Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:10

Ας γίνουν οι υιοί του ορφανοί. Υιοί είναι οι λογισμοί του· διότι έμειναν ορφανοί από τη χάρη του Χριστού. Γυναίκα δε είναι η ψυχή του· διότι χήρεψε και αυτή, εκπίπτοντας από τον Χριστό εξαιτίας της παρανομίας. Κλονιζόμενοι ας εκπατριστούν οι υιοί του και ας επαιτήσουν. Διότι οι λογισμοί του, τους οποίους αναφέραμε ως υιούς, αφού απομακρύνθηκαν από τον Χριστό, από φιλαργυρία άπλωσαν το χέρι στο αργύριο, σαν να ήταν άποροι και επαίτες.

Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί, και η γυναίκα του χήρα· περιπλανώμενοι ας εκτοπιστούν οι γιοι του και ας επαιτήσουν· ας εκδιωχθούν από τις εστίες τους. Είναι πιθανό, σύμφωνα με την κυριολεκτική σημασία του κειμένου, όλα αυτά να έχουν ρητώς εκπληρωθεί εις βάρος του προδότη μετά τον απαγχονισμό του, αφενός με το να μείνουν τα παιδιά του ορφανά, αφετέρου με το να περιέλθει η γυναίκα του σε χηρεία, και με το να εκπληρωθούν κατά γράμμα όλα όσα αναφέρθηκαν στη συνέχεια, ώστε να επαληθευθεί η προφητεία του Σωτήρα μας μέσω του ψαλμού ότι αυτά επρόκειτο να συμβούν. Θα κατανοήσεις δε ότι αυτά εκπληρώθηκαν κατά γράμμα και στον λαό του ιουδαϊκού έθνους μετά την επιβουλή του εναντίον του Χριστού· διότι, αφού παρήλθαν λίγα χρόνια μετά τον σταυρό, ολόκληρο το έθνος κατέστη περιπλανώμενο· και άλλοι μεν θανατώθηκαν, ενώ οι γυναίκες τους μαζί με τα παιδιά εξανδραποδίστηκαν.

«Εν τω κρίνεσθαι»: Διότι όταν ο Χριστός κρινόταν ενώπιον του Πιλάτου, ο Ιούδας καταδικάστηκε, εξάλλου και εκείνη την ημέρα καταδικάζεται από Αυτόν που κρίνει δίκαια, επειδή ο ίδιος έγινε πρόξενος της καταδίκης του. «Και η προσευχή»: Σε ποιον, λοιπόν, να προσευχηθεί, αφού επιβουλεύθηκε τον Θεό; «Γενηθήτωσαν»: Διότι, παίρνοντας το σκοινί, έδωσε τέλος στη ζωή του και χάθηκε. «Και την επισκοπήν»: Το αξίωμα της αποστολής έλαχε στον Ματθία. Διότι ο Ιούδας απορρίφθηκε ως παράνομος. «Γενηθήτωσαν οι υιοί»: Οι υιοί είναι οι λογισμοί του· διότι ορφάνεψαν από τη χάρη του Χριστού. «Η γυνή αυτού χήρα», δηλαδή η ψυχή του χήρεψε, αφού εξέπεσε από τον Χριστό εξαιτίας της παρανομίας. «Σαλευόμενοι»: Διότι οι λογισμοί του, που είπαμε ότι είναι οι υιοί, αφού απομακρύνθηκαν από τον Χριστό προς τη φιλαργυρία, άπλωσαν το χέρι στο αργύριο, σαν άποροι και επαίτες. Εάν πάλι είχε και σαρκικούς υιούς, εννόησε ότι και αυτοί παραδόθηκαν σε σωματική τιμωρία.

«Ας εκδιωχθούν»: Διότι ο οίκος των λογισμών είναι ο άνθρωπος, και οικόπεδο για τον Ιούδα έγινε το σώμα του, αφού έχασε τη χάρη. Και εκδιώχθηκαν από αυτόν οι λογισμοί, όταν απαγχονίστηκε. «Και ας ερευνήσει»: Ο διάβολος· διότι αυτός δάνεισε στον Ιούδα τις κακές σκέψεις. «Ας διαρπάσουν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί τον αιχμαλώτισαν, ανατρέποντας (υποκλέπτοντας) τα καλά έργα της δικαιοσύνης του. «Ας μην υπάρξει»: Πώς δηλαδή θα μπορούσε να βρει βοηθό, αφού έχασε τον Χριστό που τον βοηθούσε; «Ούτε να υπάρξει»: Αφότου δηλαδή ορφάνεψαν από τον Θεό η ψυχή και το σώμα και ο νους, ποιος πλέον θα τα σπλαχνιστεί; Ενδεχομένως η Γραφή απείλησε ότι τα ίδια θα πάθουν και όλοι όσοι έχουν τέκνα, όταν στρατεύονται κατά του Θεού. «Ας γίνει»: Αν τυχόν είχε τέκνα, οπωσδήποτε θα εξολοθρεύονταν και αυτά. «Σε μία γενεά»: Διότι σε μία ώρα, κατά την οποία αμάρτησε, εξαλείφθηκε το όνομά του από την αποστολή. «Ας μνημονευθεί»: Διότι από τους πατέρες του είχε την κατάρα ο Ιούδας. Λέει άλλωστε: Εγώ είμαι ο Θεός, που ανταποδίδω αμαρτίες πατέρων στα τέκνα έως δευτέρας και τρίτης γενεάς. «Και η αμαρτία»: Της ασέβειας, η οποία σαν μητέρα περιέθαλπε τον Ιούδα. Αναφέρεται δε και σε αυτήν που τον γέννησε. «Ας γίνουν»: Ο Ιούδας και όσοι κατακρίνονται μαζί του για τα ίδια κακά. «Και ας εξολοθρευτεί»: Από την αισθητή γη, αναφέρεται όμως και στη νοητή, η οποία είναι ο Παράδεισος.

Αυτόν θέλει να εγκαταστήσει πάνω στον Ιούδα, ώστε να τον εξουσιάζει όπως ακριβώς και τους δαίμονες· επειδή ο προδότης έγινε δική του μερίδα, όπως ακριβώς και εκείνοι. «Και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του.» Όχι μόνο πρόδωσε τον διδάσκαλο ενώ ήταν μαθητής, αλλά ούτε το πάθος της φιλαργυρίας μπορούσε να προβάλει ως δικαιολογία· διότι ο Χριστός, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία του, του ενεπιστεύθη το ταμείο, ώστε ο προδότης να μην στερείται χρημάτων. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες.» Διότι, ενώ χειροτονήθηκε απόστολος για πάντα όπως και οι υπόλοιποι απόστολοι, διατήρησε το αξίωμα για λίγες ημέρες, μέχρι την προδοσία. «Ας περιπλανώνται κλονιζόμενοι.» Διότι, αφού κλονίστηκαν από τη γνώση του Θεού, έγιναν μετανάστες από την αρχαία Ιερουσαλήμ, την πατρίδα τους· και επαιτούν παντού στη γη, μη βρίσκοντας πουθενά τόπο κατοικίας· πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των επαιτών. «Ούτε ας υπάρξει κάποιος που να τους ελεήσει.» Διότι ο ελεήμων Θεός τους αποστράφηκε και είπε: Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε·

Και δεν σταματά ούτε μέχρι την ορφάνια, αλλά και μετά από τέτοιες συμφορές προχωρεί περαιτέρω, αυξάνοντας το δεινό, αξιώνοντας να γίνουν οι δικοί του πλάνητες και μετανάστες. Διότι λέγει: «περιπλανώμενοι ας μεταναστεύσουν οι υιοί του και ας επαιτήσουν». Δηλαδή, να μην σταματήσουν να περιπλανώνται, ούτε να εξασφαλίσουν την αναγκαία τροφή, ούτε να παύσουν να αλλάζουν συνεχώς τόπο, εκδιωκόμενοι και κατατρεγμένοι σε ολόκληρη τη γη, χωρίς να βρίσκουν πουθενά τόπο για να σταθούν.

Διότι, αφού λέει: «Ας περιπλανώνται οι υιοί του και ας επαιτούν», προσθέτει: «Ας εκδιωχθούν από τις κατοικίες τους, και ας ερευνήσει ο δανειστής όλα τα υπάρχοντά του, και ας διαρπάξουν ξένοι τους κόπους του». Αυτό αποτελεί ένα άλλο είδος συμφοράς, το να παραδοθούν τα υπάρχοντά τους σε διαρπαγή, να υφίστανται τις επιβουλές των δανειστών, να κατατρέχονται με κάθε τρόπο και, το χειρότερο από όλα, μέσα σε τόσα δεινά να στερείται προστάτη· και αυτό ακριβώς εύχεται εναντίον του λέγοντας: «Ας μην υπάρξει γι' αυτόν αντιλήπτορας».

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

βʹ. Άραγε δεν εκπλήσσουν τον ακροατή τα όσα ειπώθηκαν; Άραγε δεν επιθυμείς να ακούσεις ποιος είναι αυτός που καταδικάστηκε με αυτόν τον τρόπο; Διότι, εάν, όταν ακούμε να λοιδορείται κάποιος άνθρωπος, ρωτάμε τους παρευρισκομένους να μας πουν ποιος είναι αυτός που τα ακούει αυτά· πολύ περισσότερο, όταν ακούμε τον προφήτη να καταριέται με αυτά τα λόγια, είναι αναγκαίο να μάθουμε, και μάλιστα να μάθουμε με φόβο και με συστολή της διανοίας, ποιος είναι αυτός που περιέπεσε σε τόσο σφοδρή οργή, ποιος είναι αυτός που ελύπησε το Άγιο Πνεύμα, ώστε να υποστεί τόσα και τόσο μεγάλα είδη παθημάτων. Επομένως, εάν συμφωνείτε, ας αναγνώσουμε τον ψαλμό από την αρχή με πολλή προσοχή. Και κανείς ας μην ταράσσεται. Διότι θα προβώ στην ερμηνεία του με κάθε ακρίβεια, στο μέτρο των δυνατοτήτων μου. Άλλωστε, το ζητούμενο δεν είναι μικρό· αλλά, πρώτον μεν, για ποιον λόγο, ενώ αμάρτησε ο ίδιος, αυτός δηλαδή εναντίον του οποίου στρέφονται οι κατακραυγές, τιμωρούνται μαζί του και τα παιδιά, και η γυναίκα, και οι γονείς του. Και δεύτερον, ποιος είναι αυτός που καταριέται.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά «και να εκδιωχθούν από τις κατοικίες τους». Και δικαίως καταδικάστηκαν να επαιτούν, και όλα τα υπάρχοντά τους τα άρπαξαν ξένοι και δανειστές, «και να μη βρεθεί κανείς να τον βοηθήσει, ούτε κάποιος να σπλαχνιστεί τα ορφανά του». «Τα παιδιά του να οδηγηθούν σε εξολόθρευση και σε μία γενιά να εξαλειφθεί το όνομά του». Διότι τέτοιου μεγέθους αποδείχθηκε η αμαρτία του προδότη Ιούδα, ώστε δεν κατέστρεψε ολοσχερώς μόνο τον ίδιο, αλλά μαζί και τη γυναίκα του, τα παιδιά του, την οικία του και τα υπάρχοντά του. Και όχι μόνο αυτούς, αλλά και εκείνους που τον γέννησαν. «Ας μνημονευθεί», λέει, «η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου, και η αμαρτία της μητέρας του να μην εξαλειφθεί». Ίσως επειδή, ως αίτιοι ενός πονηρού καρπού, καταστρέφονται μαζί και οι ρίζες με τον καρπό. «Και επειδή δεν θέλησε την ευλογία, ντύθηκε την κατάρα σαν ένδυμα, και αυτή εισήλθε σαν νερό στα σωθικά του, σαν λάδι στα οστά του». «Και σαν ένδυμα και σαν ζώνη του». Έτσι αυτήν την φοβερή κατάρα «ντύθηκε και ζώστηκε», και η αιτία είναι ασυγχώρητη και πάρα πολύ μεγάλη. «Επειδή», λέει, «δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά, για να τον θανατώσει».