Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:6

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ, 108ος. Υπόθεση. Ο παρών ψαλμός υποδηλώνει τα πάθη του Χριστού, καθώς και τις μελλοντικές τιμωρίες τόσο κατά του Ιούδα όσο και κατά του ίδιου του ιουδαϊκού λαού. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι όσα εκφέρονται ευκτικώς μέσα στον ψαλμό, έχουν ειπωθεί όλα προφητικώς. Όπως, για παράδειγμα, όταν λέει: «Διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του», το λέει αντί του «θα σταθεί». Διότι δεν εύχεται να συμβεί αυτό, αλλά προαγγέλλει εκείνο που πρόκειται να γίνει εξαιτίας της δικής του κακίας· και το ίδιο ομοίως ισχύει και για τα υπόλοιπα. Είθε να έχουν, λέει, και αυτοί τους διαβολείς τους, και να μην απομακρυνθούν από αυτούς. Και εάν κριθούν, να καταδικαστούν. Αλλά και εάν σε επικαλέστηκαν, λέει, στον καιρό της ανάγκης, ας τους λογιστεί ως αμαρτία, καθώς θα έλθουν στη μνήμη όσα αμάρτησαν. Συντόμευσε δε τις ημέρες τους, ώστε, ενώ ακόμη ζουν και βλέπουν, το αξίωμά τους, το οποίο ούτε καν απέκτησαν πραγματικά, να το αρπάξει άλλος. Έπειτα δε εξολόθρευσε και τους ίδιους, ώστε η συμφορά να μεταβεί και στους απογόνους τους· έτσι ώστε να ορφανέψουν οι γιοι τους, και να παραδοθεί στη χηρεία η γυναίκα τους· ώστε οι γιοι τους, πιεζόμενοι και συρόμενοι, να τιμωρηθούν για τα παρανομήματα των πατέρων τους.

«Κατάστησε επάνω του αμαρτωλό». Αμαρτωλός βέβαια είναι ο ίδιος ο εφευρέτης της αμαρτίας, ο Σατανάς· το δε «κατάστησε» τίθεται αντί του «πρόκειται να κατασταθεί». Επάνω σε ποιον όμως; Σε ποιον άλλον παρά στον προδότη Ιούδα; «Και διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του». Και στο βιβλίο του Ζαχαρία, εξάλλου, λέει: «Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν εκ δεξιών του, για να του εναντιωθεί». Στον Ιούδα, όμως, δεν εναντιώνεται.

Και το ότι η Γραφή πολλές φορές χρησιμοποιεί το προστακτικό είδος του λόγου αντί του προφητικού, είναι φανερό από πολλά σημεία, όπως είναι το: «Ας γίνουν οι υιοί του ορφανοί»· και, «Διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του»· και όλα τα παρόμοια.

Διότι λέει ότι στεκόταν εκ δεξιών του, παραλύοντας κατά κάποιον τρόπο τα δεξιά· διότι δεν πολεμά τις φαύλες πράξεις μας, αλλά τις δεξιές και επαινούμενες. Αυτό ακριβώς καταράστηκε να πάθει κάποιος από εκείνους που ασέβησαν απέναντι στον Χριστό ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής: «Και ο διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του». Αντιστεκόταν, λοιπόν, ο σατανάς, όμως επιτιμούνταν μέσω της φωνής του αγγέλου· διότι τον άκουγε να λέει: «Ο Κύριος να σε επιτιμήσει, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος, αυτός που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ».

Διότι συμμορφώνεται στα μέτρα της ανθρώπινης φύσης και δεν αισχύνεται γι' αυτό που αρμόζει στην κένωση, εξαιτίας της θείας οικονομίας. Περίμενα λοιπόν, λέει, ότι ο Πατέρας μου με βοηθά και δεν επιτρέπει να ανατραπώ. Το, «Είναι εκ δεξιών μου», το είπε αντί του, Με βοηθά, ονομάζοντας τη βοήθεια από το δεξιό και ανώτερο μέρος. Εσύ όμως πρόσεξέ μου πώς έγινε η φύση μας ευδόκιμη εν Χριστώ: προσαχθήκαμε στο πρόσωπο του Πατέρα εμείς που είχαμε εκβληθεί εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, και τον αποκτήσαμε υπερασπιστή και στήριγμα. Ας έχουμε λοιπόν και εμείς πάντοτε τον Θεό μπροστά στα μάτια μας, και έχοντας στο νου μας ότι είναι παρών και βοηθά, έτσι ας σκεφτόμαστε, για να μην απομακρυνθούμε από το καθήκον μας. Αλλά μακάρι να ανακοπεί ο διάβολος που μας αντιτίθεται από τα δεξιά. Και ας μη δεχτούμε την κατάρα, την οποία έλαβε ο Ιούδας, η οποία λέει: «Ας σταθεί ο διάβολος εκ δεξιών του». Διότι εκ δεξιών του δικαίου βρίσκεται ο Κύριος, ενώ του αμαρτωλού ο διάβολος. [Διότι όντας Θεός εκ φύσεως και ζωή και ζωοποιός, ζωοποίησε τον δικό του ναό, μη κατορθώνοντας το έργο αυτό για τον εαυτό του, αλλά μεταβιβάζοντας σε όλη την ανθρώπινη φύση το αγαθό που πηγάζει από αυτό. Δεν αγνόησε λοιπόν την οδό της ζωής, μολονότι ο προπάτορας Αδάμ την είχε αγνοήσει.] <Επειδή είναι εκ δεξιών μου, για να μη σαλευτώ.> (C f. 27.)

Έβλεπα πάντοτε τον Κύριο ενώπιόν μου· διότι βρίσκεται εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ. Ο άγιος, αναλογιζόμενος διαρκώς ότι ο Κύριος βρίσκεται μπροστά στα μάτια του, δεν κλονίζεται· αλλά ο Κύριος στέκεται σταθερός εκ δεξιών του δικαίου. Για τον Ιούδα, όμως, λέει: «Ας σταθεί ο διάβολος εκ δεξιών του».

Όρισε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του. Αυτός, ο οποίος, αφού τον ανέτρεψε, του λεηλάτησε όλα όσα προηγουμένως νόμιζε ότι κατείχε στο δεξιό μέρος της ψυχής του. Όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας μετατραπεί σε αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος.

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Ακόμη δε, αναφέρει στον ψαλμό: «Αντί να με αγαπούν, με διέβαλαν, εγώ όμως προσευχόμουν». Τότε εκπληρώθηκε και αυτό, όταν ο Σωτήρας μας προσευχόταν στο χωρίο που ονομάζεται Γεθσημανή μαζί με τους έντεκα αποστόλους, και αφού απομακρύνθηκε λίγο από αυτούς, έπεσε μπροστά στον Πατέρα και προσευχήθηκε για δεύτερη και τρίτη φορά, ενώ ο Ιούδας μαζί με τους άρχοντες των Ιουδαίων προετοίμαζε τη συνωμοσία εναντίον του, συγκεντρώνοντας και οδηγώντας το πλήθος εκείνων που ήταν προετοιμασμένοι να τον συλλάβουν με μαχαίρια και ξύλα. Και «ανταπέδωσαν» σε αυτόν «κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη του», όταν στράφηκαν με πονηρία εναντίον του Σωτήρα, ευεργέτη και δασκάλου, ο οποίος τους είχε προσφέρει αμέτρητες ιάσεις και θεραπείες, διδασκαλία λόγων και κάθε είδους ωφέλεια. Εξαιτίας αυτών, επειδή ακριβώς «ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά» εναντίον του «και μίσος αντί για την αγάπη του», εύλογα προσθέτει: «Κατάστησε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος». Το ποια ακριβώς έκβαση έλαβαν όλα αυτά, ο ιερός απόστολος Πέτρος έσπευσε να το διασαφηνίσει, εφαρμόζοντας τη Γραφή στον ίδιο τον προδότη.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Το Άγιο Πνεύμα αναφώνησε (προανεφώνησε) αυτόν τον ψαλμό σχετικά με όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος και σχετικά με το σωτήριο πάθος του Χριστού. «Ο Θεός»: Ο Υιός μιλάει προς τον Πατέρα. «Ότι στόμα»: Του αμαρτωλού, δηλαδή του διαβόλου· διότι αυτός είναι αληθινά αμαρτωλός. «Δόλιου» δε, του Ιούδα. Διότι και οι δύο μίλησαν εναντίον του Χριστού. «Μίλησαν»: Διότι τον κολάκευε ως δάσκαλο και με δόλο (με τον λόγο), όπως φαινόταν, εργαζόταν για την προδοσία του δασκάλου. «Και με λόγους»: Οι Ιουδαίοι περικύκλωσαν τον Χριστό με πολύ μίσος, χλευάζοντάς τον διαρκώς, όντας φθονεροί και δόλιοι. «Και πολέμησαν»: Οι Ιουδαίοι πολεμούσαν τον Χριστό χωρίς κανέναν λόγο, ενώ αντίθετα ευεργετούνταν. «Αντί να αγαπούν»: Παρόλο που έγιναν τόσες ευεργεσίες, δεν αγάπησαν τον Χριστό ως ευεργέτη, αλλά διαρκώς τον διέβαλλαν ως κακόν. «Εγώ δε»: Αφού έγινε τύπος των πιστών. «Και έθεσαν»: Οι Ιουδαίοι που είχαν εχθρικά φρονήματα κατά του Χριστού. «Και μίσος»: Ως χείριστοι και γεμάτοι πονηρία, αντί να με αγαπούν ως ευεργέτη, μάλλον με μισούσαν. «Κατάστησε»: Στον Ιούδα (δηλαδή να του επιβάλει) τον διάβολο· διότι λέει, σε όποιον υπάκουσες (υπάκουσε), αυτού ας γίνει και κοινωνός. «Και ο διάβολος»: Στον Ιούδα, εφόσον υπάκουσε σε αυτόν.

Μίλησαν δε εναντίον του με δόλια γλώσσα, όταν ο αρχιερέας σηκώθηκε και του είπε: Σε εξορκίζω στο όνομα του ζωντανού Θεού, να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού. Διότι ρωτούσαν τέτοια πράγματα όχι επειδή ήθελαν να μάθουν, αλλά για να του πλέξουν, όπως νόμιζαν, την κατηγορία της βλασφημίας. «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν.» Διότι ήταν δίκαιο να τον αγαπούν, επειδή θεράπευσε τις ασθένειές τους και πολλές φορές τους έθρεψε όταν πεινούσαν· αλλά εκείνα που τους προσέφερε ως αποδείξεις ευεργεσίας, αυτοί τα διέβαλαν στον Πιλάτο. «Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό.» Όπως ακριβώς ο Θεός ονομάζεται δίκαιος και λέγεται ότι χαίρεται με τη δικαιοσύνη (Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη), έτσι αμαρτωλός είναι ο διάβολος, ως φιλαμαρτήμων· και όχι μόνο αμαρτάνει ο ίδιος, αλλά και υποκινεί όσους τον ανέχονται.

Αυτόν θέλει να εγκαταστήσει πάνω στον Ιούδα, ώστε να τον εξουσιάζει όπως ακριβώς και τους δαίμονες· επειδή ο προδότης έγινε δική του μερίδα, όπως ακριβώς και εκείνοι. «Και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του.» Όχι μόνο πρόδωσε τον διδάσκαλο ενώ ήταν μαθητής, αλλά ούτε το πάθος της φιλαργυρίας μπορούσε να προβάλει ως δικαιολογία· διότι ο Χριστός, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία του, του ενεπιστεύθη το ταμείο, ώστε ο προδότης να μην στερείται χρημάτων. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες.» Διότι, ενώ χειροτονήθηκε απόστολος για πάντα όπως και οι υπόλοιποι απόστολοι, διατήρησε το αξίωμα για λίγες ημέρες, μέχρι την προδοσία. «Ας περιπλανώνται κλονιζόμενοι.» Διότι, αφού κλονίστηκαν από τη γνώση του Θεού, έγιναν μετανάστες από την αρχαία Ιερουσαλήμ, την πατρίδα τους· και επαιτούν παντού στη γη, μη βρίσκοντας πουθενά τόπο κατοικίας· πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των επαιτών. «Ούτε ας υπάρξει κάποιος που να τους ελεήσει.» Διότι ο ελεήμων Θεός τους αποστράφηκε και είπε: Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε·

Όρισε από πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του. Δηλαδή, ας υποπέσει σε πονηρούς και επίβουλους κατηγόρους ανθρώπους, και ας μην τους υπερισχύσει. Διότι αυτό σημαίνει: Όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος.

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

Ψαλμός 108. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και δόλιου άνοιξε εναντίον μου». Ο μεν Δαβίδ θρηνούσε αυτά και τα παρόμοια, στον Χριστό όμως εκπληρώθηκαν με τον πρέποντα τρόπο. «Μίλησαν», λέει, «εναντίον μου με γλώσσα δόλια και με λόγια μίσους». «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν και ανταπέδωσαν σε μένα κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου». Μεγάλο είναι το όνειδος: Ενώ εγώ είμαι Θεός, λέει, για την αγάπη τους έγινα άνθρωπος, και αυτοί μου ανταπέδωσαν μανία μίσους. Διότι φαίνεται ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους και τον προδότη Ιούδα. «Βάλε πάνω του ως άρχοντα έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του», ώστε «όταν κριθεί να βγει καταδικασμένος και η προσευχή του να λογιστεί ως αμαρτία». Άθλια και φοβερά είναι τα όσα σε αφορούν από παντού, ταλαίπωρε Ιούδα. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». «Και αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε». «Και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος», δηλαδή την αποστολική του ιδιότητα. Και την έλαβε ο Ματθίας. «Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί και η γυναίκα του χήρα». Και αυτά συνέβησαν αφού εκείνος απαγχονίστηκε.