Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:2

Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου. Όσο υφίστανται οι Εκκλησίες του Χριστού που ανατέλλουν παντού, ο Θεός αινεί μέσα σε αυτές τον Υιό. Λέει, λοιπόν, ο Χριστός προς τον Πατέρα: Αν και ο Ιούδας, προδίδοντάς με, θα φανεί ότι εμποδίζει τον αίνο μου, εσύ όμως αίνεσέ με κατ' αυτόν τον τρόπο, μαρτυρώντας για τη θεότητά μου, την οποία ο Ιούδας, μη πιστεύοντας ότι υπάρχει σε εμένα, με πρόδωσε. Διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου ανοίχθηκε εναντίον μου.

«Χαίρε, ραββί», και παρέδιδε τον διδάσκαλο στον θάνατο. Δεν ντράπηκε την υπενθύμιση εκείνου που έλεγε: «Ιούδα, με φίλημα παραδίδεις τον Υιό του Ανθρώπου;» Διότι σχεδόν αυτό του έλεγε: θυμήσου το ίδιο σου το όνομα. Η λέξη «Ιούδας» σημαίνει «εξομολόγηση». Συμφώνησες, πήρες τα αργύρια, εξομολογήσου γρήγορα. «Ω Θεέ, μην αποσιωπήσεις τον αίνο μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν». Το ότι βέβαια παρευρίσκονταν και κάποιοι από τους αρχιερείς, και ότι τα δεσμά μπήκαν μπροστά από τις πύλες της πόλεως, το άκουσες προηγουμένως, εφόσον βέβαια θυμάσαι την ερμηνεία για τον χρόνο και τον τόπο του ψαλμού, ο οποίος έλεγε πως «επέστρεψαν το βράδυ και πείνασαν σαν σκυλιά και περικύκλωσαν την πόλη».

Και πάλι ο ίδιος στον 〈108ο〉 ψαλμό λέει: Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. 〈45〉 Ότι θα πωληθεί αντί αργυρίου — ο Ζαχαρίας λέει: Θα πω προς αυτούς: αν είναι καλό ενώπιόν σας, δώστε τον μισθό μου, τριάντα αργύρια.

Επειδή λοιπόν οι εχθροί συμπολίτες του αρνήθηκαν τη βασιλεία του, εύλογα έλεγε προς αυτούς: Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού, και θα δοθεί σε έθνος που παράγει τους καρπούς της. Ποιο δε ήταν το έθνος που ήταν άξιο της βασιλείας, το φανέρωνε εκείνος που είπε: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου. Ως εχθρούς συμπολίτες του δε, δεν εννοούσε άλλους από το έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι, αν και αξιώθηκαν πρώτοι τη χάρη του Σωτήρα, τον αντάμειψαν με τα αντίθετα. Γι' αυτό έλεγε προφητικά γι' αυτούς: Μου ανταπέδωσαν κακά· αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν, και με πολέμησαν αναίτια, και μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με περικύκλωσαν με λόγια μίσους· με τα βλάσφημα λόγια που συνήθιζαν να εκτοξεύουν εναντίον του, καταρώμενοι αυτόν, και λέγοντας σχεδόν με τα ίδια τους τα έργα: Δεν θέλουμε να βασιλεύσει αυτός σε εμάς. Γι' αυτό λοιπόν, όχι μόνο θα στερηθούν τη βασιλεία, αλλά και θα υποστούν τα επίχειρα της ασέβειάς τους. Τους ονόμαζε δε συμπολίτες μέσω της παραβολής, επειδή ακριβώς προέρχονταν από την ίδια συγγένεια με αυτόν· διότι και ο ίδιος προερχόταν από τους ίδιους προπάτορες ως προς την ένσαρκη γέννησή του, και επειδή ακολουθούσε, όμοια με αυτούς, τη νόμιμη πολιτεία. Αυτά, λοιπόν, θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικά της πρώτης του έλευσης.

Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ, ΡΗ΄. Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με περικύκλωσαν με λόγια μίσους, και με πολέμησαν χωρίς αιτία. Όπως συνηθίζεται, και σε αυτόν τον ψαλμό, αντί της φράσης «εις το τέλος», ο μεν Ακύλας απέδωσε «στον νικοποιό», ο δε Σύμμαχος την ονόμασε «επινίκιο»· σαν να μας διδάσκει σχεδόν το Άγιο Πνεύμα, ότι ταιριάζει να συγκαταλέγουμε, μαζί με τα επινίκια του Σωτήρος μας και τα τρόπαια κατά του θανάτου, και τα παρόντα λόγια, μέσα στα οποία παρουσιάζεται ο ανθρώπινος βίος Του και η υπομονή των παθημάτων. Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου.

Διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου.

Στόμα δε αμαρτωλού και στόμα δόλιου ήταν βεβαίως το κάθε στόμα των Φαρισαίων και των Γραμματέων, οι οποίοι με υποκρισία τον αποκαλούσαν Διδάσκαλο και Ραββί, εξαιρέτως όμως εκείνο του Ιούδα, ο οποίος παρέδιδε τον ίδιο του τον Σωτήρα και Κύριο με φίλημα.

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Δόλιο βέβαια είναι το στόμα, μέσω του οποίου έδινε το σημάδι σε αυτούς που επιβουλεύονταν τον Σωτήρα μας, λέγοντας: «Όποιον φιλήσω, αυτός είναι, πιάστε τον». Λέγοντάς το αυτό, ολοκλήρωσε τον δόλο με έργο, όταν «αφού πλησίασε τον Ιησού, του είπε: Χαίρε, Ραββί, και τον καταφίλησε. Ο δε Ιησούς του είπε: Φίλε, για ποιο σκοπό ήρθες;» Και πάλι: «Ιούδα, με φίλημα παραδίδεις τον Υιό του Ανθρώπου;» Εξαιτίας λοιπόν αυτών, προλαμβάνοντας μέσα από τον ψαλμό, λέει: «Διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με γλώσσα δόλια· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν χωρίς αιτία», όπου μαζί με τον Ιούδα μνημονεύει και τους υπολοίπους που τον επιβουλεύτηκαν. Λέει λοιπόν το Ευαγγέλιο, ότι καθώς ο Σωτήρας μας «ακόμη μιλούσε» στους μαθητές του, «ιδού ο Ιούδας, ένας από τους δώδεκα, ήλθε, και μαζί του πολύς όχλος με μαχαίρια και ξύλα από τους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους του λαού». Προς αυτούς είπε ο Κύριος: «Σαν εναντίον ληστή βγήκατε με μαχαίρια και ξύλα για να με συλλάβετε; Κάθε ημέρα καθόμουν μαζί σας στο ιερό διδάσκοντας, και δεν με πιάσατε. Όλο αυτό όμως έγινε, για να εκπληρωθούν οι γραφές των προφητών».

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Το Άγιο Πνεύμα αναφώνησε (προανεφώνησε) αυτόν τον ψαλμό σχετικά με όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος και σχετικά με το σωτήριο πάθος του Χριστού. «Ο Θεός»: Ο Υιός μιλάει προς τον Πατέρα. «Ότι στόμα»: Του αμαρτωλού, δηλαδή του διαβόλου· διότι αυτός είναι αληθινά αμαρτωλός. «Δόλιου» δε, του Ιούδα. Διότι και οι δύο μίλησαν εναντίον του Χριστού. «Μίλησαν»: Διότι τον κολάκευε ως δάσκαλο και με δόλο (με τον λόγο), όπως φαινόταν, εργαζόταν για την προδοσία του δασκάλου. «Και με λόγους»: Οι Ιουδαίοι περικύκλωσαν τον Χριστό με πολύ μίσος, χλευάζοντάς τον διαρκώς, όντας φθονεροί και δόλιοι. «Και πολέμησαν»: Οι Ιουδαίοι πολεμούσαν τον Χριστό χωρίς κανέναν λόγο, ενώ αντίθετα ευεργετούνταν. «Αντί να αγαπούν»: Παρόλο που έγιναν τόσες ευεργεσίες, δεν αγάπησαν τον Χριστό ως ευεργέτη, αλλά διαρκώς τον διέβαλλαν ως κακόν. «Εγώ δε»: Αφού έγινε τύπος των πιστών. «Και έθεσαν»: Οι Ιουδαίοι που είχαν εχθρικά φρονήματα κατά του Χριστού. «Και μίσος»: Ως χείριστοι και γεμάτοι πονηρία, αντί να με αγαπούν ως ευεργέτη, μάλλον με μισούσαν. «Κατάστησε»: Στον Ιούδα (δηλαδή να του επιβάλει) τον διάβολο· διότι λέει, σε όποιον υπάκουσες (υπάκουσε), αυτού ας γίνει και κοινωνός. «Και ο διάβολος»: Στον Ιούδα, εφόσον υπάκουσε σε αυτόν.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΗ'. «Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ.» Αναγκαίως έγραψε τον παρόντα ψαλμό με την επιγραφή «Εις το τέλος»· διότι περιέχει όσα συνέβησαν στο τέλος της ενανθρωπήσεως του Σωτήρος μας, δηλαδή ακριβώς κατά το Δεσποτικό πάθος· γι' αυτό τον λόγο και εμελώδησε τον ψαλμό. Διότι έχουμε ήδη πει προηγουμένως ότι ο Δαβίδ φέρει την εικόνα του Χριστού. «Ω Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου.» Υπαινίσσεται τον Ιούδα· διότι για αυτόν έχει γραφτεί το μεγαλύτερο μέρος της προκείμενης ψαλμωδίας· του οποίου το στόμα θα διαπιστώσουμε ότι άνοιξε κατά του Κυρίου, πρώτον ως αμαρτωλού, και δεύτερον ως δόλιου· διότι ως αμαρτωλός και παράνομος έλεγε στους Ιουδαίους:

«Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Ως δόλιος είπε προς τον Ιησού «Χαίρε, Ραββί», και τον καταφίλησε, έχοντας δώσει σε αυτούς που τον συνελάμβαναν το φιλί ως αρραβώνα της προδοσίας. «Μίλησαν εναντίον μου με τη γλώσσα τους.» Διότι, παρόλο που δεν είχαν καμία αφορμή έχθρας ή μίσους, τον μισούσαν όμως, θέλοντας να τον θανατώσουν· και τον περικύκλωσαν με λόγια μίσους, όταν, στεκόμενοι γύρω του στο συνέδριο της αυλής του Καϊάφα, προέβαλαν ψευδομαρτυρίες.

Μίλησαν δε εναντίον του με δόλια γλώσσα, όταν ο αρχιερέας σηκώθηκε και του είπε: Σε εξορκίζω στο όνομα του ζωντανού Θεού, να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού. Διότι ρωτούσαν τέτοια πράγματα όχι επειδή ήθελαν να μάθουν, αλλά για να του πλέξουν, όπως νόμιζαν, την κατηγορία της βλασφημίας. «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν.» Διότι ήταν δίκαιο να τον αγαπούν, επειδή θεράπευσε τις ασθένειές τους και πολλές φορές τους έθρεψε όταν πεινούσαν· αλλά εκείνα που τους προσέφερε ως αποδείξεις ευεργεσίας, αυτοί τα διέβαλαν στον Πιλάτο. «Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό.» Όπως ακριβώς ο Θεός ονομάζεται δίκαιος και λέγεται ότι χαίρεται με τη δικαιοσύνη (Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη), έτσι αμαρτωλός είναι ο διάβολος, ως φιλαμαρτήμων· και όχι μόνο αμαρτάνει ο ίδιος, αλλά και υποκινεί όσους τον ανέχονται.

Αλλά τώρα δεν συμβαίνει έτσι, παρά ακριβώς το αντίθετο. Διότι πρόσεξε, εκατόν είκοσι ήταν, και ζητά έναν από όλο το πλήθος· και δικαιολογημένα. Πρώτος αυτός ασκεί την αυθεντία επί του ζητήματος, εφόσον στον ίδιο είχαν εμπιστευθεί τους πάντες. Διότι προς αυτόν είχε πει ο Χριστός: «Και εσύ, όταν κάποτε επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου». «Διότι ήταν συγκαταλεγμένος», λέει, «μαζί μας». Γι' αυτό αρμόζει να προταθεί άλλος, ώστε να γίνει μάρτυρας στη θέση εκείνου. Και πρόσεξε πώς μιμείται τον Διδάσκαλο, αντλώντας παντού τα επιχειρήματά του από τις Γραφές, χωρίς να λέει τίποτα ακόμη για τον Χριστό, ότι δηλαδή ο Ίδιος το είχε προείπει πολλές φορές. Και δεν αναφέρει το σημείο όπου γίνεται μνεία της προδοσίας του· όπως: «Στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου»· αλλά έκανε μνεία μόνο της τιμωρίας του· διότι αυτό προς το παρόν τους ωφελούσε. Αυτό μάλιστα δείχνει και πάλι τη φιλανθρωπία του Δεσπότου. «Διότι ήταν συγκαταλεγμένος», λέει, «μαζί μας, και έλαβε τον κλήρο αυτής της διακονίας». Την ονομάζει παντού κλήρο, δείχνοντας ότι το παν οφείλεται στη χάρη του Θεού και στην εκλογή, και υπενθυμίζοντάς τους τα παλαιά, ότι ο Θεός τον εξέλεξε με κλήρο, όπως ακριβώς τους Λευίτες, και επιμένει εκτενώς στα γεγονότα γύρω από αυτόν, καθότι ο ίδιος ο μισθός της προδοσίας έγινε κήρυκας της τιμωρίας.

Και στον Νόμο αποδεικνύεται ότι αυτό έχει ειπωθεί, εκτός εάν τον αναθρέψει με κακό τρόπο· και τότε όμως, όχι εξαιτίας του γιου, αλλά εξαιτίας της δικής του αμέλειας, όπως ακριβώς ο Ηλεί. γ΄. Εάν όμως το κρίνετε σκόπιμο, ας εξετάσουμε τον ψαλμό από την αρχή. Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου.

Ένας άλλος ερμηνευτής λέει: Θεέ, μην κωφεύσεις στην υμνωδία μου. Άλλος, Μη σιωπήσεις· δηλαδή, μην παραβλέψεις την τιμωρία, αλλά τιμώρησε τα πεπραγμένα. Διότι Εσύ είσαι ο ένδοξος, ο μέγας, και ο δυνατός στο να διορθώνεις τέτοια πράγματα. Επειδή στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν αναίτια. Αντί να με αγαπούν, με διέβαλλαν· εγώ όμως προσευχόμουν.

Μην δέχεστε χελιδόνια στα σπίτια σας, δηλαδή φλύαρους ανθρώπους, και μην κάνετε ομόστεγούς σας εκείνους που είναι ακράτητοι ως προς τη γλώσσα. Η κακή γλώσσα του ανθρώπου είναι η πτώση του. Και πάλι: Η γλώσσα σου, σαν ακονισμένο ξυράφι, μηχανεύτηκε δόλο. Και πάλι: Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα; Και πάλι: Θεέ μου, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Και πάλι: Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού· δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους.

Ψαλμός 108. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και δόλιου άνοιξε εναντίον μου». Ο μεν Δαβίδ θρηνούσε αυτά και τα παρόμοια, στον Χριστό όμως εκπληρώθηκαν με τον πρέποντα τρόπο. «Μίλησαν», λέει, «εναντίον μου με γλώσσα δόλια και με λόγια μίσους». «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν και ανταπέδωσαν σε μένα κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου». Μεγάλο είναι το όνειδος: Ενώ εγώ είμαι Θεός, λέει, για την αγάπη τους έγινα άνθρωπος, και αυτοί μου ανταπέδωσαν μανία μίσους. Διότι φαίνεται ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους και τον προδότη Ιούδα. «Βάλε πάνω του ως άρχοντα έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του», ώστε «όταν κριθεί να βγει καταδικασμένος και η προσευχή του να λογιστεί ως αμαρτία». Άθλια και φοβερά είναι τα όσα σε αφορούν από παντού, ταλαίπωρε Ιούδα. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». «Και αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε». «Και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος», δηλαδή την αποστολική του ιδιότητα. Και την έλαβε ο Ματθίας. «Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί και η γυναίκα του χήρα». Και αυτά συνέβησαν αφού εκείνος απαγχονίστηκε.