Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:22

Και εδώ ανθρωπίνως επικαλείται τη θεία βοήθεια. Λύτρωσέ με, διότι εγώ είμαι πτωχός και πένης. Αυτό βρίσκουμε να έχει ειπωθεί και από τον ίδιο στα ιερά Ευαγγέλια. Διότι, όταν επρόκειτο να προσέλθει στο πάθος, είπε: Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί. Και τι να πω;

Και εσύ, Κύριε, ενέργησε υπέρ εμού ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου. Λύτρωσέ με, διότι είμαι φτωχός και πένης, και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου. Εξαφανίστηκα σαν τη σκιά όταν αυτή γέρνει, τινάχθηκα μακριά σαν τις ακρίδες. Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου. Μεριμνώντας για την απώλεια των ψυχών τους, τόσο του ίδιου του προδότη όσο και εκείνων που είχαν συνωμοτήσει μαζί του για την επιβουλή, καθώς και για την απόρριψη και την πτώση ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, ομολογεί ως φιλάνθρωπος ότι ταράσσεται για χάρη τους. Γι' αυτό λέει: Και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου.

Τα ακόλουθα, τα οποία λέγονται σαν να αναφέρονται σε κάποιους υιούς του Ιούδα, στο χωρίο «ας γίνουν τα παιδιά του ορφανά» και στα παρόμοια, θα μπορούσαν να αναχθούν πρωτίστως στον ίδιο τον Ιούδα, και μετά από αυτόν σε όλους τους ομοίους του που προδίδουν τον σωτήριο λόγο. Με ανάλογο τρόπο θα κατανοήσεις και τη γυναίκα του, καθώς και τις αμαρτίες των πατέρων του και της λεγόμενης μητέρας του, δηλαδή της συναγωγής του ιουδαϊκού έθνους· διότι θεωρώ ότι για αυτήν λέγεται το «και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί». Εξάλλου, όπως ακριβώς στην προηγούμενη προφητεία ο Σωτήρας και Κύριός μας ονομαζόταν φτωχός και πένητας, καθώς αποδείξαμε στο «μακάριος όποιος δείχνει κατανόηση σε φτωχό και πένητα», με τον ίδιο τρόπο και στον παρόντα ψαλμό αποκαλείται με αυτά τα ονόματα. Διότι λέει, ας γίνουν αυτά κι αυτά στον Ιούδα και σε όσους μιμήθηκαν τις πράξεις του, εξαιτίας όσων εκείνος τόλμησε. Ποια είναι δε αυτά, τα προσθέτει λέγοντας: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, και αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν». Στη συνέχεια, προχωρώντας παρακάτω, ονομάζει και πάλι τον εαυτό του πένητα και φτωχό, λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, Κύριε, δείξε σε μένα έλεος ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου, λύτρωσέ με· επειδή εγώ είμαι φτωχός και πένητας».

«ότι πτωχός»: Ο Χριστός τα κραυγάζει αυτά εκ προσώπου του Αδάμ. «καί ἡ καρδία»: Διότι εσωτερικά η καρδιά του Αδάμ είχε σαπίσει από την αμαρτία και βίωνε όχι μικρό χειμώνα και ταραχή. «ὡσεὶ σκιά»: Διότι σαν σκιά κειτόταν (έπεσε) ο Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως. «ἐξετινάχθην»: Διότι, όπως κάποιος τινάζει ακρίδες από έναν φράχτη, έτσι οι δαίμονες αποτίναξαν (εκτίναξαν) τον άνθρωπο από την αλήθεια. «τὰ γόνατα»: Διότι νήστευε από τον μυστικό άρτο για πολύ χρόνο και έτσι ασθενούσε, μην έχοντας δύναμη. «καὶ ἡ σάρξ»: Διότι δεν είχε ακόμη αλειφθεί με το χρίσμα του βαπτίσματος και η σάρκα του ανθρώπου ήταν εντελώς αφανισμένη (είχε δυσσωδήσει). «καὶ ἐγώ»: Ο Αδάμ απέναντι στους δαίμονες, ο Χριστός απέναντι στους Ιουδαίους· διότι τον είχαν ως περίγελο. «εἴδοσάν με»: Όταν οι Ιουδαίοι έβλεπαν [τον Χριστό] κρεμασμένο πάνω στον σταυρό, κουνούσαν τα κεφάλια τους χλευάζοντας και απειλώντας. «βοήθησόν μοι»: Αυτά τα κραυγάζει ο Χριστός εκ προσώπου του Αδάμ, βεβαιώνοντας την ενανθρώπηση. «καὶ γνώτωσαν»: Ας μάθουν, λέει, οι δαίμονες, ότι ο άνθρωπος σώθηκε με τη δεξιά του Θεού. «καὶ σύ»: Ας μάθουν όλα τα έθνη, ότι ενανθρώπησες με το θέλημά σου, για να σώσεις τον άνθρωπο. «καταράσονται»: Οι δαίμονες, λέει, περιφρονούν τον άνθρωπο, ενώ ο Θεός τον ευλόγησε. «οἱ ἐπανιστανόμενοι»: Όσοι Ιουδαίοι ξεσηκώθηκαν εναντίον του Χριστού, όταν είδαν τη δύναμή Του, καταντροπιάστηκαν σφόδρα. «ὁ δὲ δοῦλός σου»: Ο άνθρωπος· διότι ευφράνθηκε για τη σωτηρία που του δωρήθηκε.

Και αν κατέχει τέτοια αξία, για ποιο λόγο προσεύχεται; Διότι, λέει, το έλεός σου είναι αγαθό· ονομάζοντας πάλι τον εαυτό του έλεος του Πατρός· έλεος μεν, επειδή δια της δικής του παρουσίας ελεηθήκαμε· έλεος δε του Πατρός εύλογα, διότι με τη δική του θέληση πραγματοποιήθηκε η σωτηρία μας. Επειδή λοιπόν είμαι τόσο αγαθός, ώστε να γίνω και άνθρωπος λόγω της συμπάθειας προς τους ανθρώπους, ενέργησε μαζί μου. Διότι αρμόζει σε αυτόν που σαρκώθηκε και να προσεύχεται, και να ζητά βοήθεια από τον Θεό, και να αναλαμβάνει τα ταπεινά, όσα αρμόζουν στην ανθρώπινη φύση. «Λύτρωσέ με, διότι είμαι φτωχός και πένης.» Ονομάζει φτώχεια του την εκούσια κατάστασή του, δηλαδή την ταπείνωση· πενία δική του πάλι θεωρεί την παρακοή των Ιουδαίων. Διότι, αφού ήταν δικό του πλάσμα εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε από αυτούς, κατ' ανάγκην λογίζεται ως δική του πενία η δική τους πλάνη. «Σαν τη σκιά, όταν γέρνει.» Η σκιά που προκαλείται από τον ήλιο, όταν αυτός πλησιάζει στη δύση του, γέρνει και απλώνεται πολύ· και όταν αυτός δύσει, χάνεται μαζί του και αυτή.

Αν και η κακοπάθεια του παρείχε επαρκή αφορμή για να υπερασπιστεί τον εαυτό του (διότι και αυτό μπορεί κανείς να το δει σε πολλά σημεία των Γραφών, ότι δηλαδή όσοι πάσχουν άδικα από τους ανθρώπους, αποκτούν μεγαλύτερη αφορμή παρρησίας για να εξασφαλίσουν την εύνοια και τη βοήθεια του Θεού), ωστόσο αυτός, παραλείποντας να αναφέρει κάτι τέτοιο, καταφεύγει αποκλειστικά στη φιλανθρωπία του Θεού και λέγει: Ενέργησε υπέρ εμού ένεκα του ονόματός σου· λέγοντας σχεδόν το εξής: Όχι επειδή είμαι άξιος, αλλά για τον εαυτό σου, επειδή είσαι φιλάνθρωπος και ελεήμων. Γι' αυτό και προσθέτει: Διότι είναι αγαθό το έλεός σου. Και ορθώς είπε: Διότι είναι αγαθό το έλεός σου. Επειδή το έλεος των ανθρώπων σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι τέτοιο· διότι υπάρχουν περιπτώσεις που το χρησιμοποιούν προς βλάβη και προς διαφθορά· ενώ ο Θεός παντού ενεργεί με γνώμονα το πνευματικό συμφέρον. Λύτρωσέ με, διότι εγώ είμαι φτωχός και πένης, και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου. Βλέπεις ότι πάλι παρακαλεί να σωθεί, όχι επειδή είναι άξιος ή δίκαιος, αλλά ως άνθρωπος που έχει καταβληθεί εντελώς, που έχει εξουθενωθεί, που έχει υποφέρει μύρια δεινά; Και η καρδιά μου έχει ταραχθεί μέσα μου. Διότι τέτοια είναι η δύναμη των συμφορών· δεν λυμαίνεται μόνο το σώμα, αλλά αναστατώνει και την ψυχή.