Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:12

«Ας ερευνήσει ο δανειστής όλα όσα του ανήκουν· και ας διαρπάξουν ξένοι τον πλούτο τους. Ας μη υπάρξει γι’ αυτόν βοηθός, ούτε ας βρεθεί κανείς να ελεήσει τα ορφανά του. Ας γίνουν τα τέκνα του για εξολόθρευση· σε μία γενεά ας εξαλειφθεί το όνομά του». Ο Σύμμαχος όμως το αποδίδει έτσι: «Ας κατασχέσει ο πράκτορας όλα τα υπάρχοντά του». Πράκτορες λέγονται και οι βασιλείς των Ρωμαίων, οι οποίοι εισπράττουν τον επιβαλλόμενο φόρο. Αυτοί λοιπόν διαρπάξαν τα υπάρχοντα των Ιουδαίων, αφού τα ερεύνησαν όλα με ακρίβεια, ώστε να βρουν και να ιδιοποιηθούν ακόμη και τα κρυμμένα. Και αφού έγιναν αυτά, και οι εχθροί μοίρασαν μεταξύ τους όσα ανήκαν σε αυτούς, κανείς δεν θα είναι βοηθός τους, ούτε τα παιδιά τους θα αξιωθούν οίκτο. Έπειτα, πριν ακόμη περάσουν σαράντα χρόνια, ο λαός των Ιουδαίων υπέμεινε πανωλεθρία.

«Ας εκδιωχθούν»: Διότι ο οίκος των λογισμών είναι ο άνθρωπος, και οικόπεδο για τον Ιούδα έγινε το σώμα του, αφού έχασε τη χάρη. Και εκδιώχθηκαν από αυτόν οι λογισμοί, όταν απαγχονίστηκε. «Και ας ερευνήσει»: Ο διάβολος· διότι αυτός δάνεισε στον Ιούδα τις κακές σκέψεις. «Ας διαρπάσουν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί τον αιχμαλώτισαν, ανατρέποντας (υποκλέπτοντας) τα καλά έργα της δικαιοσύνης του. «Ας μην υπάρξει»: Πώς δηλαδή θα μπορούσε να βρει βοηθό, αφού έχασε τον Χριστό που τον βοηθούσε; «Ούτε να υπάρξει»: Αφότου δηλαδή ορφάνεψαν από τον Θεό η ψυχή και το σώμα και ο νους, ποιος πλέον θα τα σπλαχνιστεί; Ενδεχομένως η Γραφή απείλησε ότι τα ίδια θα πάθουν και όλοι όσοι έχουν τέκνα, όταν στρατεύονται κατά του Θεού. «Ας γίνει»: Αν τυχόν είχε τέκνα, οπωσδήποτε θα εξολοθρεύονταν και αυτά. «Σε μία γενεά»: Διότι σε μία ώρα, κατά την οποία αμάρτησε, εξαλείφθηκε το όνομά του από την αποστολή. «Ας μνημονευθεί»: Διότι από τους πατέρες του είχε την κατάρα ο Ιούδας. Λέει άλλωστε: Εγώ είμαι ο Θεός, που ανταποδίδω αμαρτίες πατέρων στα τέκνα έως δευτέρας και τρίτης γενεάς. «Και η αμαρτία»: Της ασέβειας, η οποία σαν μητέρα περιέθαλπε τον Ιούδα. Αναφέρεται δε και σε αυτήν που τον γέννησε. «Ας γίνουν»: Ο Ιούδας και όσοι κατακρίνονται μαζί του για τα ίδια κακά. «Και ας εξολοθρευτεί»: Από την αισθητή γη, αναφέρεται όμως και στη νοητή, η οποία είναι ο Παράδεισος.

Αυτόν θέλει να εγκαταστήσει πάνω στον Ιούδα, ώστε να τον εξουσιάζει όπως ακριβώς και τους δαίμονες· επειδή ο προδότης έγινε δική του μερίδα, όπως ακριβώς και εκείνοι. «Και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του.» Όχι μόνο πρόδωσε τον διδάσκαλο ενώ ήταν μαθητής, αλλά ούτε το πάθος της φιλαργυρίας μπορούσε να προβάλει ως δικαιολογία· διότι ο Χριστός, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία του, του ενεπιστεύθη το ταμείο, ώστε ο προδότης να μην στερείται χρημάτων. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες.» Διότι, ενώ χειροτονήθηκε απόστολος για πάντα όπως και οι υπόλοιποι απόστολοι, διατήρησε το αξίωμα για λίγες ημέρες, μέχρι την προδοσία. «Ας περιπλανώνται κλονιζόμενοι.» Διότι, αφού κλονίστηκαν από τη γνώση του Θεού, έγιναν μετανάστες από την αρχαία Ιερουσαλήμ, την πατρίδα τους· και επαιτούν παντού στη γη, μη βρίσκοντας πουθενά τόπο κατοικίας· πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των επαιτών. «Ούτε ας υπάρξει κάποιος που να τους ελεήσει.» Διότι ο ελεήμων Θεός τους αποστράφηκε και είπε: Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε·

Διότι, αφού λέει: «Ας περιπλανώνται οι υιοί του και ας επαιτούν», προσθέτει: «Ας εκδιωχθούν από τις κατοικίες τους, και ας ερευνήσει ο δανειστής όλα τα υπάρχοντά του, και ας διαρπάξουν ξένοι τους κόπους του». Αυτό αποτελεί ένα άλλο είδος συμφοράς, το να παραδοθούν τα υπάρχοντά τους σε διαρπαγή, να υφίστανται τις επιβουλές των δανειστών, να κατατρέχονται με κάθε τρόπο και, το χειρότερο από όλα, μέσα σε τόσα δεινά να στερείται προστάτη· και αυτό ακριβώς εύχεται εναντίον του λέγοντας: «Ας μην υπάρξει γι' αυτόν αντιλήπτορας».

Διότι οι συμφορές από μόνες τους είναι αφόρητες· όταν όμως κανείς δεν έχει ούτε προστάτη, γίνονται πολύ πιο οδυνηρές. Ας μην υπάρξει κανένας που να σπλαχνιστεί τα ορφανά του. Ώ, πόσο μεγάλος είναι ο θυμός, όταν ούτε η πρόωρη ορφάνια δεν τυγχάνει ελέους, και όχι μόνο ελέους, αλλά και περιβάλλεται από έσχατη καταστροφή! Διότι, λέει, ας παραδοθούν τα παιδιά του σε εξολόθρευση. Σε μία γενιά ας εξαλειφθεί το όνομά του. Είδες λόγο γεμάτο από θυμό, που δεν σταματά πουθενά; Και εύχεται να ζήσουν αυτοί με συμφορές ποικίλες και κάθε είδους, και να παραδοθούν σε πανωλεθρία, και να χαθούν ανώνυμα. Και σαν να μην αρκούσε η συμφορά των παιδιών, προσθέτει πάλι: Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του, και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Ας βρίσκονται διαρκώς ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη τους. Διότι αυτό αποτελεί γνώρισμα του υπέρτατου θυμού, το να κατακερματίζει τις συμφορές που ανέφερε γενικά, και να περιστρέφεται συνεχώς γύρω από τα ίδια. Διότι, αφού είπε: Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του, πρόσθεσε: Και ας μην εξαλειφθεί. Αν και πρόκειται για το ίδιο πράγμα· όμως ο θυμός τον παρακίνησε να πει και τα δύο· και αυτό που θέλει να πει είναι το εξής: Σκότωσέ τον, σφάξε τον, εξόντωσέ τον. Είδες πλήθος κατάρας;

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

βʹ. Άραγε δεν εκπλήσσουν τον ακροατή τα όσα ειπώθηκαν; Άραγε δεν επιθυμείς να ακούσεις ποιος είναι αυτός που καταδικάστηκε με αυτόν τον τρόπο; Διότι, εάν, όταν ακούμε να λοιδορείται κάποιος άνθρωπος, ρωτάμε τους παρευρισκομένους να μας πουν ποιος είναι αυτός που τα ακούει αυτά· πολύ περισσότερο, όταν ακούμε τον προφήτη να καταριέται με αυτά τα λόγια, είναι αναγκαίο να μάθουμε, και μάλιστα να μάθουμε με φόβο και με συστολή της διανοίας, ποιος είναι αυτός που περιέπεσε σε τόσο σφοδρή οργή, ποιος είναι αυτός που ελύπησε το Άγιο Πνεύμα, ώστε να υποστεί τόσα και τόσο μεγάλα είδη παθημάτων. Επομένως, εάν συμφωνείτε, ας αναγνώσουμε τον ψαλμό από την αρχή με πολλή προσοχή. Και κανείς ας μην ταράσσεται. Διότι θα προβώ στην ερμηνεία του με κάθε ακρίβεια, στο μέτρο των δυνατοτήτων μου. Άλλωστε, το ζητούμενο δεν είναι μικρό· αλλά, πρώτον μεν, για ποιον λόγο, ενώ αμάρτησε ο ίδιος, αυτός δηλαδή εναντίον του οποίου στρέφονται οι κατακραυγές, τιμωρούνται μαζί του και τα παιδιά, και η γυναίκα, και οι γονείς του. Και δεύτερον, ποιος είναι αυτός που καταριέται.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά «και να εκδιωχθούν από τις κατοικίες τους». Και δικαίως καταδικάστηκαν να επαιτούν, και όλα τα υπάρχοντά τους τα άρπαξαν ξένοι και δανειστές, «και να μη βρεθεί κανείς να τον βοηθήσει, ούτε κάποιος να σπλαχνιστεί τα ορφανά του». «Τα παιδιά του να οδηγηθούν σε εξολόθρευση και σε μία γενιά να εξαλειφθεί το όνομά του». Διότι τέτοιου μεγέθους αποδείχθηκε η αμαρτία του προδότη Ιούδα, ώστε δεν κατέστρεψε ολοσχερώς μόνο τον ίδιο, αλλά μαζί και τη γυναίκα του, τα παιδιά του, την οικία του και τα υπάρχοντά του. Και όχι μόνο αυτούς, αλλά και εκείνους που τον γέννησαν. «Ας μνημονευθεί», λέει, «η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου, και η αμαρτία της μητέρας του να μην εξαλειφθεί». Ίσως επειδή, ως αίτιοι ενός πονηρού καρπού, καταστρέφονται μαζί και οι ρίζες με τον καρπό. «Και επειδή δεν θέλησε την ευλογία, ντύθηκε την κατάρα σαν ένδυμα, και αυτή εισήλθε σαν νερό στα σωθικά του, σαν λάδι στα οστά του». «Και σαν ένδυμα και σαν ζώνη του». Έτσι αυτήν την φοβερή κατάρα «ντύθηκε και ζώστηκε», και η αιτία είναι ασυγχώρητη και πάρα πολύ μεγάλη. «Επειδή», λέει, «δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά, για να τον θανατώσει».