Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:14

Ας μνημονευθεί η αμαρτία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου. Δηλαδή του λαού· διότι συνδέει τον παράνομο λαό με τον προδότη. Και ως ανομία των πατέρων αναφέρει τον φόνο των προφητών, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο: ότι κάθε δίκαιο αίμα που χύνεται, από τον Άβελ έως τον προφήτη Ζαχαρία, θα εκδικηθεί από αυτή τη γενεά. Και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Ως μητέρα του ασεβούς λαού θα εννοήσεις εκείνη την πονηρή συναγωγή, η οποία πολλές φορές παραπίκρανε τον Θεό.

Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου, και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Ας βρίσκονται διαρκώς ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευτεί από τη γη η μνήμη τους, επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος. Η αρετή των πατέρων πολλές φορές ωφέλησε και παιδιά που έσφαλαν, όπως η πίστη του Αβραάμ τους Ιουδαίους και η ευσέβεια του Δαβίδ τον Σολομώντα· η πονηρία όμως των πατέρων αυξάνει την τιμωρία στα παιδιά που τους μοιάζουν· διότι από πουθενά δεν βρίσκεται καμία αφορμή για επιείκεια.

Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου. Πατέρες τους δε ονομάζει εκείνους που στην έρημο έπραξαν ασέβεια, εκείνους στα χρόνια των κριτών, εκείνους στα χρόνια των βασιλέων, και εκείνους που μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα έζησαν στην παρανομία. Και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Μητέρα δε εννοεί την Ιερουσαλήμ, στην οποία τολμήθηκε το ανοσιούργημα της μιαιφονίας κατά του Δεσπότου Χριστού. Ας βρίσκονται διαπαντός ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη τους, διότι δεν θυμήθηκαν να δείξουν έλεος. Βλέποντας δηλαδή, λέει, ο Θεός πάντοτε όλα τα παράνομα έργα που αυτοί αποτόλμησαν, δεν πρόκειται να τους αξιώσει καμίας επιείκειας, αλλά θα τους παραδώσει σε πανωλεθρία. Και εξ αυτού άλλωστε είναι φανερό ότι δεν ομιλεί μόνο για τον Ιούδα, αλλά για όλους τους άπιστους Ιουδαίους· διότι μετέφερε τον λόγο από το ενικό πρόσωπο στο πληθυντικό· καθώς δεν είπε πλέον «αυτού», αλλά «αυτών».

Τα ακόλουθα, τα οποία λέγονται σαν να αναφέρονται σε κάποιους υιούς του Ιούδα, στο χωρίο «ας γίνουν τα παιδιά του ορφανά» και στα παρόμοια, θα μπορούσαν να αναχθούν πρωτίστως στον ίδιο τον Ιούδα, και μετά από αυτόν σε όλους τους ομοίους του που προδίδουν τον σωτήριο λόγο. Με ανάλογο τρόπο θα κατανοήσεις και τη γυναίκα του, καθώς και τις αμαρτίες των πατέρων του και της λεγόμενης μητέρας του, δηλαδή της συναγωγής του ιουδαϊκού έθνους· διότι θεωρώ ότι για αυτήν λέγεται το «και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί». Εξάλλου, όπως ακριβώς στην προηγούμενη προφητεία ο Σωτήρας και Κύριός μας ονομαζόταν φτωχός και πένητας, καθώς αποδείξαμε στο «μακάριος όποιος δείχνει κατανόηση σε φτωχό και πένητα», με τον ίδιο τρόπο και στον παρόντα ψαλμό αποκαλείται με αυτά τα ονόματα. Διότι λέει, ας γίνουν αυτά κι αυτά στον Ιούδα και σε όσους μιμήθηκαν τις πράξεις του, εξαιτίας όσων εκείνος τόλμησε. Ποια είναι δε αυτά, τα προσθέτει λέγοντας: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, και αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν». Στη συνέχεια, προχωρώντας παρακάτω, ονομάζει και πάλι τον εαυτό του πένητα και φτωχό, λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, Κύριε, δείξε σε μένα έλεος ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου, λύτρωσέ με· επειδή εγώ είμαι φτωχός και πένητας».

«Ας εκδιωχθούν»: Διότι ο οίκος των λογισμών είναι ο άνθρωπος, και οικόπεδο για τον Ιούδα έγινε το σώμα του, αφού έχασε τη χάρη. Και εκδιώχθηκαν από αυτόν οι λογισμοί, όταν απαγχονίστηκε. «Και ας ερευνήσει»: Ο διάβολος· διότι αυτός δάνεισε στον Ιούδα τις κακές σκέψεις. «Ας διαρπάσουν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί τον αιχμαλώτισαν, ανατρέποντας (υποκλέπτοντας) τα καλά έργα της δικαιοσύνης του. «Ας μην υπάρξει»: Πώς δηλαδή θα μπορούσε να βρει βοηθό, αφού έχασε τον Χριστό που τον βοηθούσε; «Ούτε να υπάρξει»: Αφότου δηλαδή ορφάνεψαν από τον Θεό η ψυχή και το σώμα και ο νους, ποιος πλέον θα τα σπλαχνιστεί; Ενδεχομένως η Γραφή απείλησε ότι τα ίδια θα πάθουν και όλοι όσοι έχουν τέκνα, όταν στρατεύονται κατά του Θεού. «Ας γίνει»: Αν τυχόν είχε τέκνα, οπωσδήποτε θα εξολοθρεύονταν και αυτά. «Σε μία γενεά»: Διότι σε μία ώρα, κατά την οποία αμάρτησε, εξαλείφθηκε το όνομά του από την αποστολή. «Ας μνημονευθεί»: Διότι από τους πατέρες του είχε την κατάρα ο Ιούδας. Λέει άλλωστε: Εγώ είμαι ο Θεός, που ανταποδίδω αμαρτίες πατέρων στα τέκνα έως δευτέρας και τρίτης γενεάς. «Και η αμαρτία»: Της ασέβειας, η οποία σαν μητέρα περιέθαλπε τον Ιούδα. Αναφέρεται δε και σε αυτήν που τον γέννησε. «Ας γίνουν»: Ο Ιούδας και όσοι κατακρίνονται μαζί του για τα ίδια κακά. «Και ας εξολοθρευτεί»: Από την αισθητή γη, αναφέρεται όμως και στη νοητή, η οποία είναι ο Παράδεισος.

Διότι οι συμφορές από μόνες τους είναι αφόρητες· όταν όμως κανείς δεν έχει ούτε προστάτη, γίνονται πολύ πιο οδυνηρές. Ας μην υπάρξει κανένας που να σπλαχνιστεί τα ορφανά του. Ώ, πόσο μεγάλος είναι ο θυμός, όταν ούτε η πρόωρη ορφάνια δεν τυγχάνει ελέους, και όχι μόνο ελέους, αλλά και περιβάλλεται από έσχατη καταστροφή! Διότι, λέει, ας παραδοθούν τα παιδιά του σε εξολόθρευση. Σε μία γενιά ας εξαλειφθεί το όνομά του. Είδες λόγο γεμάτο από θυμό, που δεν σταματά πουθενά; Και εύχεται να ζήσουν αυτοί με συμφορές ποικίλες και κάθε είδους, και να παραδοθούν σε πανωλεθρία, και να χαθούν ανώνυμα. Και σαν να μην αρκούσε η συμφορά των παιδιών, προσθέτει πάλι: Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του, και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Ας βρίσκονται διαρκώς ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη τους. Διότι αυτό αποτελεί γνώρισμα του υπέρτατου θυμού, το να κατακερματίζει τις συμφορές που ανέφερε γενικά, και να περιστρέφεται συνεχώς γύρω από τα ίδια. Διότι, αφού είπε: Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του, πρόσθεσε: Και ας μην εξαλειφθεί. Αν και πρόκειται για το ίδιο πράγμα· όμως ο θυμός τον παρακίνησε να πει και τα δύο· και αυτό που θέλει να πει είναι το εξής: Σκότωσέ τον, σφάξε τον, εξόντωσέ τον. Είδες πλήθος κατάρας;

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

βʹ. Άραγε δεν εκπλήσσουν τον ακροατή τα όσα ειπώθηκαν; Άραγε δεν επιθυμείς να ακούσεις ποιος είναι αυτός που καταδικάστηκε με αυτόν τον τρόπο; Διότι, εάν, όταν ακούμε να λοιδορείται κάποιος άνθρωπος, ρωτάμε τους παρευρισκομένους να μας πουν ποιος είναι αυτός που τα ακούει αυτά· πολύ περισσότερο, όταν ακούμε τον προφήτη να καταριέται με αυτά τα λόγια, είναι αναγκαίο να μάθουμε, και μάλιστα να μάθουμε με φόβο και με συστολή της διανοίας, ποιος είναι αυτός που περιέπεσε σε τόσο σφοδρή οργή, ποιος είναι αυτός που ελύπησε το Άγιο Πνεύμα, ώστε να υποστεί τόσα και τόσο μεγάλα είδη παθημάτων. Επομένως, εάν συμφωνείτε, ας αναγνώσουμε τον ψαλμό από την αρχή με πολλή προσοχή. Και κανείς ας μην ταράσσεται. Διότι θα προβώ στην ερμηνεία του με κάθε ακρίβεια, στο μέτρο των δυνατοτήτων μου. Άλλωστε, το ζητούμενο δεν είναι μικρό· αλλά, πρώτον μεν, για ποιον λόγο, ενώ αμάρτησε ο ίδιος, αυτός δηλαδή εναντίον του οποίου στρέφονται οι κατακραυγές, τιμωρούνται μαζί του και τα παιδιά, και η γυναίκα, και οι γονείς του. Και δεύτερον, ποιος είναι αυτός που καταριέται.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά «και να εκδιωχθούν από τις κατοικίες τους». Και δικαίως καταδικάστηκαν να επαιτούν, και όλα τα υπάρχοντά τους τα άρπαξαν ξένοι και δανειστές, «και να μη βρεθεί κανείς να τον βοηθήσει, ούτε κάποιος να σπλαχνιστεί τα ορφανά του». «Τα παιδιά του να οδηγηθούν σε εξολόθρευση και σε μία γενιά να εξαλειφθεί το όνομά του». Διότι τέτοιου μεγέθους αποδείχθηκε η αμαρτία του προδότη Ιούδα, ώστε δεν κατέστρεψε ολοσχερώς μόνο τον ίδιο, αλλά μαζί και τη γυναίκα του, τα παιδιά του, την οικία του και τα υπάρχοντά του. Και όχι μόνο αυτούς, αλλά και εκείνους που τον γέννησαν. «Ας μνημονευθεί», λέει, «η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου, και η αμαρτία της μητέρας του να μην εξαλειφθεί». Ίσως επειδή, ως αίτιοι ενός πονηρού καρπού, καταστρέφονται μαζί και οι ρίζες με τον καρπό. «Και επειδή δεν θέλησε την ευλογία, ντύθηκε την κατάρα σαν ένδυμα, και αυτή εισήλθε σαν νερό στα σωθικά του, σαν λάδι στα οστά του». «Και σαν ένδυμα και σαν ζώνη του». Έτσι αυτήν την φοβερή κατάρα «ντύθηκε και ζώστηκε», και η αιτία είναι ασυγχώρητη και πάρα πολύ μεγάλη. «Επειδή», λέει, «δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά, για να τον θανατώσει».