Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:17

Γιατί λοιπόν ονομάζει αυτόν που κατέστρεψε, αλλά εννοεί αυτόν που μακροθύμησε και μπορούσε να εμποδίσει και να αποτρέψει το κακό και δεν το έπραξε; Και πρόσεξε ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν του είπε: «Ιδού, τον παραδίδω στα χέρια σου», παρά επειδή κατηγόρησε τον Θεό ότι είναι η αιτία της δοξολογίας του δικαίου για τις ευεργεσίες προς αυτόν. Τεκνία, επειδή ο Θεός δεν τον εμπόδισε, αναφέρεται ως αυτός που του έδωσε την εξουσία. Ο Θεός από την αρχή του εμπιστεύθηκε καλή εξουσία και αυτός που την έδωσε δεν την αφαίρεσε, αλλά αυτός που την έλαβε την απέρριψε και αντί αυτής ενδύθηκε την αρχή των κακών. Επειδή λοιπόν ο Θεός δεν τον εμπόδισε, αναφέρεται ως αυτός που του την έδωσε. Διότι δεν γράφει: Και δεν θέλησε την ευλογία και την απομάκρυνε ο Θεός από αυτόν, αλλά γράφει ότι «Και θα απομακρυνθεί από αυτόν». Εσείς λοιπόν να μη θεωρείτε τον Θεό ως αίτιο των κακών, επειδή αυτό θα σας καταδικάσει. Αλλά ο ίδιος επέλεξε για τον εαυτό του την αρχή των κακών και ο Θεός δεν τον εμπόδισε. Διότι λέγει και τούτο: «Και αγάπησε την κατάρα και θα έλθει σε αυτόν» και δεν λέγει ότι «Ο Θεός του την έδωσε». Εσείς λοιπόν σταθείτε ασάλευτοι στον Κύριο, πιστεύοντας ότι είναι ο αρχηγός της ζωής μας και όλων των αγαθών. Και συγχωρέστε με που παρασύρθηκα από παιδικά ζητήματα, αφήνοντας την προκείμενη τελειότητα. Τεκνία, είθε ο Κύριος Ιησούς Χριστός να ευλογήσει και να αυξήσει τους καρπούς σας στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμητική θέση, δεν το συνειδητοποίησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά. Και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν. Και γιατί άραγε; Δεν θέλησε να συνετιστεί ώστε να πράξει το καλό, διότι συλλογίστηκε την ανομία στο κρεβάτι του, στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν ήταν καλός και δεν αποστράφηκε την κακία. Μήπως υπάρχει αδικία εκ μέρους του Θεού; Μη γένοιτο!

Και αγάπησε την κατάρα, και αυτή θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν. Και ντύθηκε την κατάρα σαν ένδυμα, και εισήλθε σαν νερό στα σωθικά του, και σαν λάδι στα οστά του. Ας του γίνει σαν ένδυμα με το οποίο περιβάλλεται, και σαν ζώνη την οποία πάντοτε ζώνεται. Αυτή είναι η ανταπόδοση από τον Κύριο σε εκείνους που με διαβάλλουν, και σε εκείνους που λαλούν πονηρά εναντίον της ψυχής μου. Επειδή η προφητεία λέει προς το πρόσωπο του Σωτήρα: «Εκείνοι που σε ευλογούν είναι ευλογημένοι, και εκείνοι που σε καταρώνται είναι καταραμένοι», το πώς, αφενός, όσοι σε όλη την οικουμένη επιγνώρισαν τον Θεό μέσω αυτού και πίστεψαν σε αυτόν, αξιώνονται την ευλογία του Θεού, ώστε να πληθύνονται, να αυξάνονται και η Εκκλησία του Χριστού να γεμίζει τα σύμπαντα, είναι ολοφάνερο σε όλους· και το πώς, αφετέρου, οι Ιουδαίοι που τον καταρώνται και τον βλασφημούν καθημερινά, επισύρουν στους εαυτούς τους την κατάρα του Θεού, είναι και αυτό φανερό από το γεγονός ότι δεν σήκωσαν κεφάλι, ούτε ανέκαμψαν από τα χρόνια της επιβουλής εναντίον του Σωτήρα μας.

Τα ακόλουθα, τα οποία λέγονται σαν να αναφέρονται σε κάποιους υιούς του Ιούδα, στο χωρίο «ας γίνουν τα παιδιά του ορφανά» και στα παρόμοια, θα μπορούσαν να αναχθούν πρωτίστως στον ίδιο τον Ιούδα, και μετά από αυτόν σε όλους τους ομοίους του που προδίδουν τον σωτήριο λόγο. Με ανάλογο τρόπο θα κατανοήσεις και τη γυναίκα του, καθώς και τις αμαρτίες των πατέρων του και της λεγόμενης μητέρας του, δηλαδή της συναγωγής του ιουδαϊκού έθνους· διότι θεωρώ ότι για αυτήν λέγεται το «και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί». Εξάλλου, όπως ακριβώς στην προηγούμενη προφητεία ο Σωτήρας και Κύριός μας ονομαζόταν φτωχός και πένητας, καθώς αποδείξαμε στο «μακάριος όποιος δείχνει κατανόηση σε φτωχό και πένητα», με τον ίδιο τρόπο και στον παρόντα ψαλμό αποκαλείται με αυτά τα ονόματα. Διότι λέει, ας γίνουν αυτά κι αυτά στον Ιούδα και σε όσους μιμήθηκαν τις πράξεις του, εξαιτίας όσων εκείνος τόλμησε. Ποια είναι δε αυτά, τα προσθέτει λέγοντας: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, και αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν». Στη συνέχεια, προχωρώντας παρακάτω, ονομάζει και πάλι τον εαυτό του πένητα και φτωχό, λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, Κύριε, δείξε σε μένα έλεος ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου, λύτρωσέ με· επειδή εγώ είμαι φτωχός και πένητας».

Διότι, εάν κάποιος ερμηνεύει το «οπωσδήποτε θα γίνει» με τέτοιον τρόπο, ώστε να θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να συμβεί αυτό που έχει προγνωσθεί, δεν συμφωνούμε μαζί του. Διότι δεν θα πούμε ότι, επειδή είχε προγνωσθεί πως ο Ιούδας θα γίνει προδότης, υπήρχε απόλυτη ανάγκη να γίνει ο Ιούδας προδότης. Τουλάχιστον στις προφητείες σχετικά με τον Ιούδα έχουν καταγραφεί μομφές και κατηγορίες εναντίον του, οι οποίες φανερώνουν στον καθένα το αξιοκατάκριτο του προσώπου του. Δεν θα του αποδιδόταν όμως καμία μομφή, εάν ήταν κατ' ανάγκην προδότης και δεν ήταν ενδεχόμενο να γίνει όμοιος με τους υπόλοιπους αποστόλους. Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως αυτά ακριβώς δηλώνονται μέσα από τα χωρία που θα παραθέσουμε, τα οποία έχουν ως εξής: «Ας μην υπάρξει κανείς που να σπλαχνισθεί τα ορφανά του, επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος· και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και με συντετριμμένη καρδιά, για να τον θανατώσει. Και αγάπησε την κατάρα, και θα έλθει σε αυτόν, και δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν». Εάν, όμως, κάποιος ερμηνεύσει το «οπωσδήποτε θα γίνει» υποστηρίζοντας ότι σημαίνει πως θα συμβούν μεν ορισμένα πράγματα, αλλά ήταν ενδεχόμενο να γίνουν και διαφορετικά, αυτό το αποδεχόμαστε ως αληθές. Διότι, από τη μία, δεν ενδέχεται ο Θεός να ψευσθεί, ενδέχεται όμως, σχετικά με τα όσα είναι ενδεχόμενο να συμβούν και να μη συμβούν, να γνωρίζει προκαταβολικά τόσο την πραγματοποίησή τους όσο και τη μη πραγματοποίησή τους.

"Αντί αυτών"· Αλλά παρέδιδε στον θάνατο τον Διδάσκαλο και δεν θυμήθηκε πώς τον εξέλεξε. "Και κατεδίωξε"· Τον Χριστό, ο οποίος εκούσια έγινε φτωχός και παρομοίως, επειδή το θέλησε, αποδέχθηκε εκούσια την πενία. "Και τον κατανενυγμένο"· Τον Χριστό, ο οποίος συνετρίβη για τον άνθρωπο, για να τον σώσει· ο Ιούδας όμως τον παρέδωσε στον θάνατο. "Και αγάπησε"· Ποιαν; Αυτήν που λέει: αλίμονο σε αυτούς, διότι αποσκίρτησαν από εμένα. "Και δεν θέλησε"· Διότι μίσησε την ευλογία της αποστολικής ιδιότητας και της μαθητείας και αποβλήθηκε από αυτήν. "Και ενδύθηκε"· Δηλαδή, δέχθηκε την κατάρα σε όλο του το σώμα· όχι μόνο τον περιέβαλε εξωτερικά η κατάρα, αλλά τον γέμισε και εσωτερικά σαν νερό. "Και σαν λάδι"· Δηλαδή όχι μόνο περιέβαλε τις σάρκες του και τα σπλάγχνα του, αλλά πότισε και τα οστά του και από παντού τον κυρίευσε η κατάρα. "Ας γίνει"· Δηλαδή ώστε να τον περιβάλλει η κατάρα αδιάλειπτα, επειδή την αγάπησε ως προδότης. "Και σαν"· Για να μην τον περιβάλλει απλώς, αλλά και να σφίγγεται από την κατάρα. "Αυτό το έργο"· Με αυτά τα κακά, λέει, σφίγγονται όσοι επιχειρούν να πολεμούν ή (και) να βλασφημούν τον Θεό [τον πιστό λαό από την καταδυναστεία του διαβόλου]. "Και αυτών που λαλούν"· Ο λόγος αναφέρεται στους Ιουδαίους· διότι αυτοί μίλησαν πονηρά εναντίον του Χριστού και της θεότητάς Του. "Και εσύ, Κύριε"· Ο Υιός φωνάζει προς τον Πατέρα, επιβεβαιώνοντας την ενανθρώπηση.

Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος. Ποιος επρόκειτο να τους σπλαχνιστεί πλέον, ποιος να συμπάσχει; «Και ας εξολοθρευτεί από τη γη.» Ποιας γης; Της γης των ζώντων· για την οποία ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων. «Επειδή δεν θυμήθηκε να κάνει έλεος.» Σε ποιον; Είναι φανερό, στον εαυτό του· διότι ούτε καν απέβλεψε στη μετάνοια, από την οποία θα μπορούσε να τύχει ελέους και να απολαύσει τη φιλανθρωπία. Αυτός, όμως, που δεν ελέησε τον εαυτό του, πώς μπορεί να ελεηθεί από τον Κριτή; «Και καταδίωξε άνθρωπο πένητα.» Πένης και φτωχός είναι ο Κύριος· επειδή, ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς· και όχι μόνο έγινε φτωχός, αλλά, εξαιτίας της ανυπακοής των Ιουδαίων, έγινε τόσο πένης, ώστε να λέει: Οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού κατοικίες, αλλά ο Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του. Πράγμα που αποτελεί απόδειξη υπερβολικής πενίας. «Και τον συντετριμμένο στην καρδιά.» Ο ίδιος, επίσης, ήταν συντετριμμένος στην καρδιά για χάρη μας· γι' αυτό έλεγε: Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. «Και αγάπησε την κατάρα.» Ποια κατάρα; Αυτήν που άκουσε από τον Μονογενή, όταν μελέτησε την προδοσία, ο οποίος έλεγε: Ο μεν Υιός του ανθρώπου παραδίδεται· καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος. «Και δεν θέλησε την ευλογία.»

γ΄. Δικό μας χρέος, λοιπόν, είναι να μην απεκδυθούμε το ιμάτιο της δικαιοσύνης, το οποίο και ο Προφήτης ονομάζει ιμάτιο σωτηρίου, προκειμένου να ομοιωθούμε με τον Θεό· διότι και ο Ίδιος έχει ενδυθεί δικαιοσύνη. Ας ενδυθούμε αυτό το ιμάτιο. Το να το ενδυθούμε, όμως, δεν δηλώνει τίποτε άλλο, παρά το να μην το απεκδυθούμε ποτέ. Διότι άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Ενεδύθη την κατάρα ως ιμάτιο, και θα έλθει σε αυτόν». Και πάλι: «Αυτός που περιβάλλεται το φως ως ιμάτιο». Και πάλι, συνηθίζουμε να λέμε για τους ανθρώπους: «Ο τάδε ενεδύθηκε τον τάδε». Ώστε δεν θέλει να βρισκόμαστε μέσα στην αρετή για μία ημέρα, ούτε για δεύτερη ούτε για τρίτη, αλλά παντοτινά, και να μην βρεθούμε ποτέ γυμνοί από αυτό το ιμάτιο.

Αυτό αποτελεί δείγμα έσχατης ωμότητας, αυτό αποτελεί δείγμα μεγάλης απανθρωπιάς, όταν κάποιος όχι μόνο επιβουλεύεται τον άλλον, αλλά επιβουλεύεται ακόμη και εκείνον που είναι ικανός να τον συγκινήσει ώστε να δείξει έλεος και να τον κάμψει ώστε να νιώσει συμπάθεια. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος έχει ξεπέσει στην αγριότητα των θηρίων, ή μάλλον έχει γίνει και από εκείνα χειρότερος. Διότι για τα θηρία η θηριωδία είναι σύμφωνη με τη φύση τους· αυτός όμως, ενώ τιμήθηκε με τη λογική, με την πονηρία του πρόδωσε την ευγένειά του. Και εκείνα μεν τρέφουν κάποια φιλία και ημερότητα προς το ομόφυλο και συγγενικό τους στοιχείο· αυτοί όμως ούτε την κοινή φύση δεν σεβάστηκαν, αλλά εκείνον που έπρεπε να ελεήσουν, να στηρίξουν και να ανορθώσουν, αυτόν έσπρωχναν και ανέτρεπαν. Και αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν. Επειδή επικαλέστηκε εναντίον του πολλές συμφορές, δείχνει ότι η αρχή και η αιτία αυτών δεν προήλθε από τον ίδιο, αλλά από εκείνον, ο οποίος με τα έργα του απέκρουσε μεν την προστασία του Θεού, και επέσειρε πάνω του τη θεόσταλτη πληγή. Και ντύθηκε την κατάρα σαν ιμάτιο, και εισήλθε σαν νερό στα σπλάχνα του, και σαν λάδι στα οστά του. Εδώ καταδεικνύεται και η σφοδρότητα της πληγής και η μονιμότητα της τιμωρίας, δηλώνοντας ότι για όλους τους ανθρώπους τα κακά προέρχονται από τους ίδιους και από τη δική τους βούληση, οι οποίοι μέσα από τα έργα και τις πράξεις τους απωθούν μεν τα αγαθά, ενώ υποβάλλουν τους εαυτούς τους στις τιμωρίες.

«Ας ντροπιαστούν και ας εξευτελιστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου.» «Μην σπλαχνιστείς κανέναν από όσους εργάζονται την ανομία. Ο Θεός μου θα μου δείξει την τιμωρία των εχθρών μου· μην τους θανατώσεις.» «Ας γίνει το τραπέζι τους παγίδα μπροστά τους.» «Ξέχυσε πάνω τους την οργή Σου, πάνω στα έθνη που δεν Σε γνωρίζουν.» «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατίμωση, και θα αναζητήσουν το όνομά Σου.» «Δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν. Ας ντυθούν με ντροπή εκείνοι που με συκοφαντούν.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού.» «Ας ντροπιαστούν εκείνοι που παρανομούν μάταια.» «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, μήτρα που δεν γεννά και ξερούς μαστούς.» «Αντί για ευωδία θα υπάρχει σκόνη, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σκοινί, και αντί για χρυσό στολίδι στο κεφάλι θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου, και αντί για πορφυρό χιτώνα θα ντυθείς με σάκο.»

Και όχι μόνο αυτό, αλλά «και να εκδιωχθούν από τις κατοικίες τους». Και δικαίως καταδικάστηκαν να επαιτούν, και όλα τα υπάρχοντά τους τα άρπαξαν ξένοι και δανειστές, «και να μη βρεθεί κανείς να τον βοηθήσει, ούτε κάποιος να σπλαχνιστεί τα ορφανά του». «Τα παιδιά του να οδηγηθούν σε εξολόθρευση και σε μία γενιά να εξαλειφθεί το όνομά του». Διότι τέτοιου μεγέθους αποδείχθηκε η αμαρτία του προδότη Ιούδα, ώστε δεν κατέστρεψε ολοσχερώς μόνο τον ίδιο, αλλά μαζί και τη γυναίκα του, τα παιδιά του, την οικία του και τα υπάρχοντά του. Και όχι μόνο αυτούς, αλλά και εκείνους που τον γέννησαν. «Ας μνημονευθεί», λέει, «η ανομία των πατέρων του ενώπιον του Κυρίου, και η αμαρτία της μητέρας του να μην εξαλειφθεί». Ίσως επειδή, ως αίτιοι ενός πονηρού καρπού, καταστρέφονται μαζί και οι ρίζες με τον καρπό. «Και επειδή δεν θέλησε την ευλογία, ντύθηκε την κατάρα σαν ένδυμα, και αυτή εισήλθε σαν νερό στα σωθικά του, σαν λάδι στα οστά του». «Και σαν ένδυμα και σαν ζώνη του». Έτσι αυτήν την φοβερή κατάρα «ντύθηκε και ζώστηκε», και η αιτία είναι ασυγχώρητη και πάρα πολύ μεγάλη. «Επειδή», λέει, «δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά, για να τον θανατώσει».

Διότι εκείνος βέβαια αρνήθηκε τον Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, και έγινε παραβάτης της πίστεως προς Αυτόν, αθετώντας τις θείες εντολές Του και τα ζωοποιά προστάγματά Του. Δεν θα ήταν λοιπόν άξιος να μας προσάπτει την αθέτηση των δικών του προσταγμάτων και να απειλεί ότι θα μας τιμωρήσει, θεωρώντας ότι θέλουμε να τα παραβούμε. Διότι εκείνος απομακρύνθηκε από τον Σωτήρα, και γι' αυτό απομακρύνθηκε και Εκείνος από αυτόν, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που λέει, «απομακρύνθηκε από τον Θεό, και απομακρύνθηκε και ο Θεός από αυτόν»· και «δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα μακρύνει από αυτόν»· και «αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν». «Δεν θέλησε να γνωρίσει το φως, και πορεύθηκε σε δρόμους σκότους».