί μου, δηλαδή και οι γιοι του Μανασσή που κατοίκησαν τη Γαλαάδ, και οι γιοι του Εφραίμ που εξουσίασαν τον λαό στα Σίκιμα· αλλά και όπως στην ίδια την Ιερουσαλήμ εκείνοι που βασίλευσαν από τη φυλή του Ιούδα ήταν δικοί μου, και βασιλιάδες της δικής μου μερίδας· έτσι θα γίνουν κάποτε δικά μου και τα έθνη των αλλοφύλων. Και υποδηλώνει όλους τους αλλοφύλους μέσω του Μωάβ και μέσω της Ιδουμαίας, συμπεριλαμβάνοντας μέσω αυτών των δύο εθνών, στα οποία είχε απαγορευτεί να εισέρχονται στην Εκκλησία του Θεού, και όλα τα υπόλοιπα.

Δικός μου είναι ο Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής· και ο Εφραΐμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου. Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου, ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου. Επειδή ο Εφραΐμ και ο Μανασσής έγιναν υιοί του Ιωσήφ, και οι απόγονοί τους κατέλαβαν την ονομαζόμενη χώρα Γαλαάδ, καθώς και τη Συχέμ και τη Σαμάρεια, όπου είχε συσταθεί το βασίλειο του Ισραήλ· για τον λόγο αυτόν λέει ότι και αυτοί είναι δικοί του, ενώ τον Εφραΐμ κατεξοχήν, εξαιτίας της βασιλείας που συστήθηκε από αυτόν, τον ονομάζει κραταίωση της κεφαλής του. Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου, ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου. Λέει ότι ο Ιούδας είναι βασιλιάς του. Είναι δε ολοφάνερο ότι, σύμφωνα με τον Απόστολο, από τον Ιούδα ανέτειλε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από τον οποίο συγκροτήθηκε το βασιλικό γένος. Ενώνει δε εδώ ο λόγος τον Εφραΐμ και τον Ιούδα, επειδή παλαιότερα ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων διαιρούνταν σε δύο βασίλεια, προφητεύοντας έτσι ότι δεν θα υπάρχει πλέον αυτή η διάσταση, αλλά ένωση ολόκληρου του έθνους. Και αυτά εκπληρώθηκαν κατά την επιφάνεια του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Διότι εκείνα τα χρόνια ήταν ενωμένο ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, χωρίς πλέον να είναι διαιρεμένο σε δύο βασίλεια. Γι' αυτό και ομοίως κήρυττε ο Σωτήρας το Ευαγγέλιο της βασιλείας, και απέστειλε τους μαθητές του σε όλες τις φυλές τους. Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου, ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου.

Τα Σίκιμα ερμηνεύονται «ωμίασις», δηλαδή εξοχή· διότι αυτό δηλώνει ο ώμος στην Αγία Γραφή. Εξού και για τον Σαούλ αναφέρεται: «Ήταν υψηλότερος από τους ώμους και πάνω». Τι είναι δε υψηλότερο από το Πνεύμα; Ή ποια υπεροχή μπορεί να βρεθεί ως προς τη δωρεά που προέρχεται από εκεί, την οποία ο Χριστός, αφού υψώθηκε, διαμοιράζει, αλλά και διαμετρά, δηλαδή την κατανέμει με μέτρο; Διότι στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον. «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής· και ο Εφραΐμ είναι η προστασία της κεφαλής μου, ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου». Διότι θα οικειωθώ όχι μόνο τον Μανασσή, αλλά και τη χώρα του. Επειδή ο Γαλαάδ είναι όνομα τόπου, ενώ ο Μανασσής ονομασία φυλής. Αλλά και στον Εφραΐμ θα αποδώσω την προηγούμενη δύναμη. Τον δε Ιούδα θα τον καταστήσω βασιλιά όλων των φυλών. Διότι μετά την επάνοδο οι φυλές παρέμειναν αδιαίρετες· και ο Ζοροβάβελ ηγούνταν και αυτών και εκείνων· κυρίως όμως και αληθώς ο Δεσπότης Χριστός, ο οποίος βλάστησε κατά σάρκα από τον Ιούδα, βασιλεύει σε όλη την κτίση. «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου· πάνω στην Ιδουμαία θα ρίξω το υπόδημά μου, σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι». Τόση δε ισχύ θα παράσχω στον λαό μου, ώστε να κυριαρχήσει και επί των αλλοφύλων, και να λάβει ως υπηκόους τους Μωαβίτες και τους Ιδουμαίους. Ακριβέστερα δε, αυτά έχουν ειπωθεί στον πεντηκοστό ένατο ψαλμό.

Ψαλμός ρζ΄ Του Δαβίδ. «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου» για να υμνεί και να σου ψάλλει. «Εγέρσου», η δόξα μου, η χάρη της προφητείας μου. «Θα εγερθώ τα χαράματα», καθώς υποσχέθηκα να έχω έτοιμη την καρδιά μου. «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Το ότι δε έχει ειπωθεί και εκ προσώπου του Χριστού το «θα εγερθώ τα χαράματα», το έχει δηλώσει ολοκάθαρα λέγοντας: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Εσύ μεν «υψώσου» αφού αναληφθείς στους ουρανούς από τους οποίους και κατήλθες, «η δε δόξα σου σε όλη τη γη», λόγω του πλήθους των θαυμάτων σου, δεν θα λησμονηθεί. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου», οι απόστολοι μαζί με τους μάρτυρες, από τα χέρια των εχθρικών τυράννων, «σώσε με με το δεξί σου χέρι και εισάκουσέ με», λέει ο Δαβίδ και ο λαός. Έπειτα λέει ο Χριστός: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». Σίκιμα είναι η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ναζαρέτ. «Και την κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρήσω»· πρόκειται για την κοιλάδα στην οποία είχαν τις σκηνές τους οι Χαναναίοι. Σε εσάς, λέει, αφού την μετρήσω θα την διαμοιράσω. Επειδή δε η Σίκιμα αποτελεί κλήρο του Ιωσήφ, απαριθμεί τους απογόνους του λέγοντας: «Δικός μου είναι ο Γαλαάδ και δικός μου είναι ο Μανασσής, και ο Εφραίμ είναι το στήριγμα της κεφαλής μου». Διότι αυτές είναι οι φυλές του Ιωσήφ τις οποίες διαμοίρασε, όπως ακριβώς είπε: «Θα διαμοιράσω τη Σίκιμα». «Ο Ιούδας είναι ο βασιλιάς μου».