Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:15

Ας βρίσκονται διαρκώς ενώπιον του Κυρίου· και ας εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη τους. Όλα όσα τόλμησαν, λέγει, βλέποντάς τα διαρκώς ο Θεός, δεν πρόκειται να τον αξιώσει καμίας φειδούς· όπως ακριβώς ισχύει και για όλους όσους απίστησαν. Και επειδή δεν αναφέρεται μόνο στον Ιούδα, διατύπωσε το «η μνήμη τους» στον πληθυντικό αριθμό. Θα μπορούσες, βέβαια, να ονομάσεις με διαφορετική έννοια πατέρες του Ιούδα εκείνους που τον γέννησαν ως προς την προδοσία.

Αυτοί, λοιπόν, θα ήταν εκείνοι που τον παρακίνησαν μέσω των αργυρίων. Και πρώτος ο Σατανάς, ο οποίος ενέβαλε το κακό στην καρδιά του, καθώς και οι άρχοντες που κατέχουν τη σοφία τούτου του αιώνα, για τους οποίους ο Παύλος λέει: «Διότι, εάν γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Και ας εξολοθρευθεί από τη γη το μνημόσυνό του. Εννοεί το μνημόσυνο του ίδιου του Ιούδα· ή, με άλλη ερμηνεία, των αρχόντων εκείνων που συνασπίστηκαν κατά του Χριστού.

Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. Καλή είναι λοιπόν η προσευχή μαζί με τη νηστεία. Αυτά όμως τα επισφραγίζει η ελεημοσύνη· διότι «έλεος θέλω και όχι θυσία», λέει. Δες και τον Προφήτη, πώς έλεγξε τους ανελέητους: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, ας εξολοθρευτεί από τη γη η μνήμη του». Και: «Διότι αυτόν που εσύ χτύπησες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στα τραύματά μου». Γι' αυτό μακαρίζει ο Σωτήρας τους ελεήμονές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Τι λέει άλλωστε ο Άγγελος προς τον Κορνήλιο; Είπε: «Όχι μόνο οι προσευχές σου, αλλά και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Δέξου, λοιπόν, αυτόν που πλανήθηκε και μετανοεί, αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το βάθος της έλλειψης του φόβου του Θεού και της αμέλειας. Άκουσε τον Απόστολο που λέει: «Επικυρώστε απέναντί του την αγάπη, ώστε να μην καταποθεί ένας τέτοιος άνθρωπος από την υπερβολική λύπη». Και πάλι λέει: «Σας παρακαλούμε, αδελφοί, νουθετείτε τους άτακτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κάποιος σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό και μεταξύ σας και προς όλους».

Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου, και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Ας βρίσκονται διαρκώς ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευτεί από τη γη η μνήμη τους, επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος. Η αρετή των πατέρων πολλές φορές ωφέλησε και παιδιά που έσφαλαν, όπως η πίστη του Αβραάμ τους Ιουδαίους και η ευσέβεια του Δαβίδ τον Σολομώντα· η πονηρία όμως των πατέρων αυξάνει την τιμωρία στα παιδιά που τους μοιάζουν· διότι από πουθενά δεν βρίσκεται καμία αφορμή για επιείκεια.

Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου. Πατέρες τους δε ονομάζει εκείνους που στην έρημο έπραξαν ασέβεια, εκείνους στα χρόνια των κριτών, εκείνους στα χρόνια των βασιλέων, και εκείνους που μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα έζησαν στην παρανομία. Και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Μητέρα δε εννοεί την Ιερουσαλήμ, στην οποία τολμήθηκε το ανοσιούργημα της μιαιφονίας κατά του Δεσπότου Χριστού. Ας βρίσκονται διαπαντός ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη τους, διότι δεν θυμήθηκαν να δείξουν έλεος. Βλέποντας δηλαδή, λέει, ο Θεός πάντοτε όλα τα παράνομα έργα που αυτοί αποτόλμησαν, δεν πρόκειται να τους αξιώσει καμίας επιείκειας, αλλά θα τους παραδώσει σε πανωλεθρία. Και εξ αυτού άλλωστε είναι φανερό ότι δεν ομιλεί μόνο για τον Ιούδα, αλλά για όλους τους άπιστους Ιουδαίους· διότι μετέφερε τον λόγο από το ενικό πρόσωπο στο πληθυντικό· καθώς δεν είπε πλέον «αυτού», αλλά «αυτών».

«Ας εκδιωχθούν»: Διότι ο οίκος των λογισμών είναι ο άνθρωπος, και οικόπεδο για τον Ιούδα έγινε το σώμα του, αφού έχασε τη χάρη. Και εκδιώχθηκαν από αυτόν οι λογισμοί, όταν απαγχονίστηκε. «Και ας ερευνήσει»: Ο διάβολος· διότι αυτός δάνεισε στον Ιούδα τις κακές σκέψεις. «Ας διαρπάσουν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί τον αιχμαλώτισαν, ανατρέποντας (υποκλέπτοντας) τα καλά έργα της δικαιοσύνης του. «Ας μην υπάρξει»: Πώς δηλαδή θα μπορούσε να βρει βοηθό, αφού έχασε τον Χριστό που τον βοηθούσε; «Ούτε να υπάρξει»: Αφότου δηλαδή ορφάνεψαν από τον Θεό η ψυχή και το σώμα και ο νους, ποιος πλέον θα τα σπλαχνιστεί; Ενδεχομένως η Γραφή απείλησε ότι τα ίδια θα πάθουν και όλοι όσοι έχουν τέκνα, όταν στρατεύονται κατά του Θεού. «Ας γίνει»: Αν τυχόν είχε τέκνα, οπωσδήποτε θα εξολοθρεύονταν και αυτά. «Σε μία γενεά»: Διότι σε μία ώρα, κατά την οποία αμάρτησε, εξαλείφθηκε το όνομά του από την αποστολή. «Ας μνημονευθεί»: Διότι από τους πατέρες του είχε την κατάρα ο Ιούδας. Λέει άλλωστε: Εγώ είμαι ο Θεός, που ανταποδίδω αμαρτίες πατέρων στα τέκνα έως δευτέρας και τρίτης γενεάς. «Και η αμαρτία»: Της ασέβειας, η οποία σαν μητέρα περιέθαλπε τον Ιούδα. Αναφέρεται δε και σε αυτήν που τον γέννησε. «Ας γίνουν»: Ο Ιούδας και όσοι κατακρίνονται μαζί του για τα ίδια κακά. «Και ας εξολοθρευτεί»: Από την αισθητή γη, αναφέρεται όμως και στη νοητή, η οποία είναι ο Παράδεισος.

Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος. Ποιος επρόκειτο να τους σπλαχνιστεί πλέον, ποιος να συμπάσχει; «Και ας εξολοθρευτεί από τη γη.» Ποιας γης; Της γης των ζώντων· για την οποία ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων. «Επειδή δεν θυμήθηκε να κάνει έλεος.» Σε ποιον; Είναι φανερό, στον εαυτό του· διότι ούτε καν απέβλεψε στη μετάνοια, από την οποία θα μπορούσε να τύχει ελέους και να απολαύσει τη φιλανθρωπία. Αυτός, όμως, που δεν ελέησε τον εαυτό του, πώς μπορεί να ελεηθεί από τον Κριτή; «Και καταδίωξε άνθρωπο πένητα.» Πένης και φτωχός είναι ο Κύριος· επειδή, ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς· και όχι μόνο έγινε φτωχός, αλλά, εξαιτίας της ανυπακοής των Ιουδαίων, έγινε τόσο πένης, ώστε να λέει: Οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού κατοικίες, αλλά ο Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του. Πράγμα που αποτελεί απόδειξη υπερβολικής πενίας. «Και τον συντετριμμένο στην καρδιά.» Ο ίδιος, επίσης, ήταν συντετριμμένος στην καρδιά για χάρη μας· γι' αυτό έλεγε: Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. «Και αγάπησε την κατάρα.» Ποια κατάρα; Αυτήν που άκουσε από τον Μονογενή, όταν μελέτησε την προδοσία, ο οποίος έλεγε: Ο μεν Υιός του ανθρώπου παραδίδεται· καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος. «Και δεν θέλησε την ευλογία.»

Και για να μάθεις ότι για αυτόν κυρίως τον λόγο ήταν πολύ επιθυμητά τα παιδιά, άκουσε τι θρηνεί προς τον Ιώβ η γυναίκα του, μετά τις πολλές και ανείπωτες πληγές. «Ιδού», λέει, «χάθηκε η μνήμη σου από τη γη». Και πάλι ο Σαούλ λέει προς τον Δαβίδ: «Ορκίσου μου, ότι δεν θα αφανίσεις το σπέρμα μου και το όνομά μου μετά από εμένα». Διότι, εάν και τώρα, που έχει φανερωθεί η ανάσταση, τα παιδιά είναι επιθυμητά για αυτόν τον λόγο, επειδή διατηρούν τη μνήμη όσων έχουν αναχωρήσει, πολύ περισσότερο ίσχυε αυτό τότε· γι' αυτό και η κατάρα εξ αυτού γίνεται πιο πικρή· διότι εκεί αυτός που καταριέται δεν είπε, ας εξολοθρευτούν τα παιδιά του, αλλά «ας εξολοθρευτεί η μνήμη του από τη γη». Οι γιοι και οι θυγατέρες. Λέγοντας δε «η μνήμη», με ακρίβεια πάλι, αναφέρεται και στα δύο φύλα. «Δεν έχει απομείνει», λέει, «ούτε γιος ούτε θυγατέρα, οι οποίοι θα διαφυλάξουν τη μνήμη μέσω της διαδοχής»· σχεδόν σαν να του έλεγε ότι ακόμη και αν συνέβαινε να ανακτήσεις την υγεία σου, είναι ανώφελη η απόλαυση της υγείας, όταν δεν υπάρχουν παιδιά· διότι οι παλαιοί στήριζαν την ελπίδα της διαιώνισής τους στα παιδιά, και μιμούνταν τη μελλοντική επαγγελία με μια θνητή ανάσταση. Δεν κάνει καμία μνεία στα χρήματα, ούτε στα κοπάδια· διότι γνώριζε ότι ήταν μεγαλόψυχος, αλλά εστίασε σε αυτό που κυρίως μπορούσε να τον αγγίξει βαθιά: «Ποια μεταβολή», του λέει, «προσδοκάς να υπάρξει; Μήπως είναι πλέον δυνατόν να επιστρέψουν όσοι αφανίστηκαν; Άγονος, άτεκνος, ξεριζώθηκες σύρριζα, χωρίς να έχει απομείνει κανείς μέσω του οποίου θα μνημονεύεσαι».

Διότι οι συμφορές από μόνες τους είναι αφόρητες· όταν όμως κανείς δεν έχει ούτε προστάτη, γίνονται πολύ πιο οδυνηρές. Ας μην υπάρξει κανένας που να σπλαχνιστεί τα ορφανά του. Ώ, πόσο μεγάλος είναι ο θυμός, όταν ούτε η πρόωρη ορφάνια δεν τυγχάνει ελέους, και όχι μόνο ελέους, αλλά και περιβάλλεται από έσχατη καταστροφή! Διότι, λέει, ας παραδοθούν τα παιδιά του σε εξολόθρευση. Σε μία γενιά ας εξαλειφθεί το όνομά του. Είδες λόγο γεμάτο από θυμό, που δεν σταματά πουθενά; Και εύχεται να ζήσουν αυτοί με συμφορές ποικίλες και κάθε είδους, και να παραδοθούν σε πανωλεθρία, και να χαθούν ανώνυμα. Και σαν να μην αρκούσε η συμφορά των παιδιών, προσθέτει πάλι: Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του, και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί. Ας βρίσκονται διαρκώς ενώπιον του Κυρίου, και ας εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη τους. Διότι αυτό αποτελεί γνώρισμα του υπέρτατου θυμού, το να κατακερματίζει τις συμφορές που ανέφερε γενικά, και να περιστρέφεται συνεχώς γύρω από τα ίδια. Διότι, αφού είπε: Ας μνημονευθεί η ανομία των πατέρων του, πρόσθεσε: Και ας μην εξαλειφθεί. Αν και πρόκειται για το ίδιο πράγμα· όμως ο θυμός τον παρακίνησε να πει και τα δύο· και αυτό που θέλει να πει είναι το εξής: Σκότωσέ τον, σφάξε τον, εξόντωσέ τον. Είδες πλήθος κατάρας;

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.