Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:21

Και εσύ, Κύριε, Κύριε, πράξε μαζί μου ένεκα του ονόματός σου. Και αυτά τα είπε ανθρώπινα ο Δεσπότης Χριστός. Διότι εκπλήρωσε όλα τα ανθρώπινα, εκτός από την αμαρτία. Επειδή γεννήθηκε σύμφωνα με τον νόμο της φύσεως. Το ότι, δηλαδή, γεννήθηκε από γυναίκα, ανήκει στην ανθρώπινη φύση· το ότι, όμως, γεννήθηκε από Παρθένο, υπερβαίνει αυτή τη φύση. Δέχθηκε σπάργανα και περιτομή, και την τροφοδοσία με γάλα· και προσέφερε θυσίες, νήστεψε, πείνασε, δίψασε και κοπίασε· έτσι και στα άγια Ευαγγέλια καταγράφεται διαρκώς να προσεύχεται.

Και εδώ ανθρωπίνως επικαλείται τη θεία βοήθεια. Λύτρωσέ με, διότι εγώ είμαι πτωχός και πένης. Αυτό βρίσκουμε να έχει ειπωθεί και από τον ίδιο στα ιερά Ευαγγέλια. Διότι, όταν επρόκειτο να προσέλθει στο πάθος, είπε: Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί. Και τι να πω;

Αθανάσιος. Και την επιστροφή και την κλήση του Ισραήλ, που πρόκειται να λάβει χώρα στους ύστερους καιρούς, υποδηλώνουν οι στίχοι. Οι οποίοι και λένε: «Βοήθησέ μας, λοιπόν, και δώσε μας την εύνοιά σου». Και ομολογούν ως καιρό επιστροφής την αληθινή πίστη σε Εσένα· προσθέτοντας δε το: «Ένεκα του ονόματός σου», ομολογούν ρητώς ότι δεν είναι άξιοι να ελεηθούν όσοι στράφηκαν εναντίον του Χριστού. Αρμόζει βεβαίως σε Αυτόν να ελεεί και να σπλαχνίζεται τα ανθρώπινα πταίσματα ένεκα του εαυτού Του.

Και εσύ, Κύριε, ενέργησε υπέρ εμού ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου. Λύτρωσέ με, διότι είμαι φτωχός και πένης, και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου. Εξαφανίστηκα σαν τη σκιά όταν αυτή γέρνει, τινάχθηκα μακριά σαν τις ακρίδες. Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου. Μεριμνώντας για την απώλεια των ψυχών τους, τόσο του ίδιου του προδότη όσο και εκείνων που είχαν συνωμοτήσει μαζί του για την επιβουλή, καθώς και για την απόρριψη και την πτώση ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, ομολογεί ως φιλάνθρωπος ότι ταράσσεται για χάρη τους. Γι' αυτό λέει: Και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου.

Τα ακόλουθα, τα οποία λέγονται σαν να αναφέρονται σε κάποιους υιούς του Ιούδα, στο χωρίο «ας γίνουν τα παιδιά του ορφανά» και στα παρόμοια, θα μπορούσαν να αναχθούν πρωτίστως στον ίδιο τον Ιούδα, και μετά από αυτόν σε όλους τους ομοίους του που προδίδουν τον σωτήριο λόγο. Με ανάλογο τρόπο θα κατανοήσεις και τη γυναίκα του, καθώς και τις αμαρτίες των πατέρων του και της λεγόμενης μητέρας του, δηλαδή της συναγωγής του ιουδαϊκού έθνους· διότι θεωρώ ότι για αυτήν λέγεται το «και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί». Εξάλλου, όπως ακριβώς στην προηγούμενη προφητεία ο Σωτήρας και Κύριός μας ονομαζόταν φτωχός και πένητας, καθώς αποδείξαμε στο «μακάριος όποιος δείχνει κατανόηση σε φτωχό και πένητα», με τον ίδιο τρόπο και στον παρόντα ψαλμό αποκαλείται με αυτά τα ονόματα. Διότι λέει, ας γίνουν αυτά κι αυτά στον Ιούδα και σε όσους μιμήθηκαν τις πράξεις του, εξαιτίας όσων εκείνος τόλμησε. Ποια είναι δε αυτά, τα προσθέτει λέγοντας: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, και αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν». Στη συνέχεια, προχωρώντας παρακάτω, ονομάζει και πάλι τον εαυτό του πένητα και φτωχό, λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, Κύριε, δείξε σε μένα έλεος ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου, λύτρωσέ με· επειδή εγώ είμαι φτωχός και πένητας».

"Αντί αυτών"· Αλλά παρέδιδε στον θάνατο τον Διδάσκαλο και δεν θυμήθηκε πώς τον εξέλεξε. "Και κατεδίωξε"· Τον Χριστό, ο οποίος εκούσια έγινε φτωχός και παρομοίως, επειδή το θέλησε, αποδέχθηκε εκούσια την πενία. "Και τον κατανενυγμένο"· Τον Χριστό, ο οποίος συνετρίβη για τον άνθρωπο, για να τον σώσει· ο Ιούδας όμως τον παρέδωσε στον θάνατο. "Και αγάπησε"· Ποιαν; Αυτήν που λέει: αλίμονο σε αυτούς, διότι αποσκίρτησαν από εμένα. "Και δεν θέλησε"· Διότι μίσησε την ευλογία της αποστολικής ιδιότητας και της μαθητείας και αποβλήθηκε από αυτήν. "Και ενδύθηκε"· Δηλαδή, δέχθηκε την κατάρα σε όλο του το σώμα· όχι μόνο τον περιέβαλε εξωτερικά η κατάρα, αλλά τον γέμισε και εσωτερικά σαν νερό. "Και σαν λάδι"· Δηλαδή όχι μόνο περιέβαλε τις σάρκες του και τα σπλάγχνα του, αλλά πότισε και τα οστά του και από παντού τον κυρίευσε η κατάρα. "Ας γίνει"· Δηλαδή ώστε να τον περιβάλλει η κατάρα αδιάλειπτα, επειδή την αγάπησε ως προδότης. "Και σαν"· Για να μην τον περιβάλλει απλώς, αλλά και να σφίγγεται από την κατάρα. "Αυτό το έργο"· Με αυτά τα κακά, λέει, σφίγγονται όσοι επιχειρούν να πολεμούν ή (και) να βλασφημούν τον Θεό [τον πιστό λαό από την καταδυναστεία του διαβόλου]. "Και αυτών που λαλούν"· Ο λόγος αναφέρεται στους Ιουδαίους· διότι αυτοί μίλησαν πονηρά εναντίον του Χριστού και της θεότητάς Του. "Και εσύ, Κύριε"· Ο Υιός φωνάζει προς τον Πατέρα, επιβεβαιώνοντας την ενανθρώπηση.

Ως ευλογία εννοεί αυτή των αποστόλων, την οποία ο Χριστός διακήρυξε προς αυτούς: «Αλήθεια σας λέω, εσείς που με ακολουθήσατε, θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». «Και ντύθηκε την κατάρα.» Διότι αυτά τυγχάνει να είναι τα εσωτερικά του ανθρώπου. Ώστε, από τις δυνάμεις της ψυχής, τα μεν σπλάγχνα είναι οι λογικές δυνάμεις, επειδή τα σπλάγχνα δεν συγκρατούν την ίδια τροφή, αλλά άλλοτε δέχονται και άλλοτε αποβάλλουν. Όπως ακριβώς και οι λογισμοί δεν παραμένουν σταθεροί στα ίδια πράγματα, διότι μεταβάλλονται συνεχώς. Τα δε οστά ας τα κατανοήσουμε ως τις πρακτικές δυνάμεις, ως ισχυρά. Επειδή δε το μεν νερό είναι κατάλληλο για τα σπλάγχνα (καθώς αυτά τρέφονται με υγρασία), ενώ το λάδι για τα οστά (διότι ευεργετούνται σφόδρα με την επάλειψη του λαδιού), ευλόγως απέδωσε το νερό στα σπλάγχνα και το λάδι στα οστά, για να δείξει ότι ακριβώς του ταίριαξαν τα της κατάρας, εφόσον επιδίωξε την πονηρία που ήταν κατάλληλη σε αυτήν. «Και συ, Κύριε, ενέργησε υπέρ εμού.» Έχει λεχθεί πολλές φορές, ότι στο πρόσωπο του Χριστού αρμόζουν τα ταπεινά λόγω της ανθρώπινης φύσης Του, αλλά και έτσι τα υψηλά έχουν συζευχθεί με τα ταπεινά. Διότι λέγοντας, «Ενέργησε υπέρ εμού», πρόσθεσε «ένεκα του ονόματός σου», δηλαδή ένεκα της δικής μου αξίας. Διότι Όνομα του Πατρός είναι ο Υιός· για αυτό και λέγεται, «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», ως ίσος και απαράλλακτος με Αυτόν, και για τον λόγο αυτό αναλαμβάνει το όνομα του Πατρός.

Και αν κατέχει τέτοια αξία, για ποιο λόγο προσεύχεται; Διότι, λέει, το έλεός σου είναι αγαθό· ονομάζοντας πάλι τον εαυτό του έλεος του Πατρός· έλεος μεν, επειδή δια της δικής του παρουσίας ελεηθήκαμε· έλεος δε του Πατρός εύλογα, διότι με τη δική του θέληση πραγματοποιήθηκε η σωτηρία μας. Επειδή λοιπόν είμαι τόσο αγαθός, ώστε να γίνω και άνθρωπος λόγω της συμπάθειας προς τους ανθρώπους, ενέργησε μαζί μου. Διότι αρμόζει σε αυτόν που σαρκώθηκε και να προσεύχεται, και να ζητά βοήθεια από τον Θεό, και να αναλαμβάνει τα ταπεινά, όσα αρμόζουν στην ανθρώπινη φύση. «Λύτρωσέ με, διότι είμαι φτωχός και πένης.» Ονομάζει φτώχεια του την εκούσια κατάστασή του, δηλαδή την ταπείνωση· πενία δική του πάλι θεωρεί την παρακοή των Ιουδαίων. Διότι, αφού ήταν δικό του πλάσμα εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε από αυτούς, κατ' ανάγκην λογίζεται ως δική του πενία η δική τους πλάνη. «Σαν τη σκιά, όταν γέρνει.» Η σκιά που προκαλείται από τον ήλιο, όταν αυτός πλησιάζει στη δύση του, γέρνει και απλώνεται πολύ· και όταν αυτός δύσει, χάνεται μαζί του και αυτή.

δ΄. Αφού ολοκλήρωσε, λοιπόν, τον λόγο του για εκείνον, καταφεύγει και πάλι στον Θεό αναζητώντας την προστασία Του. Διότι δεν σταματά μόνο στην τιμωρία όσων τον επιβουλεύονται, αλλά, αποδεικνύοντας ότι εκείνοι που κακοπαθούν έχουν κάποιον που τιμωρεί για όσα αδικούνται, και ότι οι ίδιοι τυγχάνουν μεγάλης προστασίας, προσθέτει λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, ενέργησε υπέρ εμού, ένεκα του ονόματός σου». Πρόσεξε ευγνωμοσύνη, πρόσεξε ταπεινοφροσύνη.

Αν και η κακοπάθεια του παρείχε επαρκή αφορμή για να υπερασπιστεί τον εαυτό του (διότι και αυτό μπορεί κανείς να το δει σε πολλά σημεία των Γραφών, ότι δηλαδή όσοι πάσχουν άδικα από τους ανθρώπους, αποκτούν μεγαλύτερη αφορμή παρρησίας για να εξασφαλίσουν την εύνοια και τη βοήθεια του Θεού), ωστόσο αυτός, παραλείποντας να αναφέρει κάτι τέτοιο, καταφεύγει αποκλειστικά στη φιλανθρωπία του Θεού και λέγει: Ενέργησε υπέρ εμού ένεκα του ονόματός σου· λέγοντας σχεδόν το εξής: Όχι επειδή είμαι άξιος, αλλά για τον εαυτό σου, επειδή είσαι φιλάνθρωπος και ελεήμων. Γι' αυτό και προσθέτει: Διότι είναι αγαθό το έλεός σου. Και ορθώς είπε: Διότι είναι αγαθό το έλεός σου. Επειδή το έλεος των ανθρώπων σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι τέτοιο· διότι υπάρχουν περιπτώσεις που το χρησιμοποιούν προς βλάβη και προς διαφθορά· ενώ ο Θεός παντού ενεργεί με γνώμονα το πνευματικό συμφέρον. Λύτρωσέ με, διότι εγώ είμαι φτωχός και πένης, και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου. Βλέπεις ότι πάλι παρακαλεί να σωθεί, όχι επειδή είναι άξιος ή δίκαιος, αλλά ως άνθρωπος που έχει καταβληθεί εντελώς, που έχει εξουθενωθεί, που έχει υποφέρει μύρια δεινά; Και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου. Διότι τέτοια είναι η δύναμη των συμφορών· δεν λυμαίνεται μόνο το σώμα, αλλά αναστατώνει και την ψυχή.