Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:3

«Χαίρε, ραββί», και παρέδιδε τον διδάσκαλο στον θάνατο. Δεν ντράπηκε την υπενθύμιση εκείνου που έλεγε: «Ιούδα, με φίλημα παραδίδεις τον Υιό του Ανθρώπου;» Διότι σχεδόν αυτό του έλεγε: θυμήσου το ίδιο σου το όνομα. Η λέξη «Ιούδας» σημαίνει «εξομολόγηση». Συμφώνησες, πήρες τα αργύρια, εξομολογήσου γρήγορα. «Ω Θεέ, μην αποσιωπήσεις τον αίνο μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν». Το ότι βέβαια παρευρίσκονταν και κάποιοι από τους αρχιερείς, και ότι τα δεσμά μπήκαν μπροστά από τις πύλες της πόλεως, το άκουσες προηγουμένως, εφόσον βέβαια θυμάσαι την ερμηνεία για τον χρόνο και τον τόπο του ψαλμού, ο οποίος έλεγε πως «επέστρεψαν το βράδυ και πείνασαν σαν σκυλιά και περικύκλωσαν την πόλη».

Επειδή λοιπόν οι εχθροί συμπολίτες του αρνήθηκαν τη βασιλεία του, εύλογα έλεγε προς αυτούς: Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού, και θα δοθεί σε έθνος που παράγει τους καρπούς της. Ποιο δε ήταν το έθνος που ήταν άξιο της βασιλείας, το φανέρωνε εκείνος που είπε: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου. Ως εχθρούς συμπολίτες του δε, δεν εννοούσε άλλους από το έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι, αν και αξιώθηκαν πρώτοι τη χάρη του Σωτήρα, τον αντάμειψαν με τα αντίθετα. Γι' αυτό έλεγε προφητικά γι' αυτούς: Μου ανταπέδωσαν κακά· αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν, και με πολέμησαν αναίτια, και μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με περικύκλωσαν με λόγια μίσους· με τα βλάσφημα λόγια που συνήθιζαν να εκτοξεύουν εναντίον του, καταρώμενοι αυτόν, και λέγοντας σχεδόν με τα ίδια τους τα έργα: Δεν θέλουμε να βασιλεύσει αυτός σε εμάς. Γι' αυτό λοιπόν, όχι μόνο θα στερηθούν τη βασιλεία, αλλά και θα υποστούν τα επίχειρα της ασέβειάς τους. Τους ονόμαζε δε συμπολίτες μέσω της παραβολής, επειδή ακριβώς προέρχονταν από την ίδια συγγένεια με αυτόν· διότι και ο ίδιος προερχόταν από τους ίδιους προπάτορες ως προς την ένσαρκη γέννησή του, και επειδή ακολουθούσε, όμοια με αυτούς, τη νόμιμη πολιτεία. Αυτά, λοιπόν, θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικά της πρώτης του έλευσης.

Ή η προσευχή, ενώ αφενός αναφέρει για τον Χριστό το «Αναστήτω», αφετέρου αναπέμπεται προς τον Θεό των όλων· έτσι ώστε το «ο Θεός», να τίθεται αντί του: ω Θεέ, ας αναστηθεί ο Χριστός σου, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του. Διότι οι εχθροί του συγκεντρώθηκαν κατά τον καιρό του πάθους του, όταν «φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα. Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του». Τον διασκορπισμό όμως όλων αυτών τον επέφερε η εκ νεκρών ανάσταση του Χριστού· και εξέλιπαν όπως εκλείπει ο καπνός, και όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά. Και αυτόν ακριβώς τον Χριστό του Θεού μίσησαν, και μισούν μέχρι και σήμερα, όσοι συνεχώς τον βλασφημούν με άθεα λόγια και λοιδορίες, πολεμώντας την Εκκλησία του, και διαβάλλοντας τη διδασκαλία του. Διότι διαφορετικά, δεν θα έβρισκε κανείς κάποιους να μισούν τον υπέρ πάντων Θεό· αφού ούτε καν οι ίδιοι οι άθεοι και οι δυσσεβείς, αλλά ούτε οι πονηροί δαίμονες, ούτε τα ακάθαρτα πνεύματα θα το έλεγαν αυτό. Τον Χριστό του Θεού όμως, ομολογουμένως τον μίσησαν· πρώτοι δε από όλους εκείνοι, για τους οποίους ο ίδιος έλεγε μέσω της προφητείας: «Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με περικύκλωσαν με λόγια μίσους, και με πολέμησαν αναίτια».

Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ, ΡΗ΄. Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με περικύκλωσαν με λόγια μίσους, και με πολέμησαν χωρίς αιτία. Όπως συνηθίζεται, και σε αυτόν τον ψαλμό, αντί της φράσης «εις το τέλος», ο μεν Ακύλας απέδωσε «στον νικοποιό», ο δε Σύμμαχος την ονόμασε «επινίκιο»· σαν να μας διδάσκει σχεδόν το Άγιο Πνεύμα, ότι ταιριάζει να συγκαταλέγουμε, μαζί με τα επινίκια του Σωτήρος μας και τα τρόπαια κατά του θανάτου, και τα παρόντα λόγια, μέσα στα οποία παρουσιάζεται ο ανθρώπινος βίος Του και η υπομονή των παθημάτων. Θεέ, μην παρασιωπήσεις την αίνεσή μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου.

«Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με κύκλωσαν με λόγια μίσους, και με πολέμησαν αναίτια». Ο παρών ψαλμός αναφέρεται στο πρόσωπο του Χριστού, περιέχοντας τα πάθη Του. Αυτόν τον λόγο επιβεβαιώνει το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, όπου ο Πέτρος, υπενθυμίζοντας την έκπτωση του προδότη Ιούδα και προτρέποντας ότι πρέπει να ληφθεί άλλος στον αριθμό των δώδεκα αποστόλων, χρησιμοποίησε την προφητική μαρτυρία που υπάρχει στον προκείμενο ψαλμό, η οποία λέει: «Ας γίνει η έπαυλή του έρημη, και ας μην υπάρχει κανείς να κατοικεί σε αυτήν, και την επισκοπή του ας λάβει άλλος»· ώστε, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Πέτρου, αυτή ακριβώς η φωνή ειπώθηκε για τον Ιούδα, καθώς και οι υπόλοιπες που αναφέρονται στον ψαλμό. Ο Σωτήρας λοιπόν, αρχίζοντας μέσα από τα προκείμενα λόγια να ομιλεί ανθρωπίνως, επειδή έγινε άνθρωπος, παραμένοντας όμως Θεός, όπως ακριβώς ήταν, ικετεύει τον Πατέρα Του να μην επιτρέψει να επιτύχουν όσοι επιβουλεύονται το δικό Του έργο. Όλη η επιδίωξή Του ήταν να εξαλείψει από τους ανθρώπους κάθε ειδωλολατρία, και να εγκαθιδρύσει επί της γης την αίνεση προς τον Πατέρα· πράγμα που βεβαίως διδάσκει και αλλού λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά Σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα Σε υμνήσω». Εκείνοι όμως, που επιβουλεύονταν τον θάνατό Του, κατέβαλλαν κάθε προσπάθεια για να κατασιγάσουν και να κατασιωπήσουν αυτήν ακριβώς την αίνεση. Αλλά Εσύ, λέει, ώ Πατέρα, μην επιτρέψεις να αποσιωπηθεί η αίνεσή μου, η οποία επιδιώκεται προς δική Σου τιμή και δόξα.

Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα, και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν αναίτια. Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν· εγώ όμως προσευχόμουν. Διότι έπρεπε να τον αγαπούν ως ευεργέτη, και ιατρό όχι μόνο των σωμάτων, αλλά και των ψυχών· αυτοί όμως έπλεκαν συκοφαντίες εναντίον του.

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Δόλιο βέβαια είναι το στόμα, μέσω του οποίου έδινε το σημάδι σε αυτούς που επιβουλεύονταν τον Σωτήρα μας, λέγοντας: «Όποιον φιλήσω, αυτός είναι, πιάστε τον». Λέγοντάς το αυτό, ολοκλήρωσε τον δόλο με έργο, όταν «αφού πλησίασε τον Ιησού, του είπε: Χαίρε, Ραββί, και τον καταφίλησε. Ο δε Ιησούς του είπε: Φίλε, για ποιο σκοπό ήρθες;» Και πάλι: «Ιούδα, με φίλημα παραδίδεις τον Υιό του Ανθρώπου;» Εξαιτίας λοιπόν αυτών, προλαμβάνοντας μέσα από τον ψαλμό, λέει: «Διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με γλώσσα δόλια· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν χωρίς αιτία», όπου μαζί με τον Ιούδα μνημονεύει και τους υπολοίπους που τον επιβουλεύτηκαν. Λέει λοιπόν το Ευαγγέλιο, ότι καθώς ο Σωτήρας μας «ακόμη μιλούσε» στους μαθητές του, «ιδού ο Ιούδας, ένας από τους δώδεκα, ήλθε, και μαζί του πολύς όχλος με μαχαίρια και ξύλα από τους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους του λαού». Προς αυτούς είπε ο Κύριος: «Σαν εναντίον ληστή βγήκατε με μαχαίρια και ξύλα για να με συλλάβετε; Κάθε ημέρα καθόμουν μαζί σας στο ιερό διδάσκοντας, και δεν με πιάσατε. Όλο αυτό όμως έγινε, για να εκπληρωθούν οι γραφές των προφητών».

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Το Άγιο Πνεύμα αναφώνησε (προανεφώνησε) αυτόν τον ψαλμό σχετικά με όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος και σχετικά με το σωτήριο πάθος του Χριστού. «Ο Θεός»: Ο Υιός μιλάει προς τον Πατέρα. «Ότι στόμα»: Του αμαρτωλού, δηλαδή του διαβόλου· διότι αυτός είναι αληθινά αμαρτωλός. «Δόλιου» δε, του Ιούδα. Διότι και οι δύο μίλησαν εναντίον του Χριστού. «Μίλησαν»: Διότι τον κολάκευε ως δάσκαλο και με δόλο (με τον λόγο), όπως φαινόταν, εργαζόταν για την προδοσία του δασκάλου. «Και με λόγους»: Οι Ιουδαίοι περικύκλωσαν τον Χριστό με πολύ μίσος, χλευάζοντάς τον διαρκώς, όντας φθονεροί και δόλιοι. «Και πολέμησαν»: Οι Ιουδαίοι πολεμούσαν τον Χριστό χωρίς κανέναν λόγο, ενώ αντίθετα ευεργετούνταν. «Αντί να αγαπούν»: Παρόλο που έγιναν τόσες ευεργεσίες, δεν αγάπησαν τον Χριστό ως ευεργέτη, αλλά διαρκώς τον διέβαλλαν ως κακόν. «Εγώ δε»: Αφού έγινε τύπος των πιστών. «Και έθεσαν»: Οι Ιουδαίοι που είχαν εχθρικά φρονήματα κατά του Χριστού. «Και μίσος»: Ως χείριστοι και γεμάτοι πονηρία, αντί να με αγαπούν ως ευεργέτη, μάλλον με μισούσαν. «Κατάστησε»: Στον Ιούδα (δηλαδή να του επιβάλει) τον διάβολο· διότι λέει, σε όποιον υπάκουσες (υπάκουσε), αυτού ας γίνει και κοινωνός. «Και ο διάβολος»: Στον Ιούδα, εφόσον υπάκουσε σε αυτόν.

«Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Ως δόλιος είπε προς τον Ιησού «Χαίρε, Ραββί», και τον καταφίλησε, έχοντας δώσει σε αυτούς που τον συνελάμβαναν το φιλί ως αρραβώνα της προδοσίας. «Μίλησαν εναντίον μου με τη γλώσσα τους.» Διότι, παρόλο που δεν είχαν καμία αφορμή έχθρας ή μίσους, τον μισούσαν όμως, θέλοντας να τον θανατώσουν· και τον περικύκλωσαν με λόγια μίσους, όταν, στεκόμενοι γύρω του στο συνέδριο της αυλής του Καϊάφα, προέβαλαν ψευδομαρτυρίες.

Ένας άλλος ερμηνευτής λέει: Θεέ, μην κωφεύσεις στην υμνωδία μου. Άλλος, Μη σιωπήσεις· δηλαδή, μην παραβλέψεις την τιμωρία, αλλά τιμώρησε τα πεπραγμένα. Διότι Εσύ είσαι ο ένδοξος, ο μέγας, και ο δυνατός στο να διορθώνεις τέτοια πράγματα. Επειδή στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν αναίτια. Αντί να με αγαπούν, με διέβαλλαν· εγώ όμως προσευχόμουν.

Μην δέχεστε χελιδόνια στα σπίτια σας, δηλαδή φλύαρους ανθρώπους, και μην κάνετε ομόστεγούς σας εκείνους που είναι ακράτητοι ως προς τη γλώσσα. Η κακή γλώσσα του ανθρώπου είναι η πτώση του. Και πάλι: Η γλώσσα σου, σαν ακονισμένο ξυράφι, μηχανεύτηκε δόλο. Και πάλι: Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα; Και πάλι: Θεέ μου, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Και πάλι: Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού· δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους.

Ψαλμός 108. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και δόλιου άνοιξε εναντίον μου». Ο μεν Δαβίδ θρηνούσε αυτά και τα παρόμοια, στον Χριστό όμως εκπληρώθηκαν με τον πρέποντα τρόπο. «Μίλησαν», λέει, «εναντίον μου με γλώσσα δόλια και με λόγια μίσους». «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν και ανταπέδωσαν σε μένα κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου». Μεγάλο είναι το όνειδος: Ενώ εγώ είμαι Θεός, λέει, για την αγάπη τους έγινα άνθρωπος, και αυτοί μου ανταπέδωσαν μανία μίσους. Διότι φαίνεται ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους και τον προδότη Ιούδα. «Βάλε πάνω του ως άρχοντα έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του», ώστε «όταν κριθεί να βγει καταδικασμένος και η προσευχή του να λογιστεί ως αμαρτία». Άθλια και φοβερά είναι τα όσα σε αφορούν από παντού, ταλαίπωρε Ιούδα. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». «Και αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε». «Και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος», δηλαδή την αποστολική του ιδιότητα. Και την έλαβε ο Ματθίας. «Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί και η γυναίκα του χήρα». Και αυτά συνέβησαν αφού εκείνος απαγχονίστηκε.

Ποιον νομίζεις, λοιπόν, ότι θα διστάσει να απλώσει χέρι επάνω μας, βλέποντας αυτούς που μας κατηγόρησαν να κυκλοφορούν ως ημίθεοι πάνω σε ημιόνους, όπως λένε, και να κάνουν ιστορίες στα συμπόσια το ότι έπλασαν και είπαν στους ευσεβέστατους βασιλείς τα τάδε και τα τάδε εναντίον του αρχιερέως και διέφυγαν την τιμωρία, και έπειτα να γελούν ειρωνικά με αυτό; Διότι έχει εκπληρωθεί και εδώ για εμένα ο ψαλμικός λόγος του Δαβίδ: «εναντίον μου μιλούσαν όσοι κάθονταν στις πύλες και εμένα τραγουδούσαν όσοι έπιναν κρασί». Άραγε θα με ανεχθούν καθόλου όταν ελέγχω ή όταν επιτιμώ ή όταν παρακαλώ, είτε πρόκειται για μέρος του λαού είτε για τον εκκλησιαστικό κλήρο, βλέποντάς με να τα πηγαίνω χειρότερα από οποιονδήποτε άλλον εξαιτίας των προηγούμενων ελέγχων, λόγω των οποίων εξαγριώθηκαν οι ένοχοι, με περικύκλωσαν με λόγια μίσους και με πολέμησαν αναίτια; Και επιπλέον, όχι μόνο δεν υπέστησαν καμία τιμωρία, αλλά και επαίρονται για την κακία τους σαν να είναι τρόπαιο, και δεν υπάρχει πουθενά φόβος. Απεναντίας, παραμένουν σαν αιώνια πρόβατα και ολοκλήρωσαν τον βίο τους μέσα στα αγαθά, διότι δεν είναι άκαιρο να αναφωνήσουμε τον λόγο του πολυπαθούς Ιώβ.